Heinrich Cornelius Agrippa
Ҳеинрич Cорнелиус Агриппа – Неттешеймлик Агриппа, ҳақиқий исми Гейнрих Корнелиус фон Неттешеим. 1486-йил 14-сентябр, Кёлн, Муқаддас Рим империясида туғилган. 1535-йил 18-феврал куни Франсиянинг Гренобл шаҳрида оламдан ўтган. Немис гуманисти, шифокор, алкимёгар, файласуф, оккултист, мунажжим ва ҳуқуқшунос. Агриппа таҳаллусини ўзининг туғилган шаҳри Кёлн асосчиси шарафига олган[1].
| Неттешеимлик Ҳенри Cорнелиус Агриппа | |
|---|---|
|
| |
| Таваллуди |
1486-йил 14-сентабр Кёлн, Куррҳеин тумани, Муқаддас Рим империяси |
| Вафоти |
1535-йил 18-феврал Гренобл |
| Фуқаролиги | Германия |
| Касби | Мунажжим, ҳуқуқшунос, астроном, ёзувчи, файласуф, шифокор, илоҳиётчи, алкимёгар, ҳуқуқшунос, оккултист |
| Дини | насроний |
Неттешеимлик Агриппанинг асосий асари – „Махфий фалсафа тўғрисида“ бўлиб, у 1531-1533 йилларда нашр этилган. Ушбу китоб „оккултизм“ атамасини яратувчиси франсуз Элифас Левининг доимий мутоола қиладиган китоби бўлган. Ушбу уч қисмли асарда, сехрнинг уч хил кетма-кетлиги тавсифланган: табиий сеҳр, самовий сеҳр ва маросим сеҳрлари. Айнан шу асар қисман Агриппанинг „жодугар“, „сеҳргар“ каби аташларига сабаб бўлган.
Биография
Агриппа саргузаштларга тўла ҳаёт кечирган, Италия, Франсия, Германия, Фландрия ва Англиянинг турли шаҳарларида ҳомий излаб, аввал ҳарбий хизматчи, профессор, ҳуқуқшунос, амалиётчи шифокор, тарихшунос ва бошқа лавозимларда ишлади.
Аввалига у Франче-Конт шаҳридаги Доледаги илоҳиёт маърузалари билан эътиборни тортди, аммо ўзининг каустик сатиралари билан роҳибларни ўзига қарши қилиб қўйди ва унинг қарашлари бид’атдек кўрилди. Англияга кўчиб ўтиш учун бу шаҳарни тарк этишга мажбур бўлди. Шундан сўнг, бир мунча вақт Кёлнда илоҳиётдан дарс бериб, Италияга саёҳат қилди, у ерда эса ҳарбий хизматга кирганидан сўнг, капитан ва рицар унвонини олди[2].
У дўстлар билан биргаликда кўпкина душманлар ҳам орттирди, бунинг натижасида уни „қора афсунгар“ деб атай бошлашди.
Ўзининг „Дунёвий санъат ва фанларнинг ишончсизлиги ва беҳудалиги тўғрисида“ги („Де инcертитудине эт ванитате сcиэнтиарум“ китобини 1527-йилда) машҳур эссеси, шунингдек, „Сирли фалсафа“ рисоласи учун („Де Оccулта Пҳилосопҳиа“) Карл В томонидан айбланган. Шундан сўнг Агриппа Лионга қочиб кетган, аммо у ерда ҳибсга олинган. Дўстларининг илтимоси билан озодликка эришиб, у Франсиянинг Гренобл шаҳрига кўчиб ўтди ва умрининг охиригача у ерда яшади. У яна бир қанча катта-кичик рисолалар, парадоксал ва кенг кўламли қимматбахо қўлёзмалар қолдирган[3].
Замондошлари уни "Доктор Фауст" каби қора сеҳрган тимсолида кўрган. Шундай қилиб, у ёзган демонологияга оид китоблар ўз ёзувчисини ўлдириш кучига эга деб ўйлашган. Генри Морли, ўз жонини Шайтонга сотган Агриппани ўз уйида кейинчалик уни жонини ер ости дунёсига олиб кетган иблис-ити борлигини такрорлаган.
Фаразлар
У гуманистлар Реучлин ва Роттердамлик Эразм билан яқин эди. Улар биргаликда изланувчанлик, мустақил фикрга эга бўлиб, фанатизм ва хурофотларга қарши курашганлар. Бироқ, Агриппа охиригача гуманизм ёки реформация тарафини аниқ танламади[4].
Ўзининг фаразалари туфайли у кўплаб душманлар орттирди ва айниқса черков ҳамда дунёвий ҳокимият томонидан қайта-қайта таъқибларга учради. Агриппа катта жасорат билан „жодугар“ деб аталган таҳаллусини оқлашга эришди. Унинг дунёқараши кўп жиҳатдан ўша даврга хос мистик оҳангларни ўзида мужассам этган, лекин шу билан бирга, у замонавий илм-фанга танқидий муносабатда бўлган. Агриппа „Яширин фалсафа тўғрисида“ деган бошқа асарида сеҳр-жоду тизимини батафсил баён қилади. Бироқ асарда ҳам ўз нуқтаи назари ноаниқ, баъзи ёзишмалардан хулоса қилиш мумкинки, унинг ўзи сеҳр-жодунинг аҳамиятини инкор этган, бу эътиқодга кўплаб маърифатли замондошлари шерик бўлган.
Адабиётдаги эслатмалар
- Кристофер Марлонинг "Доктор Фаустнинг фожиали тарихи" песасида, 1-пакт 1-саҳнада бош қаҳрамон сеҳрли санъат устаси намунаси сифатида тилга олинади: „Мен Агриппа билан тенгман, мен соялар устидан ҳокимият учун Европада шуҳрат қозонганман.“
- Агриппа Гётени „Фауст“ трагедиясини яратишга илҳомлантирган шахслардан биридир.
- Мери Шеллининг "Франкенштейн ёки замонавий Прометей" романида бош қаҳрамон асарларини ўрганган муаллифлар орасида тилга олинган.
- Корнелиус Агриппа – Вера Желиховскаянинг „Кечирим ва тинчлик кечаси“ фантастик ҳикоясининг қаҳрамони, Агасфернинг унга қандай ташриф буюргани ҳақида.
- Валерий Брюсовнинг „Оловли фаришта“ романида у муҳим қаҳрамонлардан бири.
- Агриппанинг „Яширин фалсафа тўғрисида“ китобидаги фикри Умберто Эконинг „Фуко маятник“ иккинчи романига эпиграф сифатида олинган.
- Денис Гербернинг „Қуёшда турган фаришта“ романида Агриппа бош қаҳрамонга „ин пеиус, ин мелиус“ пароли билан эслатма беради, бунинг ёрдамида у черков томонидан тақиқланган китобларни сотиб олиши мумкин бўлган.
Компютер ўйинларида эслатмалар
Гейнрих Корнелиус Агриппа – Амнесиа: Тҳе Дарк Десcент ўйинининг асосий қаҳрамонларидан бири бўлиб, унинг охирларидан бири билан боғлиқ. Ўйин 1839-йилда бўлиб ўтади ва Агриппанинг ҳаёти ўйиннинг асосий антагонисти Александр Бренненбургнинг „ҳаёт эликсири“ томонидан қўллаб-қувватланади.
Манбалар
- ↑ Агриппа, Ҳеинрич Cорнелиус. Диcтионарй оф Гносис анд Wестерн Эсотериcисм.. Конинклижке Брилл., 2006 — 4-6-бет. ИСБН ИСБН 978-90-04-15231-1.
- ↑ Агриппа Неттесгеймский // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона, 1890—1907 — 86-бет.
- ↑ Морлей.. Ҳенрй Cорнелиус Агриппа: Тҳе Лифе оф Ҳенрй Cорнелиус Агриппа вон Неттешеим : в 2 томах.. Лондон: Чапман & Ҳалл., 1856.
- ↑ Ж. Ф. Орсье.. Агриппа Неттесгеймский: Знаменитый авантюрист ХВИ в.. Томск, Водолей., 1913. ИСБН ИСБН 5-7137-0037-2.
Адабиёт
- Агриппа Г. К. О ненадёжности и тщэте мирских искусств и наук / Пер. с лат., коммент. и вступ. статя Д. А. Зеленина. – СПб.: Центр содействия образованию, 2023. – 492 с.
- Агриппа Неттесгеймский // Энсиклопедический словар Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). – СПб., 1890—1907.
- Морлей, Ҳенрй Cорнелиус Агриппа: Тҳе Лифе оф Ҳенрй Cорнелиус Агриппа вон Неттешеим : в 2 томах. – Лондон: Чапман & Ҳалл. – 1856.
- Ж. Ф. Орсе. Агриппа Неттесгеймский: Знаменитий авантюрист ХВИ в. = Агриппа Неттесгеймский / Перевод Бронислави Рунтъ под редаксиэй Валерия Брюсова. – М.: Мусагет, 1913. – 109 с. Переиздано в 1996 г., Томск, Водолей, с. 95, ИСБН 5-7137-0037-2