Heinrich Gerlach
Ҳеинрич Герлач (1908-йил 18-август — 1991-йил 27-март) — Иккинчи жаҳон уруши давридаги 14-панзер дивизиясининг немис аскари, кейинчалик лотин ва немис тиллари ўқитувчиси бўлган. Унинг ярим автобиографик романи „Таркиб қўйилган армия“ 1957-йилда Ғарбий Германияда нашр этилган. Асл қўлёзма советлар томонидан тортиб олинганидан кейин у гипноз ёрдамида қайта ёзилган. 2012-йилда Карстен Гансел Россия Давлат ҳарбий архивида асл қўлёзмани топди. Кейинчалик у 2016-йилда Германияда нашр этилган ва унинг инглиз тилидаги таржимаси 2017-йилда Бреакоут ат Сталинград номи билан нашр этилган[1].
| Ҳеинрич Герлач | |
|---|---|
| Таваллуди |
18-август 1908-йил Кöнигсберг, Шарқий Пруссия |
| Вафоти |
27-март 1991-йил (82 ёшда) Браке, Германия |
| Касби | ҳарбий |
| Миллати | немис |
Ҳаёти
Герлач Кенигсбергда ўсган. У 1927—1928-йилларда Фрайбургда таҳсил олди ва Кöнигсбергга қайтиб келди. 1931-йил баҳорида у биринчи давлат имтиҳонини топширди. Кöнигсбергда бир семестр ўқигандан сўнг у икки семестрга Вена шаҳрига жўнади. 1931-йилнинг кузида Тилситдаги ўрта мактабда бир йиллик шогирдликка ўқишга кирди. Шундан сўнг у Кенигсбергдаги Вилгелмс гимназиясига бориб, 1933-йилнинг кузида иккинчи давлат имтиҳонини топширди. „Студент баҳоловчи“ лавозими бўлмагани учун 1933-йил октябр ойида Остероддаги армия мактабида ўқитувчи бўлиб ишлади. 1934-йил 20-апрелда у ўзининг узоқ йиллик шериги Илсе Кордлга уйланди ва Лйcкда ўқитувчи ўринбосари бўлиб ишлай бошлади ва кейинчалик доимий ишга ёлланди. Унинг оиласи 1944-йилгача Лйcкда қолди[2].
Иккинчи жаҳон уруши
1939-йил 17-августда Герлач Вермахтга заҳирадаги аскар сифатида чақирилди, у ерда унтероффизиэр лавозимига кўтарилди ва телефон-қурилиш бригадалари раҳбари этиб тайинланди. Февралдан апрелгача у Ҳалле ан дер Саалега офицер курсантларини тайёрлаш учун юборилган. Шундан сўнг у августгача Кенигсбергдаги 1-сигнал баталонида эди. Йилнинг қолган қисмида Герлач Вестфалиядаги 228-сигнал баталёнида хизмат қилди, 1940-йил 1-сентабрда Лейтенант даражасига кўтарилди. 1940-йил декабрдан 1941-йил апрелигача у худди шу дивизионнинг командири бўлган ва Франсияга юборилган. 1941-йил апрел ойида Герлач ва унинг взводлари Югославиядаги Болқон юришида қатнашди ва ўша йилнинг июн ойида у 1941-йил 22-июнда Совет Иттифоқига ҳужумда қатнашган 16-пиёда дивизиясига ўтди. 1942-йил июлда у Оберлеутнант даражасига кўтарилди ва ХХХХВИИИ Панзер Корпуси штабига жойлаштирилди, у ерда у бир нечта жангларда, жумладан Киев жангида, Москва жангида, Вязма ва Брянскдаги икки қаватли жангларда ва Cасе Блуэ жангларида қатнашди. Июл ойининг охиридан бошлаб корпус Сталинград томон ҳужум қилаётган 6-чи армияга тегишли эди. 1942-йил 24-октябрда у 14-панзер дивизиясига ўтказилди ва у ерда дивизия разведкаси бўлимида ишлади. Унинг вазифаларига душманнинг ҳолатини баҳолаш, бўйсунувчи мудофаа бўлинмаларини жойлаштириш, махфий дала полициясининг бўйсунувчи бўлинмалари ва тарғибот компаниясининг бириктирилган бўлинмаларининг хат цензураси киради. Шаҳар марказидаги шиддатли жангларда 14-панзер дивизияси деярли барча танкларини йўқотди ва Нон заводи ва Волга дарёси ўртасидаги участкада турди. Герлач бошидан оғир яраланган ва 1943-йил январ ойининг охирида ҳарбий асирга олинган[3].
1944-йил 23-декабрда Оберкоммандо дес Ҳеэрес буйруғи билан Герлач совет асирлигида бўлган бошқа 19 офицер билан бирга халқ судида иш юритгани учун сиртдан ҳақиқий ҳарбий хизматдан „вақтинчалик“ озод қилинди[4]. Кўп ўтмай, у Реичскриэгсгеричт томонидан тайинланди ва ўлимга ҳукм қилинди. Унинг оиласи 1944-йил июлда Сиппенҳафтга олиб кетилган.
Урушдан кейин
1949-йилда Герлач энди сиёсий зарурат эмас эди ва қамоққа юборилишидан олдин турли Совет меҳнат лагерларига юборилди. Оммавий ҳукм чоғида унга ҳарбий жиноятлар содир этганликда айбланиб, 25 йиллик мажбурий меҳнат билан таҳдид қилинган. Бунинг фонида у илгари рад этган Совет разведкаси билан фитнавий ҳамкорликка рози бўлди. Натижада у 1950-йил апрел ойида ватанига қайтарилди. Берлинга келганида у Совет ҳокимиятидан қочиб қутула олди. Кейин у хотини ва уч фарзанди билан Ғарбий Берлинда яшаган ва у ерда бошланғич мактаб ўқитувчиси бўлиб ишлаган. 1951-йилда Герлач Совет агентлари томонидан босим остида қолган Ғарбий Берлинни тарк этишга мажбур бўлди. У оиласи билан Бракега кўчиб ўтди ва у ерда ўрта мактаб ўқитувчиси бўлиб ишга кирди ва 1991-йил 27-мартда 82 ёшида вафот этди[5].
Манбалар
- ↑ Беэвор, Антонй „Ревиэw: Бреакоут ат Сталинград бй Ҳеинрич Герлач“ (10-январ 2018-йил).
- ↑ Дурчбруч беи Сталинград. Ҳераусгегебен, мит эинем Начwорт унд документарисчем Материал версеҳен вон Cарстен Гансел. Берлин: Галиани Верлаг 2016, 585 фф
- ↑ Дурчбруч беи Сталинград. Ҳераусгегебен, мит Эинем Начwорт унд документарисчем Материал версеҳен вон Cарстен Гансел. Берлин: Галиани Верлаг 2016, 587 фф
- ↑ Рудолф Абсолон: Диэ Wеҳрмачт им Дриттен Реич. Банд ВИ: 19. Деcембер 1941 бис 9. Маи 1945. Ҳаралд Болдт, Боппард 1995. ИСБН 3-7646-1940-6. С. 547.
- ↑ Дурчбруч беи Сталинград. Берлин: Галиани Верлаг 2016, С. 647 фф.