Ҳелен Холл Женнингс (1905-йил 20-сентябр — 1966-йил 4-октябр) 20-аср бошларида ижтимоий психолог ва ижтимоий тармоқлар соҳасида из қолдирган. У ижтимоий муносабатларни ўлчашнинг миқдорий усули бўлган социометрияни ўрганиш учун ишлатиладиган миқдорий тадқиқот усулларини ишлаб чиқди. Бу иш ижтимоий тармоқ таҳлилининг туғилиши сифатида тилга олинади[1].

Фаолияти

Женнингс 1927-йилда Ню-Жерси аёллар коллежини (ҳозирда Рутгерс университети қошидаги Дуглас турар-жой коллежи деб номланади) бакалавриат дипломи билан тамомлаган[2][3][4].

Женнингс Колумбия университетида психология бўйича магистр даражасини олди ва эмпирик тадқиқот дизайни бўйича ихтисослашган. Психолог Гарднер Мерфи лабораториясида ишлаётганида у Якоб Л. Морено билан танишди. Миқдорий тадқиқот усуллари ва статистикаси ҳақидаги билимлари туфайли Женнингс Морено билан ижтимоий тармоқ тадқиқотларига эмпирик ёндашувни ишлаб чиқиш учун ишлаган. Улар биргаликда „ижтимоий муносабатларнинг психологик фаровонликка қандай таъсир қилишини“ ўрганишди ва „гуруҳлар тузилишини ва гуруҳлардаги шахсларнинг позицияларини ўрганиш учун миқдорий усуллардан фойдаланишди“[5].

Женнингс ва Моренонинг Синг Синг ва Ню-Ёркдаги Қизлар учун ўқув мактабида (шунингдек, қизлар учун Гудсон мактаби номи билан ҳам танилган) тадқиқотлари „тизимли маълумотларни тўплаш ва таҳлил қилишни ўз ичига олган“ ва иккита нашр этилган асарга олиб келди: 1932-йилда "Гуруҳ усулини таснифлашда қўллаш " ва Ким омон қолади? 1934-йилда инсонларнинг ўзаро муносабатлари муаммосига янги ёндашув . Одамлар гуруҳлари ичидаги муносабатларни ўрганиш ва ўлчаш учун миқдорий маълумотлардан фойдаланиш ёндашуви социометриянинг ривожланишига олиб келди[6]. Женнингс ва Морено, шунингдек, Эрдőс -Рéнйи модели ва Анатол Рапопортнинг тармоқ моделидан олдинги стохастик тармоқ моделидан (ёки "тасодифан[7] „ деб аташган) биринчи бўлиб фойдаланишди[8].

1931-йилда Женнингс Колумбия университетида санъат магистри даражасини олди. Унинг магистрлик диссертацияси „Афсус табиати“ деб номланган[9]. Ўша пайтда у Ню-Жерси штатининг Стелтон шаҳрида яшаган[10]. 1943-йилда Женнингс ўзининг “Етакчилик ва изоляция: шахслараро муносабатларда шахсиятни ўрганиш"[11] номли номзодли диссертациясини якунлади, натижада Лонгман, Греэнс ва Cомпанй томонидан чоп этилган[12]. Етакчилик ва изоляция популяцияда қанчалик тез-тез танланган лидерлар ва изоляциялар пайдо бўлишини ўрганишга интилди. Бу Ню-Ёркдаги Қизлар учун ўқув мактабида тўпланган маълумотлар таҳлилининг давоми эди. Тадқиқот иштирокчиларидан ким билан ишлашни ва ким билан яшашни хоҳлашлари сўралган. Саккиз ой ўтгач, танланган раҳбарлар ва изоляция қилинганларда озгина ўзгаришлар бўлди.

Бенжамин Карпман психиатр Женнингс тадқиқотининг аҳамиятини Клиник Психология журнали учун Етакчилик ва изоляциянинг биринчи нашрини кўриб чиқишда тасвирлайди. Карпман ўз шарҳини барча психиатрларни Женнингснинг китобини ўқишга ундаган ҳолда якунлайди ва шундай деди: „Ушбу шарҳловчи ижтимоий психология соҳасида кашф этган ижтимоий жараёндаги етакчилик ва изоляциянинг энг чуқур таҳлилини тақдим этади“[13].

Етакчилик ва изоляциянинг иккинчи нашри Лонгман, Греэнс ва Cомпанй томонидан 1950-йилда нашр этилган[14] Ҳарбий социология асосчиси Моррис Жаноwитз Америка Социология журнали учун китобни кўриб чиқди. Жаноwитз ўз шарҳида „ Етакчилик ва изоляцияни мода социометриясига тадқиқот воситаси сифатида ёрдам берадиган моҳир эмпирик тадқиқот сифатида қараш мумкин“ деб ёзган[15].

Структуравий социолог Линтон C. Фреэманнинг сўзларига кўра, Женнингс томонидан ишлаб чиқилган ва Моренонинг социометрия тадқиқотларида қўлланиладиган эмпирик усуллар келажакда ижтимоий тармоқ тадқиқотлари учун асос яратди:

"Шубҳасиз, Женнингс ва Лазарсфелднинг катта ёрдами билан Морено ижтимоий тармоқ таҳлилининг барча аниқловчи хусусиятларини ўз ичига олган ёндашувни ишлаб чиқди. У структуравий сезгиларга асосланган бўлиб, у тизимли эмпирик маълумотларни тўплашни ўз ичига олган, график тасвирлар унинг воситаларининг ажралмас қисми эди ва у аниқ математик моделни ўзида мужассам этган. Бундан ташқари, ушбу структуравий истиқбол бир қатор ҳодисалар учун умумлаштирилди. Шундай қилиб, Морено бошчилигидаги гуруҳ ижтимоий тармоқ таҳлилини белгилайдиган барча тўртта хусусиятни намойиш этди."[16]

Фриман Женнингс Морено назарияларини қўллаб-қувватлаш учун олиб борилган эмпирик тадқиқотларда муҳим рол ўйнаган деган хулосага келади:

"Менинг шубҳам шундаки, Женнингснинг ҳиссаси жуда катта. Морено ҳеч қандай тадқиқотга эга бўлмаган ва шу пайтгача у тизимли тадқиқотларга мутлақо қизиқмаган. Унинг барча олдинги нашрлари оғир тасаввуфга асосланган эди. Аммо унинг янги асарлари — Женнингс билан ҳамкорликда яратилганлар — нисбатан тизимли эди ва биринчи марта эмпирик асосга эга эди. Аниқ хулоса шуки, интуитив ғоялар Моренодан келган бўлса-да, тугалланган тадқиқотлар ва нашрлар Женнингснинг ҳиссаларига катта таъсир кўрсатди. Женнингс нафақат ҳамкор, балки Моренонинг сўзларига кўра, у жуда кучли „мусе“ эди."[17]

Танланган асарлар

  • Морено, Якоб Л. ва Женнингс, Ҳелен Холл. (1938). Ижтимоий конфигурациялар статистикаси. Социометрия, жилд. 1, бет. 342-374.
  • Женнингс, Ҳелен Холл. (1947). Етакчилик социометрияси: психогуруҳ ва социогуруҳнинг табақаланишига асосланган. Маёқ уйи.ОCЛC 3954870
  • Женнингс, Ҳелен Холл. (1950). Етакчилик ва изоляция: шахслараро муносабатларда шахсиятни ўрганиш . Ню-Ёрк: Лонгман, Греэнс ва Компания.ОCЛC 217786ОCЛC 217786
  • Женнингс, Ҳелен Холл. (1959). Гуруҳ муносабатларида социометрия: ўқитувчилар учун қўлланма. Америка таълим кенгаши.ОCЛC 255156ОCЛC 255156 АСИН Б000WЛ0Г9C

Манбалар

  1. ↑ Фреэман, Линтон C.. Тҳе Девелопмент оф Соcиал Нетwорк Аналйсис: А Студй ин тҳе Соcиологй оф Сcиэнcе.. Ванcоувер, БC: Эмпириcал Пресс, 2004. ИСБН 1594577145. ОCЛC 56137876. 
  2. ↑ „Cаталогуэ. в. 1930/1931 1897.“ (инглизча). ҲатҳиТруст. Қаралди: 9-март 2018-йил.
  3. ↑ Cолумбиа университй алумни регистер, 1754-1931. Неw Ёрк, 1932. 
  4. ↑ „Cолумбиа Университй Либрариэс Финдинг Аидс: Cолумбиа Университй Арчивес“. финдингаидс.cул.cолумбиа.эду. Қаралди: 9-март 2018-йил.
  5. ↑ Прелл, Чристина. Соcиал Нетwорк Аналйсис: Ҳисторй, Тҳеорй анд Метҳодологй. САГЕ Публиcатионс, 2011 — 22-бет. ИСБН 978-1446290132. ОCЛC 761366968. 
  6. ↑ Фреэман, Линтон C.. Тҳе Девелопмент оф Соcиал Нетwорк Аналйсис: А Студй ин тҳе Соcиологй оф Сcиэнcе.. Ванcоувер, БC: Эмпириcал Пресс, 2004 — 35-бет. ИСБН 1594577145. ОCЛC 56137876. 
  7. ↑ Морено, Жаcоб Л; Женнингс, Ҳелен Ҳалл (1938-йил январ). „Статистиcс оф Соcиал Cонфигуратионс“. Соcиометрй. 1-жилд, № 3/4. 342–374-бет. дои:10.2307/2785588. ЖСТОР 2785588. {{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим: |дате= (ёрдам)
  8. ↑ Рапопорт, Анатол (1957-йил декабр). „Cонтрибутион то тҳе тҳеорй оф рандом анд биасед нец“. Буллетин оф Матҳематиcал Биопҳйсиcс. 19-жилд, № 4. 257–277-бет. дои:10.1007/БФ02478417. {{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим: |дате= (ёрдам)
  9. ↑ „Тҳе натуре оф тҳе патҳетиc - CЛИО“ (инглизча). cлио.cолумбиа.эду. Қаралди: 9-март 2018-йил.[сайт ишламайди]
  10. ↑ „Cаталогуэ. в. 1930/1931 1897.“ (инглизча). ҲатҳиТруст. Қаралди: 9-март 2018-йил.
  11. ↑ „Леадершип анд исолатион, а студй оф персоналитй ин интерперсонал релатионс - CЛИО“ (инглизча). cлио.cолумбиа.эду. 2022-йил 8-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 9-март 2018-йил.
  12. ↑ Женнингс, Ҳелен Ҳалл. Леадершип анд Исолатион: А Студй оф Персоналитй ин Интерперсонал Релатионс. Неw Ёрк: Лонгман, Греэнс, анд Cомпанй., 1943. ОCЛC 751858. 
  13. ↑ Карпман, Бенжамин (1945-йил апрел). „Женнингс, Ҳелен Ҳ. Леадершип анд Исолатион: А Студй оф Персоналитй ин Интер-персонал Релатионс. Неw Ёрк: Лонгманс, Греэн. 1943. Пп. ви + 243“. Жоурнал оф Cлиниcал Псйчологй. 1-жилд, № 2. 166–169-бет. дои:10.1002/1097-4679 (194504)1:2<166::АИД-ЖCЛП2270010218>3.0.CО;2-Ж. {{cите магазине}}: Чеcк |дои= валуэ (ёрдам); сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим: |дате= (ёрдам)
  14. ↑ Женнингс, Ҳелен Ҳалл. Леадершип анд Исолатион: А Студй оф Персоналитй ин Интерперсонал Релатионс. Неw Ёрк: Лонгман, Греэнс, анд Cомпанй., 1950. ОCЛC 217786. 
  15. ↑ Жаноwитз, Моррис (1951-йил июл). „Леадершип анд Исолатион: А Студй оф Персоналитй ин Интерперсонал Релатионс. Ҳелен Ҳалл Женнингс“. Америcан Жоурнал оф Соcиологй. 51-жилд, № 1. 84–85-бет. дои:10.1086/220864. {{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим: |дате= (ёрдам)
  16. ↑ Фреэман, Линтон C.. Тҳе Девелопмент оф Соcиал Нетwорк Аналйсис: А Студй ин тҳе Соcиологй оф Сcиэнcе. Ванcоувер, БC: Эмпириcал Пресс, 2004 — 39-бет. ИСБН 1594577145. ОCЛC 56137876. 
  17. ↑ Фреэман, Линтон C.. Тҳе Девелопмент оф Соcиал Нетwорк Аналйсис: А Студй ин тҳе Соcиологй оф Сcиэнcе. Ванcоувер, БC: Эмпириcал Пресс, 2004 — 36-бет. ИСБН 1594577145. ОCЛC 56137876.