Henri Rousseau

	Ҳенри Роуссеау
Таваллуди	{{{биртҳдате}}};

Ҳенри Жулиэн Фéлих Роуссеау (франсузча: Ҳенри Жулиэн Фéлих РоуссеауЛе Доуаниэр лақабли, „Божхона ходими“; 1844-йил 21-май, Лавал, Маен — 1910-йил 2-сентябр, Париж) — франсуз рассоми, содда санъат ёки примитивизмнинг энг машҳур вакилларидан бири.

Биография

Ҳенри Роуссеау 1844-йил 21-майда Лавал шаҳрида (Маенне департаменти) қалайчи оиласида туғилган. Ўрта мактабни тугатмасдан, у ҳарбий хизматга кирди ва у ерда тўрт йил ўтди. У отаси вафотидан кейин бева қолган онасини моддий таъминлаш учун кейинги хизматдан озод қилинган ^[1].

1868-йилда у Парижга жойлашди ва у ерда давлат хизматида лавозим олди. Кейинги йили у дурадгорнинг қизи Клеменс Боитардга уйланди ^[1].1871-йилдан у Парижнинг акциз бўлимида солиқ инспектори бўлиб ишлаган, бунинг учун у „Божхона ходими“ лақабини олган.

У 1880-йилга келиб, расм чизишни мустақил равишда ўрганишни бошлади. 1884-йилда у Луврда расмларни нусхалаш учун расмий рухсат олди. У биринчи марта 1886-йилда " Мустақиллар салони " да қатнашиб, ўз асарларини кенг оммага намойиш этди, унда расмий Париж салонининг услуби ва мавзуси талабларига жавоб бермайдиган янги муаллифлар кўргазмага қўйилди. Кейинги этти йил ичида ўз вақтини хизмат, оила ва расм чизиш ўртасида тақсимлаган Роуссо „мустақил салон“(1884-йил 29-июлда Парижда ташкил этилган рассомлар уюшмаси) да 20-га яқин расмларни намойиш этди. Бироқ, бу вақтда унинг иши жамоатчилик томонидан деярли эътиборга олинмади ва танқидчилар орасида доимий масхараларга сабаб бўлди ^[1].

Роуссенинг рафиқаси Клеменс 1888-йилда узоқ давом этган касалликдан сўнг вафот этди ва кейинги бир неча йил ичида у қариндошлари билан яшашга юборилган битта қизидан ташқари бутун оиласини йўқотд. 1893-йилда давлат хизматини тарк этди, ўзини бутунлай ижодий ишларга бағишлади. Кўп ўтмай, Роуссо ўз ижодининг ғайриоддий табиатидан ҳайратда қолган истеъдодли ёш шоир Алфред Жарри билан учрашди ва уни Мерcуре де Франcе авангард журнали билан боғлиқ бўлган зиёлилар доираси билан алоқага келтирди. Айнан шу нашр саҳифаларида Руссо асарининг биринчи ижобий шарҳи пайдо бўлди^[1].

1899-йилда у иккинчи турмушга чиқди, лекин 1903-йилда яна бева қолди. У Парижнинг арзон округида камтарона турмуш тарзини олиб борди ва уйда расм чизишдан сабоқ берган. Роуссо асарларига нисбатан халқ танқидчилари томонидан кескин ўзгариш 1905-йилда, унинг „оч шер“ расмлари куз салонида Матисс, Вламинка ва Дерен фовистларининг расмлари билан бирга намойиш этилгандан сўнг содир бўлди. Шундан сўнг, Роуссонинг бир нечта асарлари Франциядаги замонавий санъатнинг этакчи дилери „Амброисе Воллард“ томонидан сотиб олинди. Рассомнинг машҳурлиги ортиб бораётганидан далолат берадики, 1908-йилда Пабло Пикассо томонидан унинг шарафига кўпчилик таниқли рассомлар ва танқидчилар иштирокида берилган зиёфат^[1].

Роуссо 1910-йил 2-сентябрда Париждаги Некер касалхонасида (Фр.) оёғидан жароҳат олиб, гангренадан (бу оғир патологик ҳолат бўлиб, унда тўқималарнинг тез некрози содир бўлади) вафот этди. У Багнеух қабристонидаги умумий қабрга дафн қилинди. 1911-йилда рассом вафотидан сўнг Мустақиллар салонида унинг асарларининг ретроспективаси бўлиб ўтди^[1].

1947-йил 12-октябрда Анри Роуссонинг дўстлари уюшмаси ташаббуси билан рассомнинг қолдиқлари ўз она шаҳрига кўчирилди ва Перрин жамоат боғига дафн қилинди. Қабр тошининг барелефини руминиялик франсуз ҳайкалтароши Константин Брâнкуши ^[2] ясаган.

Ижодкорлик

Ҳарбий хизмат пайтида Роуссо 1862-1865-йилларда Мексикадаги франсуз аралашувида қатнашган аскарлар билан тез-тез алоқада бўлган. Уларнинг бу мамлакат ҳақидаги ҳикоялари кейинчалик экзотиклар учун Илҳом манбаи бўлди ва рассомнинг ижодий меросида алоҳида ўрин эгаллаган табиий ландшафтлар. Бунга 1889-йилги Жаҳон кўргазмаси ҳам таъсир қилган бўлиши мумкин, у ерда Сенегал, Тонкин ва Таити турлари турли павилёнларда кўпайтирилди. Ушбу экспозиция Руссода шундай таассурот қолдирдики, у ҳеч қачон саҳналаштирилмаган „1889-йилги кўргазмага ташриф“ водвилини ёзди ^[1]. Рассомнинг илҳом манбалари орасида шаҳарнинг қуйи табақалари маданияти — таверна белгилари, ярмарка плакатлари, машҳур босма расмлари муҳим ўрин эгаллаган. Роуссо кўпинча журнал расмлари ва откриткалардаги рақамларни қайта чизган.

Руссонинг 1886-йилда Мустақиллар салонида намойиш этилган биринчи асари " Карнавал оқшоми " содда санъат намунаси эди — бу рассомнинг кейинги барча ишларини тавсифловчи услуб эди. Расмнинг ҳар бир детали чизилган, персонажлар костюмларининг нуансларига персонажларнинг ўзига қараганда кўпроқ эътибор ва тафсилотлар берилган, дарахт шохлари яхши ўралган ва таъкидланган, булутлар аниқ зич. Шунга қарамай, тувал шеърият билан ажралиб туради, кечки ранглар ва кайфият нозик тарзда қўлга киритилади^[1]. Бу ишдан бошлаб, Роуссо истеъдодли рангшунос сифатида обрўга эга бўлди.

Роуссонинг шахсий йўқотиш давридаги (1880-йилларнинг охири −1890-йилларнинг бошлари) энг кўзга кўринган иши 1890-йилги автопортрети эди. Расмда рассом қўлида палитраси билан биринчи планда Париж манзараси фонида катта аниқлик билан тасвирланган. Услубнинг ўзига хослигига қарамай, пухта ўйланган ва бажарилган бу расм рассомнинг академик портрет анъаналарини давом эттиришда аниқ яратилган ^[1].

Роуссонинг рассом сифатида кенг машҳурлигининг бошланиши 1894-йилги мустақиллар салонида тақдим этилган ва Мерcуре де Франcе-да мақтовли шарҳларга эга бўлган „уруш“ расмини тақдим этди. Расмнинг кучли аллегорик хабари кўплаб санъат ихлосмандларини Руссо оддий манзара рассоми эмаслигига ишонтирди ^[1].

Рассомнинг навбатдаги асосий асари „Ухлаётган лўли“ (1897-йил) эди. Ойдин саҳрода ухлаётган аёл ва унинг тепасида музлаган улкан шер тасвирланган картина тасвирий туркумнинг лаконизми билан ажралиб туради. Олдинги пландаги чўл ландшафтининг монотонлиги фақат ўтирган аёл фигураси ёнидаги кўза ва мандолин томонидан бузилади. Расм услуби қатъий ибтидоий, ухлаётган аёлнинг табассумли юзи болалар расмларини эслатади, кийимидаги чизиқлар ва шернинг елкасидаги сочлар декоратив эҳтиёткорлик билан чизилган ва йиртқичнинг думининг учи инжиқ тарзда эгилган. Тафсилотларнинг соддалиги ва тасвирнинг соддалиги, аммо тасвирнинг экспрессивлигини йўқотмайди: расм бир вақтнинг ўзида тинчлик ва таҳдид туйғуларини, тантанали сирни ва инжиқ тасаввурни бирлаштиради. Ушбу босқичда авангард санъати намояндалари орасида муваффақият қозонган Роуссо, унинг бадиий техникаси умумеътироф этилганидан кескин фарқ қилишини билмас эди. Ўзини академик анъананинг вориси деб ҳисоблаб, у ушбу расмни ўзининг туғилган шаҳри Лавал мерига сотиб олишни таклиф қилди, лекин у масхара билан рад этди ^[1].

Францияни ҳеч қачон тарк этмаган Роуссо ижодидаги экзотик мавзу 1905-йилдан кейин айниқса сезиларли бўлди. Ушбу даврнинг тувалларида экзотик ўсимликларнинг тафсилотларини синчковлик билан ишлаб чиқиш ажралиб туради: ҳар бир барг алоҳида чизилган, аммо бутун филиалнинг умумий дизайни ҳисобга олинган ҳолда. Роуссо табиат билан, шу жумладан баргларнинг шакли билан яхшироқ ўрганиш учун Париж Ботаника боғидаги ўсимликларни ўрганди. Ёрқин рангдаги қушлар шохлар орасида учишади ва тувалнинг марказида одатда драматик сюжет очилади — кўпинча йиртқич ўз ўлжасига ҳужум қилади. Ушбу мавзунинг ёрқин намунаси ўша йилнинг кузги салонида намойиш этилган „Оч шер“ расмидир ^[1]. Худди шу йўналишдаги бошқа машҳур асарлар "Ёмғир ўрмонида. „Йўлбарс ва буқа жанги“ (1908-йил) ва „Ягуарнинг от устидаги ҳужуми“ (1910-йил)^[3]. Рассомнинг ўлимидан бироз олдин, ушбу сериядаги энг жасоратли расм " Туш " яратилди. Расмда яланғоч аёл тасвирланган, қип-қизил ўрмон билан ўралган Виктория даврига оид қизил рангли диванда ёнбошлаб, ундан фил ва иккита шер қарайди. Орқа фонда флейтачининг қоронғу фигураси кўринади. Руссонинг ўзи бу сюжетни бош қаҳрамоннинг туши деб талқин қилган ^[1].

Расмлардан ташқари, Роуссо драматик асарлар ҳам яратган, уларда содда санъат тенденциялари унинг расмларига қараганда анча ёрқинроқ эди. У мусиқада ҳам ўзини синаб кўрди, лекин ҳақиқатан ҳам фақат рассом сифатида муваффақиятга эришди ^[1]. Роуссо расмларининг „галлюсинацион“ реализми кейинчалик сюрреалистлар учун илҳом манбаи бўлди (жумладан, Пол Делваух ва Макс Эрнст) ва экспрессионист Василий Кандинский ҳам 1912-йилда унинг ишини юқори баҳолади ^[3].

Галерея

Карнавал оқшоми, 1886-йил
Ўрмонда сайр, 1886-1890-йилар
Шоирни илҳомлантирган муса, 1909-йил
Жунгле ҳужуми, 1891-йил
Ухлаётган лўли, 1897-йил
Мафтункор илон, 1907-йил

Ҳужжатли Филмлар

2016 — „Божхона ходими Роуссо“ ёки „Примитивизмнинг туғилиши“ / Ле доуаниэр Роуссеау, оу л'écлосион модерне (реж. Николас Аутҳеман)

Бадиий филмлар

2018-йил, „Даҳо“ телесериали, 2-мавсум, 6-қисм. Эпизодда Пабло Пикассонинг Ҳенри Роуссеау билан танишуви тасвирланган. Сериал сюжетига кўра, Пикассо Франсияда бўлганида Роуссонинг расмини савдогарнинг дўконида кўрган ва уни атиги 5-франкга сотиб олган. Кейинчалик у воқеликни ибтидоий тасвирлаш услуби туфайли жамиятда ҳеч ким қабул қилмаган рассом шарафига зиёфат уюштирди.

Манбалар

↑ ^1,00 ^1,01 ^1,02 ^1,03 ^1,04 ^1,05 ^1,06 ^1,07 ^1,08 ^1,09 ^1,10 ^1,11 ^1,12 ^1,13 4 ноября 2021 г., Ҳенри Роуссеау Энcйcлопæдиа Британниcада
↑ Пиэрре Десcаргуэс. Ле Доуаниэр Роуссеау — 23-бет.
↑ ^3,0 ^3,1 Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — Андоза:М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.

[Britannica-1] 1,00 ^1,01 ^1,02 ^1,03 ^1,04 ^1,05 ^1,06 ^1,07 ^1,08 ^1,09 ^1,10 ^1,11 ^1,12 ^1,13 4 ноября 2021 г., Ҳенри Роуссеау Энcйcлопæдиа Британниcада

[2] Пиэрре Десcаргуэс. Ле Доуаниэр Роуссеау — 23-бет.

[БРЭ-3] 3,0 ^3,1 Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — Андоза:М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.

[1]

[2]

[3]

Ҳенри Роуссеау

Таваллуди	{{{биртҳдате}}}