Henry Faulds

Ҳенрй Фаулдс (баъзи манбаларда — Генрих Фолдс , инглиз тилидан Ҳенрй Фаулдс; 1843-йил 1-июн (1843-06-01) 1930-йил 24 март) Шотландия шифокори ва олими бўлиб, дактилоскопия ривожига ўз ҳиссасини қўшган.

Дастлабки йиллар

Фаулдс Шотландиянинг Бейт шаҳрида пресвитериан оиласида туғилган. 13-ёшида у оиласига моддий ёрдам бериш учун мактабни тарк этишга мажбур бўлади ва Глазгога кўчиб ўтади ва у ерда ишлай бошлайди. 21-ёшида у Глазго университетида математика, мантиқ, лотин, юнон ва илоҳиёт фанларидан сабоқ ола бошлайди. 4-йилдан сўнг, 25-ёшида, Фаулдс касбини тиббиёт деб қарор қилади ва Стратклид университетига (ўша пайтда Андерсон университети) ўқишга киради, шундан сўнг у шифокор лицензиясини олади ва Шотландия черковининг тиббий миссионери бўлиб ишлай бошлайди.

1873-йил июл ойида Фаулдс Шотландия Бирлашган пресвитериан черковидан Японияга миссияни бошқариш таклифини олади. Ўша йилнинг сентабр ойида у Изабелла Вилсонга уйланади (Энг. Исабелла Wилсон). Янги келин-куёв Японияга кўчиб кетишади.

Япониядаги ҳаёт

1875-йилда Фаулдс Токиёнинг Сукидзи шаҳрида касалхонага асос солади. Сукидзи касалхонасидаги ишидан ташқари, у тиббиёт талабаларига маърузалар ўқийди ва япон жарроҳларига физиология , дарвинизм ва антисептика тамойилларини ўргатади. Шунингдек , тиф , вабо , қутуриш каби касалликларнинг олдини олиш бўйича мутасадди идоралар билан маслаҳатлашади. У аутопсия (мурдани очиб текшириш) ўтказишга рухсат берилган биринчи хорижий шифокор ҳисобланади. Фаулдс Япониянинг биринчи кўзи ожизлар жамияти — Ракузенкай ва кейинчалик кўзи ожизлар мактабини яратишга ёрдам беради.

У Гершел ҳақида, унинг тажрибалари ҳақида ҳеч нарса эшитмаган. 1880-йилда у Лондонга „Табиат“ журналига мактуб юборади (" Он тҳе Скин-фурроwс оф тҳе Ҳанд ") ва у ерда шундай ёзади: „1879-йилда мен Японияда топилган бир нечта томир парчаларини кўриб чиқдим ва афтидан, лой ҳали ҳам юмшоқ бўлганида пайдо бўлган бармоқ изларини кўрдим. Ушбу изларни янгилари билан таққослаш мени бу муаммони ҳал қилишга ундади“.

Дарҳақиқат, 1879-йилдан 1880-йилгача Фаулдс бармоқ изларининг катта тўпламини тўплади ва уларнинг папилляр чизиқларини ўрганди. Фаулдснинг уйи яқинидаги оқланган панжарадан ўғри ошиб ўтган ҳолат ҳам содир бўлган. Фаулдсга айтилишича, деворда куйикиш билан бўялган аниқ кўринадиган бармоқ излари бор эди (қочиб кетаётганда ўғри совуқ мангалга қоқилиб кетади). Тез орада ўғри қўлга олингани маълум бўлади. Фаулдс Япония полициясидан ҳибсга олинган шахснинг қўлларининг бармоқ изларини олишни сўрайди. Уларни панжара устидаги излар билан таққослаб, улар бошқача эканлигини аниқлайди. У бошқа киши ҳибсга олинган, деган хулосага келади. Ва у ҳақ бўлиб чиқади. Орадан бир неча кун ўтиб, ҳақиқий ўғри қўлга олинади. Фаулдс бу сафар яна бармоқ изларини олади. Улар тўсиқдаги изларга тўлиқ мос тушади. Бу суд-тиббиётида бармоқ изини аниқлашнинг одатий намунаси эди.

Бу воқеа қуйидаги фикрга туртки беради: ҳар бир жиноят содир бўлган жойда жиноятчининг бармоқ изларини излаш керак эмасми? Агар шу йўл билан ўғрилар ва қотилларни судлаш мумкин бўлса-чи? Фаулдс , шунингдек, бармоқ изини бўялмаган қўлда қолдириш мумкинлигини аниқлади, чунки бармоқ учларидаги тер безларида ёғли ажралмалар мавжуд бўлиб, улар кўп юзаларда изни куйик ёки бўёқ каби аниқ қилади. Айнан у жиноят жойида қолдирилган бармоқ изларининг роли ҳақидаги ғояни ўйлаб топади.

Асосий ёзувлар

„Он тҳе Скин-фурроwс оф тҳе Ҳанд“ (1880),
„Гуиде то Фингер-принт Идентифиcатион“ (1905),
„Даcтйлограпҳй, ор тҳе Студй оф Фингер-принц“ (1912),
„А Мануал оф Праcтиcал Даcтйлограпҳй“ (1923).

Манбалар

Эдмонд Локард. Суд экспертизаси қўлланма. — Москва: НКЖУ СССР юридик нашриёти, 1941. — С. 544.
Юрген Торвалд. Юз йиллик криминология. — Москва: " Прогресс " нашриёти, 1974. — С. 440.