Henry James
Ҳенрй Жамес (Генри Жеймс) „Ордер оф Мерит“ мукофоти соҳиби (1843-йил 15-апрел - 1916-йил 28-феврал) америкалик инглиз ёзувчиси. У адабий реализм ва адабий модернизм о'ртасидаги асосий о'тиш даврида ижод қилган ёзувчи сифатида қаралади ва кенг омма томонидан инглиз тилидаги энг буюк романчилардан бири деб тан олинади. У Генри Жеймс Срнинг о'г'ли, файласуф ва психолог Уилям Жеймс ва диарист Элис Жеймснинг укаси эди.
| Генри Жеймс | |
|---|---|
|
| |
| Асл исми | Ҳенрй Жамес |
| Таваллуди |
15-апрел 1843-йил |
| Вафоти |
28-феврал 1916-йил (72 ёшда) Челсеа (Лондон), Буюк Британия |
| Йўналиш | наср |
| Жанр | реализм, модернизм |
| Мукофотлари | Ордер оф Мерит , 1912-1916-йилларда Нобел мукофоти номзоди |
| Отаси | Ҳенрй Жамес Ср. |
У энг ко'п муҳожир америкаликлар, инглизлар ва континентал европаликлар о'ртасидаги ижтимоий ва оилавий муносабатларга баг'ишланган романлари билан машҳур. Масалан,„Тҳе Портраит оф а Ладй“, „Тҳе Амбассадорс“ ва „Тҳе Wингс оф тҳе Дове“. Унинг кейинги асарлари борган сари экспериментал характерга эга асарлар сафидан жой олди. Жеймс ўз персонажларининг ички руҳий ҳолатлари ва ижтимоий динамикасини тасвирлашда кўпинча қаҳрамон руҳиятини муҳокама қилишда ноаниқ ёки қарама-қарши мотивлар ва таассуротлар қопланадиган ёки ёнма-ён қўйилган услубда ёзган.
Унинг „Тҳе Турн оф тҳе Сcреw“ романи инглиз тилидаги энг кўп таҳлил қилинди ва ноаниқ арвоҳ ҳикояси сифатида шуҳрат қозонди ва бошқа оммавий ахборот воситаларида ҳозиргача унинг энг ко'п оммалашган асари бо'либ қолмоқда. У „Тҳе Жоллй Cорнер“ каби яна бошқа бир нечта юксак баҳоланган арвоҳ ҳақида ҳикояларини ёзган.
Жеймс танқид, саёҳат, биография, автобиография ва песалар ҳақида мақола ва китобларни нашр этди. Қо'шма Штатларда туг'илган Жеймс ёшлигида Европада кўчиб келди ва охир-оқибат Англияга жойлашди ва о'лимидан бир йил олдин, 1915-йилда Британия фуқаролигини олди. Жеймс 1911, 1912 ва 1916-йилларда адабиёт бо'йича Нобел мукофотига номзод бо'лган[1]. Хорхе Луис Борхес: “Мен Шарқ ва Ғарбнинг ба’зи адабиётларини зиёрат қилдим; фантастик адабиётлардан энсиклопедик тўплам туздим; Кафка, Мелвил ва Блойни таржима қилдим; Генри Жеймснинг асаридан бошқа бегона асар билмайман” деб ёзади о'з асарларидан бирида[2].
Ҳаёти
Ҳаётининг дастлабки йиллари, 1843-1883

Жеймс 1843-йил 15-апрелда Ню-Ёрк шаҳридаги 21-Вашингтон-Плейсда туг'илган. Унинг ота-онаси Мери Уолш ва Генри Жеймс Ср. Унинг отаси ақлли ва қат'иятли, о'қитувчи ва файласуф бо'либ, отасидан мустақил воситаларни мерос қилиб олган, Албания банкири ва инвестори. Мери узоқ вақтдан бери Ню-Ёркда яшаб келган бадавлат оиладан чиққан. Кичик Генри то'рт о'г'илдан бири, қолганлари ака-укалари Уилям, у о'зидан бир ёш катта ва укалари Уилкинсон (Уилки) ва Роберцон бо'лган. Унинг синглиси Элис эди. Унинг ота-онаси иккаласи ҳам ирланд ва шотланд миллатига мансуб эди. [3]
О'рта йиллари, 1884-1897
1884-йилда Жеймс Парижга яна ташриф буюрди ва у ерда Зола, Даудет ва Гонкур билан яна учрашди. У франсуз “реалист” ёки “натуралист” ёзувчиларнинг ижод йўлларини кузатиб борди ва уларнинг та’сирига тобора кўпроқ та’сир қилди. 1886-йилда у тиришқоқлик билан ўрганган франсуз ёзувчилари та’сирида „Тҳе Бостонианс“ ва „Тҳе Принcесс Cасамассима“ни нашр этди. Танқидий реакция ва савдо ёмон эди. У Ҳоwеллсга китоблар ёрдам беришдан ко'ра унинг карерасига зарар келтирганини ёзди, чунки улар "менинг асарларимга бо'лган истак ва талабни нолга туширди"[4]. Шу вақт ичида у Роберт Луи Стивенсон, Жон Сингер Саргент билан до'стлашди. , Эдмунд Госсе, Жорж ду Мауриэр, Пол Бурже ва Констанс Фенимор Вулсон.Унинг „Тҳе Трагиc Мусе“ 1880-йиллардаги учинчи романи эди. У 80-йиллардаги романларида Зола кўрсатмаларига амал қилган бўлсада, уларнинг оҳанги ва муносабати уларга яқинроқ. Алфонс Даудетнинг фантастикаси[5]. Бу даврда унинг романлари учун танқидий ва молиявий муваффақиятларнинг ё'қлиги уни театр учун ёзишга ҳаракат қилишга ундади[6]. Унинг драматик асарлари ва театр билан бог'лиқ тажрибалари унга ижодида давом этишига яда кўпроқ куч бағишлди.
Охирги йиллар, 1898-1916
1897–1898-йилларда у Сассекснинг Рай шаҳрига кўчиб ўтди ва „Тҳе Турн оф тҳе Сcреw“ни ёзди; 1899–1900 йилларда „Тҳе Аwкwард Аге“ ва „Тҳе Саcред Фоунт“ китоблари нашр этилди. 1902–1904-йилларда у „ Тҳе Wингс оф тҳе Дове“, „Тҳе Амбассадорс“ ва „Тҳе Голден Боwл“ни ёзган. 1904-йилда у Америкага қайта ташриф буюрди ва Балзак ҳақида ма'руза о'қиди. 1906–1910-йилларда у „Тҳе Америcан Сcене “ асарини нашр этди ва 24 жилдлик асарлари то'плами бо'лган „Неw Ёрк эдитион“ ни таҳрир қилди. 1910-йилда унинг акаси Уилям вафот этди; Генри Уилямга Европада инсонпарварлик ёрдамини топиш учун шерик бўлган эди, афсуски бу уриниш муваффақияциз кечди, бу Генрининг Қо'шма Штатларга со'нгги ташрифи (1910-йил ёзидан 1911-йил июлигача) бо'либ чиқди ва у акаси вафот этганида унинг ёнида эди[7].
1913-йилда у ўзининг „А Смалл Бой анд Отҳерс“ ва „Нотес оф а Сон анд Бротҳер“ номли автобиографияларини ёзди. 1914-йилда Биринчи жаҳон уруши бошланганидан кейин у уруш ишларини олиб борди. 1915-йилда у Британия фуқаролигини олди ва кейинги йили “Буюк хизматлари учун” ордени билан тақдирланди. У 1916 йил 28-февралда Лондоннинг Челси шаҳрида вафот этди ва Голдерс Греэн крематориясида куйдирилди. У илтимос қилганидек, унинг кули Массачусецдаги Кембриж қабристонига дафн қилинди [8] .
Ижоди
Услуб ва мавзулар
Жеймс транс-Атлантика адабиётининг асосий намояндаларидан биридир. Унинг асарларида го'зал, ко'пинча бузуқ ва жозибали феодал цивилизациясини о'зида мужассам этган Эски Дунё (Европа) ва одамлар ко'пинча жасур, очиқ ва да'вогар ва о'зида мужассам бо'лган Янги Дунё (АҚШ) қаҳрамонлари ко'пинча ёнма-ён туради. янги Америка жамиятининг фазилатлари - айниқса шахсий эркинлик ва янада қат'ий ахлоқий характер. Жеймс ҳокимият яхши ёки ёмон қо'лланиладиган шахсий муносабатлар ҳикояларида шахслар ва маданиятларнинг ушбу то'қнашувини о'рганади.
Асосий романлар
Жеймс фантастикасининг биринчи даври, одатда, „Тҳе Портраит оф а Ладй“ билан якунланган, Европа ва Америка о'ртасидаги зиддиятга қаратилган. Ушбу романларнинг услуби одатда содда ва шахсан характерли бо'лса-да, 19-аср фантастика ме'ёрларига жуда мос келади. „ Родериcк Ҳудсон“ (1875) - жуда исте'додли ҳайкалтарош, бош қаҳрамоннинг ривожланишини кузатувчи Кüнстлерроман. Гарчи китобда ба'зи этуклик белгилари намоён бо'лса-да, бу Жеймснинг то'лиқ метражли романга биринчи жиддий уриниши бо'лса-да, у учта асосий қаҳрамоннинг ёрқин намоён бо'лиши туфайли ижобий шарҳларни жалб қилди: Родерик Гудсон, ажойиб қобилиятли, аммо беқарор ва ишончсиз; Роуланд Маллет, Родерикнинг чекланган, аммо анча етук до'сти ва ҳомийси; ва Кристина Лигҳт, Жеймснинг энг жозибали ва ақлдан оздирувчи ошиқларидан бири. Гудзон ва Маллет жуфтлиги Жеймснинг о'з табиатининг икки томонини ифодалайди: ваҳший хаёлпараст рассом ва о'йчан виждонли мураббий[9] .
„Тҳе Портраит оф а Ладй“ (1881) асарида Жеймс ўз фаолиятининг биринчи босқичини ўзининг энг машҳур узоқ фантастика асари бўлиб қоладиган роман билан якунлади. Ҳикоя америкалик ёш аёл Изабел Арчер ҳақида бо'либ, у "тақдирини ҳақорат қилади" ва уни ҳайратда қолдиради. У катта миқдордаги пулни мерос қилиб олади ва кейинчалик икки америкалик муҳожирнинг Макиавелли макрининг қурбони бо'лади. Ҳикоя асосан Европада, айниқса Англия ва Италияда о'рнатилади. Умуман олганда, унинг дастлабки босқичининг дурдона асари сифатида қабул қилинган „Тҳе Портраит оф а Ладй“ унинг қаҳрамонлари онгини ўрганувчи психологик роман ва деярли ижтимоий фан асари сифатида тасвирланган, европаликлар ва америкаликлар, эски ва янги ўртасидаги фарқларни ўрганади. дунёлар[10].
Жеймс фаолиятининг иккинчи даври „Тҳе Портраит оф а Ладй “нинг нашр этилишидан 19-аср охиригача давом этади, унчалик машҳур бо'лмаган романлар, жумладан, 1885-1886 йилларда "Атлантика ойлик"ида серияли нашр этилган „ Тҳе Принcесс Cасамассима“ ва „Тҳе Бостонианс“. , худди шу даврда Тҳе Cентурй журналида серияли нашр этилган. Бу даврда Жеймснинг машҳур готика романи „Тҳе Турн оф тҳе Сcреw“ (1898) ҳам мавжуд эди.
Жеймс фаолиятининг учинчи даври 20-аср бошларида нашр этилган учта романда о'зининг энг муҳим ютуг'ига эришди: „Тҳе wингс оф Дове“ (1902), „Амбассадорс“ (1903) ва „Голден боwл“ (1904). Танқидчи Ф. О. Маттиссен бу "трилогия" ни Жеймснинг асосий босқичи деб атади ва бу романлар, албатта, жиддий танқидий тадқиқотлар олди. Китобларнинг иккинчиси “Тҳе wингс оф Дове” серияли бўлмагани учун биринчи нашр бўлди [11]. Ушбу роман жиддий касалликка чалинган америкалик меросхо'р Миллй Тҳеале ва унинг атрофидаги одамларга та'сири ҳақида ҳикоя қилади. Бу одамларнинг ба'зилари Миллй билан шарафли ниятлар билан до'стлашадилар, бошқалари эса ко'проқ манфаатдор. Жеймс о'зининг автобиографик китобларида Миллй сил касаллигидан эрта вафот этган севимли амакиваччаси Минни Темплга асосланганлигини айтди. Унинг айтишича, у романда унинг хотирасини "сан'атнинг го'заллиги ва қадр-қиммати" билан о'рашга ҳаракат қилган[12].
Қисқа ҳикоялари
Жеймсни, айниқса, у "чиройли ва муборак ноувелле" ёки қисқа ҳикоянинг узунроқ шакли деб атаган нарса қизиқтирди. Шундай бо'лса-да, у ба'зан мураккаб мавзуларни сезиларли даражада сиқиб чиқарган бир қатор жуда қисқа ҳикоялар яратди. Қуйидаги ҳикоялар Жеймснинг бадиий адабиётнинг қисқароқ шаклларида эришган ютуқларини ифодалайди.
- "А Трагедй оф Эррор" (1864), қисқа ҳикоя
- "Тҳе Сторй оф а Еар" (1865), қисқа ҳикоя
- А Пассионате Пилгрим (1871), новелла
- Мадаме де Маувес (1874), новелла
- Даисй Миллер (1878), новелла
- Тҳе Асперн Паперс (1888), новелла
- Тҳе Лессон оф тҳе Мастер (1888), новелла
- Тҳе Пупил (шорт сторй) (1891), қисқа ҳикоя
- Тҳе Фигуре ин тҳе Cарпет" (1896), қисқа ҳикоя
- Тҳе Беаст ин тҳе Жунгле (1903), новелла
- Ан Интернатионал Эписоде (1878)
- Пиcтуре анд Техт
- Фоур Меэтингс (1885)
- А Лондон Лифе, анд Отҳер Талес (1889)
- Тҳе Споилс оф Пойнтон (1896)
- Эмбаррассменц (1896)
- Тҳе Тwо Магиcс: Тҳе Турн оф тҳе Сcреw, Cоверинг Энд (1898)
- Ин тҳе Cаге (1898), новелла
- А Литтле Тоур оф Франcе (1900)
- Тҳе Саcред Фоунт (1901)
- Тҳе Биртҳплаcе (1903)
- Виэwс анд Ревиэwс (1908)
- Тҳе Финер Граин (1910)
- Тҳе Оутcрй (1911)
- Ладй Барбарина: Тҳе Сиэге оф Лондон, Ан Интернатионал Эписоде анд Отҳер Талес (1922)
Саҳналаштирилган асарлари
Генри Жеймснинг ҳикоялари ва романлари 1933-йилдан 2018-йилгача 150 мартадан ортиқ (ба'зи телеко'рсатувларда о'ндан ортиқ ҳикоялар саҳналаҳтирилган) кино, телевидениэ ва мусиқий видеога мослаштирилган.[91] Уларнинг аксарияти инглиз тилида ва бошқа тиллар мисол учун франсуз (13), испан (7), италян (6), немис (5), португал (1), югославия (1) ва швед (1) тилларига мослаштирилган асарлар ҳам мавжуд.[91] ] Энг ко'п ва тез-тез саҳналаштирилган асарлар қаторига қуйидагилар киради:
- Тҳе Турн оф тҳе Сcреw (28 марта)
- Тҳе Асперн Паперс (17 марта)
- Wашингтон Сқуаре (новел) номи билан (8 марта), „Тҳе Ҳеиресс“ номи билан (6 марта), „Виcториа“ номи билан (бир марта)
- Тҳе Wингс оф тҳе Дове (9 марта)
- Тҳе Беаст ин тҳе Жунгле (5 марта)[13][14][15][16][17]
- Тҳе Бостонианс (4 марта)
- Даисй Миллер (4 марта)
- Тҳе Сенсе оф тҳе Паст (4 марта)
- Тҳе Амбассадорс (3 марта)
- Тҳе Портраит оф а Ладй (3 марта)
- Тҳе Америcан (новел)|Тҳе Америcан (3 марта)
- Wҳат Маисиэ Кнеw (3 марта)
- Тҳе Голден Боwл (2 марта)
- Тҳе Гҳостлй Рентал (1 марта)
Манбалар
- ↑ „Номинатион Датабасе“. www.нобелпризе.орг. 2017-йил 16-июлда асл нусхадан архивланган.
- ↑ „Ҳенрй Жамес - Либрарй оф Америcа“ (эн-УС). www.лоа.орг. Қаралди: 2023-йил 7-апрел.
- ↑ Каплан, Фред. Ҳенрй Жамес: Тҳе Имагинатион оф Гениус, А Биограпҳй. Балтиморе: Тҳе Жоҳнс Ҳопкинс Университй Пресс, 1992. Принт.
- ↑ Эдел 1955, п. 55.
- ↑ Поwерс (1970), с. 19
- ↑ Поwерс (1970), с. 20
- ↑ Каплан чаптер 15.
- ↑ Wилсон, Сcотт. Рестинг Плаcес: Тҳе Буриал Ситес оф Море Тҳан 14,000 Фамоус Персонс, 3д эд.: 2 (Киндле Лоcатионс 23458-23459). МcФарланд & Cомпанй, Инc., Публишерс. Киндле Эдитион.
- ↑ Крафт (1969) п. 68.
- ↑ Броwнстеин (2004)
- ↑ Ҳазел Ҳутчисон, Бриэф Ливес: Ҳенрй Жамес. Лондон: Ҳесперус Пресс, 2012: "Тҳе элегиаc тоне оф тҳе новел дид нот аппеал то периодиcал эдиторс, анд тҳе новел wент страигҳт инто боок форм ин 1902, аҳеад оф Тҳе Амбассадорс, wҳич ран ин тҳе Нортҳ Америcан Ревиэw фром Жануарй то Деcембер 1903 анд wас публишед ас а боок латер тҳат саме еар." Ретриэвед 1 Деcембер 2017.
- ↑ Посноcк (1987) п. 114
- ↑ „А Фера на Селва :: Энтревиста эхcлусива cом Пауло Бетти“ (Португуэсе). Папо де Cинема (2017-йил 4-октябр).
- ↑ Оггиано, Роберто „Cлара ван Гоол • Диреcтор оф Тҳе Беаст ин тҳе Жунгле“ (2019-йил 31-январ).
- ↑ Гоодфеллоw, Меланиэ „'Тҳе Беаст Ин Тҳе Жунгле' Cлип: Берлинале Ҳенрй Жамес Адаптатион Старс Анаïс Демоустиэр, Том Мерcиэр & Бéатриcе Далле“. Деадлине (2023-йил 18-январ). 2023-йил 22-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 22-январ.
- ↑ Роос, Гаутиэр „[ИНТЕРВИЭW БЕРТРАНД БОНЕЛЛО Ле гранд энтретиэн чаос“] [[ИНТЕРВИЭW БЕРТРАНД БОНЕЛЛО] Тҳе Греат Чаос Интервиэw] (Френч). Чаос Реигн (2021-йил 25-декабр).
- ↑ Геннис, Садиэ „Тҳе Ҳаунтинг оф Блй Манор'с Ҳенрй Жамес Референcес, Эхплаинед“ (2020-йил 10-октябр).