Гепарин инексияси
Гепарин молекуласи
Гепарин

Гепарин (қадимги юнонча: ἧπαρ қадимги юнонча: ἧπαρ - жигар) - кислотали олтингугуртни о'з ичига олган гликозаминогликан бо'либ; биринчи маротаба жигардан ажратиб олинган. Клиник амалиётда у то'г'ридан-то'г'ри та'сир қилувчи антикоагулянт, я'ни қон ивишини олдини олувчи доривор модда сифатида танилган. У тромбоэмболик касалликларнинг олдини олиш ва даволашда, юрак ва қон томирларида операциялар пайтида, кардиопулмонер айланма аппаратида ва гемодиализ аппаратларида қоннинг суюқ ҳолатини сақлаб туриш, шунингдек, лаборатория тадқиқотларида қон ивишининг олдини олиш учун ишлатилади. Умумий ножо'я та'сирлар орасида қон кетиши, ин'экция жойида ог'риқ ва тромбоцитлар камайиши киради[1]. Жиддий ён та'сирлар орасида гепарин билан бог'лиқ тромбоцитопения[1] кузатилиши мумкин. Буйрак функсияси бузилган тақдирда катта эхтиёткорлик талаб этилади[1]. Гепарин ҳомиладорлик ва лактация даврида нисбатан хавфсиздир[2]. У семиз ҳужайраларда синтезланади, улар эса ҳайвонларнинг органларида, айниқса жигарда, о'пкада ва томирлар деворларида то'планади.

Тиббиётда қо'лланилиши

Гепарин ва унинг кичик молекулали ҳосилалари (масалан, эноксапарин, далтепарин, тинзапарин) хавф остида бўлган одамларда чуқур томир тромбози ва о'пка эмболиясининг олдини олишда самарали ҳиссобланади[3][4], аммо улардан бирон бирининг о'лимнинг олдини олишда самаралироқ эканлигини ко'рсатадиган ма'лумотлар ё'қ[5]. Антифосфолипид антитаначалари бўлган аёлларда, ҳомиладорлик пайтида гепаринни аспирин билан биргаликда қо'ллаш фақат аспиринни қо'ллашдан ко'ра ко'проқ хомилани тирик туг'илишига олиб келиши мумкин. Хабар қилинган нохуш ҳодисалар ё'қлиги сабабли оналар ва чақалоқларда гепарин ва аспириннинг хавфсизлигига ишончимиз комил эмас. Келажакдаги синовлар етарли миқдордаги аёлларни о'з ичига олиши ва ушбу даволаш стратегиясининг хавф ва фойдаларини то'лиқ баҳолаши керак бо'лади[6][7]. Ҳозирги вақтда гепариннинг эрта туг'илган ва ог'ир касал бўлган чақалоқларда майда томирларга кириш учун марказий катетерлар билан фойдаланилганда асоратларнинг олдини олишда фойдали та'сирини тасдиқловчи далиллар мавжуддир[8].

CОВИД-19

Қонни суюлтирувчи воситалар CОВИД-19 билан касалланган беморлар учун фойдали профилактика чораси эканлиги аниқ эмас эди, чунки ҳеч ким далилларга амин эмас. Тадқиқотларнинг ҳеч бири, иштирокчиларни рандомизация қилмади ва барча изланишлар ретроспектив эди. Бундан ташқари, улар турли натижалар ҳақида хабар беришди ва о'з усулларини то'лиқ тақдим этмадилар. Демак, далиллардаги аниқлик жуда пастдир[9][10].

Колоректал жарроҳлик

Ё'г'он ичак ва то'г'ри ичакда жарроҳлик амалиётини о'тказган беморларда веноз тромбоз ва / ёки о'пка тромбози (о'пка эмболияси) ко'ринишидаги қон томир асоратларни ривожланиш хавфи катта. Ушбу асоратлар бутун умр давомида оёқ веноз функсиясининг бузилишига ёки ба'зи ҳолларда операциядан кейинги то'сатдан о'лимга олиб келиши мумкин. Ушбу асоратларни олдини олиш учун беморлар ко'пинча операция вақтида қонни суюлтирувчи дорилар (антикоагулянтлар) ва сиқиш пайпоқлари билан даволанадилар. Гепарин ва ТЕД пайпоқлари билан биргаликда даволаш умумий жарроҳликда самарали эканлиги исботланган. Ушбуни ко'риб чиқиш шуни ко'рсатадики, бу комбинацияланган даволаш, ё'г'он ичак ёки то'г'ри ичак жарроҳлигидан о'тган юқори хавфли беморларда ҳам самарали ҳиссобланади[11].

Кашфиёт тарихи

Гепариннинг кашф этилиши 1916-йилга бориб тақалади. Бу йил уни тасодифан Жонс Хопкинс университети (Балтимор, АҚШ) тиббиёт факултети талабаси Жей Маклин (АҚШ) топиб олади.инглизча: Ж. МcЛеан). Физиология кафедраси профессори Уилям Хауэлл о'з шогирдига инсон танасининг тромбопластик фаоллигини о'рганишни буюрди. Маклин жигарнинг липоид-фосфатидларини (гепар-фосфатид) ва юракни (куорин) текширишни бошлади. Гепар-фосфатидларни о'рганар экан, Маклин улар нафақат қон ивишини оширмаслигини, балки, аксинча, антикоагулянт та'сир ко'рсатишини та'кидлади. Маклиннинг барча кузатишлари 1916-йилда Америcан Жоурнал оф Пҳйсиологй журналида чоп этилган (41-жилд, 250-бет).

Кимёвий тузилиши

Гепарин гликозаминогликанлар оиласига мансуб бо'либ, унинг молекуласи умумий оқсил ядроси билан бог'ланган бир нечта полисахарид занжирлари билан ифодаланади. Бошқа томондан, оқсил ядроси асосан иккита аминокислота қолдиқларини о'з ичига олади: серин ва глицин. Серин қолдиқларининг тахминан учдан икки қисми полисахарид занжирлари билан бог'ланади, Иккинчиси 1-4 гликозид бог'лари билан бог'ланган такрорий дисахаридлар занжирига асосланган - а-Д-глюкозамин ва урон кислотаси ҳиссобланади. Ко'пчилик а-Д-глюкозамин қолдиқлари аминокислоталар ва гидроксил гуруҳларида сулфатланади; аминокислоталарнинг кичик бир қисми м. б. ацетилланган. Урон кислотаси бирликлари Л -идурон кислотаси қолдиқлари (~90%) ёки эпимерик Д- глюкурон кислотаси қолдиқлари (~10%) ҳиссобланади. Салбий зарядланган сулфат ва карбоксил гуруҳларнинг сезиларли миқдори мавжудлиги сабабли, гепарин молекуласи кучли табиий полианион бо'либ, умумий мусбат зарядга эга бўлган ко'плаб оқсил ва поликатёник табиатнинг синтетик бирикмалари билан комплекслар ҳосил қилишга қодир. Эндоген гепариннинг полисахарид занжирларининг узунлиги ҳар хил бо'лиши мумкин ва шунинг учун унинг молекуляр ог'ирлиги ҳам жуда катта фарқ қилади - 3000 дан 40000 далтонгача. Дори сифатида ишлатиладиган "тижорат" гепаринларнинг о'ртача молекуляр ог'ирлиги торроқ чегараларда о'згариб туради - 12 000 дан 16 000 далтонгача. Яқинда қо'шимча хусусиятларга эга бўлган паст молекуляр ог'ирликдаги гепаринлар гуруҳи ишлаб олинди. Ко'пинча гепарин миқдори унинг физиологик фаоллигига ко'ра та'сир бирликларида (У) о'лчанади - қон плазмасининг ивишини олдини олиш қобилияти билан. Бир та'сир бирлиги,гепариннинг халқаро стандартининг 0,0077 мг га тенг (1 мг препаратнинг 130 ИУда) бол'ади[12].

Биосинтез

Гепарин биосинтези учун субстратлар бу: глюкоза ва ноорганик сулфатдир. Сулфат гуруҳлари қо'шилиши полимеризациядан кейин содир бо'лади, аммо ба'зи олимлар (Райс ва бошқ, 1967) сулфатланиш олдинги босқичларда, я'ни паст молекуляр ог'ирликдаги прекурсорлар даражасида содир бо'лишини таклиф қилади. Гепариннинг биосинтезида иштирок этадиган ферментлар орасида турли хил гликозилтрансферазалар, сулфотрансферазалар, эпимеразалар ажратилади, уларнинг ко'пчилиги соф шаклда ажратилгандир. Гепарин биосинтези семиз ҳужайраларида содир бо'лишини ко'рсатадиган бир қатор фактлар ҳам мавжуд:

  • Гепарин семиз ҳужайра гранулаларида мавжуд.
  • Семиз ҳужайраларининг о'зида кислотали гликозаминогликанларнинг биосинтезида иштирок этадиган ферментлар мавжуд.
  • Белгиланган прекурсорлар семиз ҳужайра гранулаларининг гепарин таркибига киради, аммо иккинчисида олдиндан белгиланган гепарин топилмайди. Бу факт, шунингдек, семиз ҳужайралари фақат гепарин аккумуляторлари сифатида ко'риб чиқиладиган версияни ҳам рад этади[13].
  • Гепарин ҳосил бо'лиши учун матрица серглицин оқсилидир.

Физиологик роли

Антитромбин ИИИ билан о'заро та'сири

Гепарин антитромбин ИИИ фаоллашуви орқали антикоагулянт фаолиятини амалга оширади, деб ишонилади. Катта умумий манфий зарядга эга бўлган гепарин антитромбин ИИИ нинг о'зига хос катёник жойларига бог'ланади, натижада охирги молекуланинг конформацияси о'згаради ва антитромбин ИИИ коагуляцион омилларни (ИИ, ИХ, Х, ХИ, ХИИ) инактивация қилиш қобилиятига эга бо'либ қолади), калликреин, серин протеазлар.

Липопротеинлипаза билан о'заро та'сири

Гепарин липопротеинлипаза фаоллигини ошириш орқали ҳиполипидемик та'сир ко'рсатишга қодир эканлиги аниқланган. Липопротеинлипаза гепарин сулфат протеогликан занжирлари ёрдамида капилляр девор билан бог'ланади. Ко'п миқдорда липопротеинлипаза юрак, ёг ' то'қимаси, талоқ, о'пка, буйрак медулласи, диафрагма ва сут безларида топилади; қонда эса липопротеинлипаза деярли ё'қ. Гепарин киритилгандан со'нг, қондаги липопротеинлипаза концентрацияси бироз ошади, я'ни гепарин уни қон оқимига чиқаради.

Фармакологик хусусиятлари

Фармакодинамикаси

Инсон танасига киритилган гепарин эндоген каби ҳаракат қилади: антитромбин ИИИ ва липопротеинлипазани фаоллаштиради.

Фармакокинетика

Гепарин киритилгандан кейин та'сир жуда тез ривожланади, аммо қисқа вақт давом этади. Шундай қилиб, битта томир ичига юборилганда қон ивишининг ингибицияси дарҳол содир бо'лади ва тахминан 4-5 соат давом этади, мушак ичига юбориш билан гепариннинг та'сири 15-30 дақиқадан со'нг пайдо бо'лади, тери ости то'қималарига киритилганда эса 6 соатгача давом этади. тери остига юборилганда эса 40-60 дақиқадан со'нгбошланади ва 8 соат давом этади. Катта молекуляр ог'ирлиги туфайли гепарин гемато-плацентар то'сиг'ига ёмон кириб боради. Ярим чиқиб кетиш даври 30-60 минутга тенг. Гепариннинг антикоагулянт та'сири бошқа антикоагулянтлар, антиагрегантлар ва НСАИДларни бир вақтда қо'ллаш билан кучаяди. Эргот алкалоидлари, тироксин, тетрациклин, антигистаминлар, никотин гепариннинг антикоагулянт салоҳиятини камайтириши мумкин.

Олиниши

Доривор мақсадларда гепарин чо'чқаларнинг жигари, о'пкаси ва ичак шиллиқ қаватидан олинадир.

Ко'рсатмалар

  • Тромбоэмболик касалликлар ва уларнинг асоратлари,
  • юрак ва қон томирларида операциялар пайтида тромбознинг олдини олиш ва даволаш,
  • о'ткир миокард инфарктида,
  • юрак-о'пка аппаратларида ва гемодиализда қоннинг суюқ ҳолатини сақлаб туриш,
  • лаборатория текширувларида қон ивишининг олдини олиш,
  • чуқур томир тромбози.

Ножо'я та'сири

Гепарин турли тана тизимларига ножо'я та'сирларни келтириб чиқариши мумкин:

  • Коагуляцион тизимга та'сир қилиб, гепарин қо'зг'атиши мумкин тромбоцитопенияни, ошқозон-ичакдан қон кетишини, ин'экция жойида, босимга дучор бўлган жойларда, жарроҳлик яраларидан қон кетишини, шунингдек, бошқа органлардан қон кетишини.
  • Овқат ҳазм қилиш тизими томонидан ко'нгил айниш, иштаҳани ё'қолиши, қусиш, диарея, жигар трансаминазаларининг фаоллигини ошиши қайд этилган.
  • Аллергик реаксиялар ҳам мумкин: терининг қизариши, қичишиш, иситма, қичима, ринит, бронхоспазм, коллапс, анафилактик шок.
  • Узоқ муддатли фойдаланиш билан мушак-скелет тизимидан ножо'я та'сирлар ҳам аниқланади: остеопороз, о'з-о'зидан бог'имлар синиши.

Бошқалар: вақтинчалик алопесия, гипоалдостеронизм.

Хавфсизлик

Гепарин препаратлари табиий хом ашёлардан ишлаб чиқарилади ва уларни стандартлаштириш ҳамма ҳолларда ҳам то'г'ри бажарилмайди. 2010-йил март ойида Хитой, АҚШ ва Германияда гепаринни қо'ллашнинг жиддий ножо'я та'сири ҳақида хабарлар бор эди[14].

Қо'ллаш мумкин бо'лмаган ҳолатлар (Қарши ко'рсатмалар)

  • Қон ивишининг секинлашиши билан кечадиган турли касалликлар;
  • геморрагик диатез ;
  • геморрагик инсулт ;
  • ҳар қандай локализациядан қон кетиши (о'пка ва буйракларнинг эмболик инфарктида қон кетишидан ташқари);
  • буйрак ва жигарнинг жиддий бузилишлари.

Чиқариш шакли

Гепарин герметик ёпиқ флаконларда ва 1 мл га 5000 ИУ фаоллиги билан 5 мл ампулаларда натрий тузи шаклида ишлаб чиқарилади. Чет элда улар гепариннинг калций тузини ҳам ишлаб чиқарадилар - калсипарин. Иккинчиси 1 мл да 25 000 бирлик о'з ичига олган сувли эритма шаклида ишлаб чиқарилади. Махсус шприцларда 0,2 мл эритмаси ҳам (5000 ИУ) мавжуд.

Дозалаш режими

Дозалаш режими қо'лланиладиган дозалаш шаклига, ко'рсатмаларга, клиник ҳолатга ва беморнинг ёшига қараб индивидуалдир[15].

  • О'ткир миокард инфарктида гепаринни вена ичига 15 000-20 000 бирлик дозада тез ёрдам машинасида юбориш ва камида 5-6 кун давомида касалхонада давом эттириш, кунига 40 000 бирлик дозада тери остига юбориш тавсия этилади (ҳар 4 марта). -5000-10 000 бирлик учун 6-8 соат).
  • Периферик тромбоз бо'лса, дастлаб 5000 ИУ гепарин томир ичига юборилади, со'нгра кунига 3-6 марта тери остига ёки АПТТ назорати остида 18 У / (кг соат) инфузион насос орқали 30 000-40 000 ИУ юборилади;
  • Тромбоэмболиянинг олдини олиш учун гепарин операциядан олдинги ва кейинги даврда тери остига кунига 1-2 марта 5000 ИУ дозасида юборилади.
  • О'пка артериясининг массив тромбози билан препарат 4-6 соат давомида 40 000-60 000 ИУ дозасида томчилаб юборилади, кейин улар кунига 40 000 ИУ мушак ичига юборишга о'тадилар.
  • То'г'ридан-то'г'ри қон қуйиш билан гепарин донорнинг венасига 7500-10000 бирлик юборилади.

Яна қаранг

  • Гепаринли малҳам
  • Андекса
  • Протамин сулфат

Адабиётлар

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 „Ҳепарин Содиум“. Тҳе Америcан Соcиэтй оф Ҳеалтҳ-Сйстем Пҳармаcисц. 2016-йил 27-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 1-январ.
  2. ↑ „Ҳепарин Прегнанcй анд Бреастфеэдинг Wарнингс“. другс.cом. 2016-йил 27-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 15-январ.
  3. ↑ Агнелли Г; Пиовелла Ф; Буонcристиани П (1998). „Энохапарин плус cомпрессион стоcкингс cомпаред wитҳ cомпрессион стоcкингс алоне ин тҳе превентион оф веноус тҳромбоэмболисм афтер элеcтиве неуросургерй“. Н Энгл Ж Мед. 339-жилд, № 2. 80–85-бет. дои:10.1056/НЕЖМ199807093390204. ПМИД 9654538.
  4. ↑ Бергқвист Д; Агнелли Г; Cоҳен АТ (2002). „Дуратион оф пропҳйлахис агаинст веноус тҳромбоэмболисм wитҳ энохапарин афтер сургерй фор cанcер“. Н Энгл Ж Мед. 346-жилд, № 13. 975–980-бет. дои:10.1056/НЕЖМоа012385. ПМИД 11919306.
  5. ↑ „Ҳепарин, лоw молеcулар wеигҳт ҳепарин анд пҳйсиcал метҳодс фор превентинг деэп веин тҳромбосис анд пулмонарй эмболисм фоллоwинг сургерй фор ҳип фраcтурес“. Cочране Датабасе Сйст Рев. № 4. 2002. CД000305-бет. дои:10.1002/14651858.CД000305. ПМИД 12519540.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате анд еар ()
  6. ↑ „Аспирин ор ҳепарин ор ботҳ фор импровинг прегнанcй оутcомес ин wомен wитҳ персистент антипҳоспҳолипид антибодиэс анд реcуррент прегнанcй лосс“. Cочране Либрарй.
  7. ↑ „Аспирин и/или гепарин для улучшения исходов беременности у женщин с персистирующими антифосфолипидными антителами и повторным прерыванием беременности“. Cочране Либрарй.
  8. ↑ „Cонтинуоус ҳепарин инфусион то превент тҳромбосис анд cатҳетер оccлусион ин неонатес wитҳ перипҳераллй плаcед перcутанеоус cентрал веноус cатҳетерс“. Cочране Либрарй.
  9. ↑ „Пропҳйлаcтиc антиcоагуланц фор пеопле ҳоспиталисед wитҳ CОВИД‐19“. Cочране Либрарй. 2021-йил 2-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 13-декабр.
  10. ↑ „Профилактическое использование антикоагулянтов у людей, госпитализированных с CОВИД‐19“. Cочране Либрарй.
  11. ↑ „Ҳепаринс анд мечаниcал метҳодс фор тҳромбопропҳйлахис ин cолореcтал сургерй“. Cочране Либрарй.
  12. ↑ Першин Г. Н., Гвоздева Е. И.. Учебник фармакологии. М.: Медгиз, 1961. 
  13. ↑ {{{заглавие}}}.
  14. ↑ „От препарата «Гепарин» умирают люди“. новости.уа. 2017-йил 24-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 23-октябр.
  15. ↑ Франcис C. W., Каплан К. Л. „Чаптер 21. Принcиплес оф Антитҳромботиc Тҳерапй“, . Wиллиамс Ҳематологй, 7тҳ, 2006. ИСБН 978-0071435918. 

Ҳаволалар