Hermann von Helmholtz

Ҳерманн Лудwиг Фердинанд вон Ҳелмҳолтз (талаффузи: Ҳерман Людвиг Фердинанд фон Ҳелмҳолс; 1821-йил 31-август, Поцдам — 1894-йил 8-сентябр, Берлин) — немис табиацҳуноси. „Кучнинг сақланиши ҳақида“ (1847) асарида биринчи бўлиб энергиянинг сақланиш қонунинк математик жиҳатдан асослаб, бу қонуннинг умумийлигини кўрсатган. Энг кичик таъсир принсипини иссиқлик, электр ва ёруғлик ҳодисаларига қўллаб, бу прин-сипнинг термодинамиканинг иккинчи қонуни билан боғланганлигини очиб берган. У биринчи бўлиб ҳаммага тушунарли шаклда электрнинг атом табиати ғоясини илгари сурган. Ҳелмҳолтз суюқликларнинг уюрма ҳаракати назариясини ривожлантириб, механик ва электромагнит жараёнларни текшириш учун бу назариянинг амалий қўлланишига доир бир қанча мисоллар берди. У ёруғликнинг электромагнит назариясини ва аномал дисперсия назариясини тараққий эттирган. Фанга эркин ва боғланган энергиялар деган тушунчани киритган. Кўриш ва эшитиш физиологиясига оид масалаларни илмий жиҳатдан тўғри талқин қилган. Ҳелмҳолтз мускулларда иссиклик пайдо бўлишини аниқлаб, уни ҳамда нерв импулсларининг тарқалиши тезлигини ўлчаган.

Адабиётлар

• ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил.