Herta Müller
Ҳерта Мüллер (1953-йил 17-августда туғилган) асли руминиялик бўлган немис ёзувчиси, шоири, эссейнависи, 2009-йил адабиёт бўйича Нобел мукофоти лауреати. У Руминиянинг Тимиş округига қарашли Ниțчидорф шаҳрида туғилган (олмонча: Нитзкйдорф ), она тили немис тили. 1990-йилларнинг бошидан буён у халқаро миқёсда тан олинган ёзувчи ҳисобланади. Унинг асарлари йигирмадан ортиқ тилга таржима қилинган[1].
Мüллер асосан Руминия Социалистик Республикаси шароитида репрессив Николаэ Чаушеску режими остида ўзи бошдан кечирган зўравонлик, шафқацизлик ва террор яққол тасвирланган асарлари билан машҳур. Унинг кўпгина асарлари Руминиядаги озчилик немислар нуқтаи назаридан ёритилган бўлиб, уларда Банат ва Трансилваниядаги немисларнинг замонавий тарихи тасвирланган. Унинг 2009-йилда машҳур бўлган "Тҳе Ҳунгер Ангел" (Атемсчаукел) романи СССР Руминияни босиб олганида, немисларнинг мажбурий меҳнатидан фойдаланиш учун Руминиядаги озчилик немисларнинг совет гулагларига депортация қилинишини акс эттиради.
Мüллер ҳозирги кунга қадар йигирмадан ортиқ мукофотга сазовор бўлган, жумладан Клеист Призе (1994), Аристеион Призе (1995), Интернатионал Дублин Литерарй Аwард (1998) ва Франз Wерфел Ҳуман Ригҳц Аwард (2009). 2009-йил 8-октябрда Швеция академияси унга адабиёт бўйича Нобел мукофоти берилганини эълон қилди ва уни „шеърият ва насрнинг очиқлиги билан мулкдан маҳрум бўлганлар ҳаётини моҳирона акс эттирувчи“ аёл сифатида таърифлади[2].
Ёшлик даври
Мüллер Ниțчидорфдаги (нем. Нитзкйдорф; венгерча: Ниcзкйфалва) Банат Сwабиан католик[3] фермерлари оиласида туғилган, 1980-йилларгача 1920-йилгача Венгрия Қироллиги таркибида бўлган Руминия жануби-ғарбидаги немис тилида сўзлашувчи Банат қишлоғида яшаган. Унинг оиласи Руминиядаги немис озчилигининг бир қисми эди. Унинг бобоси бой деҳқон ва савдогар бўлган, аммо мулки коммунистик режим томонидан мусодара қилинган. Отаси Иккинчи Жаҳон уруши пайтида Wаффен СС аъзоси бўлган ва Коммунистик Руминияда юк машинаси ҳайдовчиси бўлиб ишлаган[2]. 1945-йил, 1928-йилда туғилган онаси Катарина Гион, 17 ёшида Совет Иттифоқидаги мажбурий меҳнат лагерларига депортация қилинган 100 000 немис озчилиги орасида эди. Аёл 1950-йилда озод қилинган[2][4][5]. Мüллернинг она тили немис тили; у румин тилини фақат грамматикада ўрганган[6]. У Николаус Ленау ўрта мактабини тугатган ва Тимиşоара Ғарбий университетида Герман студиэс анд Романиан литературе факултети талабаси бўлган.
1976-йилда Мüллер муҳандислик заводида таржимон бўлиб ишлай бошлади, бироқ 1979-йилда коммунистик режимнинг махфий полицияси Секуритате билан ҳамкорлик қилишдан бош тортгани учун ишдан бўшатилди. Ишдан бўшатилганидан сўнг, у дастлаб болалар боғчасида ўқитувчилик қилиб, немис тилидан дарслар бериб тирикчилик қилди.
Иш фаолияти
Мüллернинг биринчи китоби „Ниэдерунген“ (Нодирлар) Руминияда немис тилида 1982-йилда нашр этилган ва Коммунистик Ёшлар Иттифоқи Марказий Қўмитасининг мукофотига сазовор бўлган. Китоб немис-маданиятига асосланувчи Банат ҳаётига нисбатан бир боланинг қарашлари ҳақида эди[7]. Банат Сwабиан ҳамжамиятининг баъзи аъзолари Мüллерни қишлоқ ҳаётини ноаниқ тасвирлаб, „ўз уясига чўп суққани“ учун танқид қилишди[8]. Мüллер Николаэ Чаушеску ҳукумати давридаги сензура туфайли сўз эркинлигини олға сурувчи Руминиядаги немисзабон ёзувчилар гуруҳи Актионсгруппе Банат аъзоси эди ва унинг асарлари, жумладан , „Ланд оф Греэн Плумс“ мавзуси айнан шу масалаларга бағишланган[9][10]. Мüллернинг иши бўйича мас’ул хавфсизлик ходими Раду Тину ёзувчи қачондир таъқибга учраганини рад этдии[11]. Бу 2009-йил июл ойида Германиянинг Диэ Зеит ҳафталик газетасида Мüллер устидан (давом этаётган) таъқиблар ҳақидаги ўз гапларига буткул қарши эди[12].

1985-йилда Ғарбий Германияга кўчиб ўтишга рухсат берилмаганидан сўнг, Мüллер ниҳоят 1987-йилда ўша пайтдаги эри, ёзувчи Ричард Wагнер билан бирга кетишга рухсат олди ва улар Ғарбий Берлинга жойлашиб, у ерда яшай бошлашди[13]. Кейинги йилларда у Германия ва хориждаги университетларда маърузалар қилиш бўйича таклифларни қабул қилди. Мüллер 1995-йилда Деуцче Академиэ фüр Спраче унд Дичтунг аъзолигига сайланган ва ундан кейин бошқа фахрий лавозимларни эгаллаган. 1997-йилда у Германиянинг ПЕН маркази собиқ Германия Демократик Республикаси бўлимига қўшилишига норозилик билдириш учун уни тарк этди. 2008-йил июл ойида Мüллер Руминия Маданият Институти президенти Ҳориа-Роман Патапиэвиcига институт томонидан Руминия-Германия ёзги мактабида қатнашган Сеcуритатенинг икки собиқ ахборотчисига берилган маънавий ва молиявий ёрдамга муносабат билдирган танқидий очиқ хат юборди[14].
Танқидчи Денис Счеcк Мüллернинг Берлиндаги уйига ташриф борганида унинг столида газетадан кесиб олинган алоҳида ҳарфлар билан тўла тортма борлигини кўрганини тасвирлаб берди. Матн ёзишда унинг шу ҳарфлардан фойдаланганини[15] англаб, у ўзини „ҳақиқий шоир устахонасига кирганини“ ҳис қилганлигини айтди[16].
1986-йилда Германияда „Дер Менсч ист эин гроßэр Фасан ауф дер Wелт“ номи билан биринчи марта нашр этилган Паспорт асари Тҳе Тимес Литерарй Супплемент таърифига кўра, қатағон натижасида пайдо бўлган ғалати код ичида жойлашган: уни тушуниб бўлмайди, чунки декодлаш учун махсус ҳеч нарса йўқ, у самимий ёзилган, лекин негадир мантиқсиздек туйилади. Унда қишлоқ аҳолисининг баъзи ғалати кузатишларидан келиб чиққан хулосалари („Одам дунёда қирғовулдан бошқа нарса эмас“), аҳамияциз реквизитлардан кейин номланувчи бобларгача („Тҳе Пот Ҳоле“, „Тҳе Неэдле“) ҳаммаси ўзгарувчан маъно стратегиясига ишора қилади. . . Ҳар бир бундай нотўғри йўналиш миниатурадаги бутун китобга ўхшайди, чунки Чаушеску ҳеч қачон тилга олинмаган бўлса-да, у ҳикоянинг марказий қисмида турадо ва у ҳақида асло унутиб бўлмайди. Натижада пайдо бўлган ҳар қандай нарса, ҳақиқатан ҳам ҳамма нарса — қаҳрамонлар томонидан айтилган ёки муаллиф томонидан тасвирланган бўладими — потенсиал зичликка эга бўлишидан қатъи назар, бу қисқа роман онгда ўз ҳажмидан ёки ҳикоясининг соддалигидан ташқарида ҳиссий маконни эгаллаш учун кенгайишини англатади[17]".
2009-йил муваффақияти

2009-йилда Мüллер фаолиятидаги энг катта халқаро муваффақиятга эришди. Унинг „Атемсчаукел“ (инглиз тилида "Тҳе Ҳунгер Ангел" номи билан нашр этилган) романи Деуцчер Бучпреис (Германия китоб мукофоти)га номзод бўлган ва Франз Wерфел Ҳуман Ригҳц Аwард мукофотига сазовор бўлган[18]. Ушбу китобда Мüллер бир йигитнинг Совет Иттифоқидаги гулагга қилган саёҳати ҳамда Иккинчи жаҳон урушидан кейин Трансилваниядаги кўплаб немисларнинг тақдири қандай кечгани ҳақида ҳикоя қилади. Бу ҳикояни ёзишда Мüллер шоир Оскар Пастиорнинг хотираларини ёзиб олганидаги тажрибасидан, шунингдек, ўз онаси билан содир бўлган воқеалардан илҳомланган.
2009-йил октябр ойида Швеция академияси у „шеърият ва насрнинг очиқлиги билан мулкдан маҳрум бўлганларнинг ҳаётий манзарасини моҳирона тасвирлагани“ учун ўша йилги адабиёт бўйича Нобел мукофотини Мüллерга бериш тўғрисидаги қарорини эълон қилди[2]. Академия Мüллернинг услуби ва немис тилини озчилик тили сифатида қўллашини Франз Кафка билан таққослаб, Кафканинг Мüллер ижодига кўрсатган таъсирини ифодалаб берди. Мукофотни топшириш вақти коммунизм қулаганининг 20 йиллигига тўғри келди. Мüллер нашриёти раҳбари Мичаэл Крüгер шундай деди: „Мукофотни Руминияда немис тилида сўзлашувчи озчилик ичида ўсган Ҳерта Мüллерга бериш орқали қўмита коммунизм даврида ҳаётнинг ғайриинсоний жиҳатларини унутишга йўл қўймайдиган муаллифни тан олди[19].
2012-йилда Мüллер Мо Янга тақдим этилган Нобел мукофоти ҳақида гапириб, Швеция академияси „сензурани улуғлайдиган“ муаллифни танлаганини айтган эди[20][21].
2020-йил 6-июлда Тwиттер’да мавжуд бўлмаган аккаунт Ҳерта Мüллернинг ўлими ҳақидаги сохта хабарни эълон қилди, ёзувчининг нашриётчиси бу хабарни дарҳол рад этди[22].
Таъсирлар
Мüллер унга таъсир қилган аниқ одамлар ёки китоблар ҳақида кам маълумот берган бўлса-да, немис ва румин адабиёти бўйича университетда ўқиган даврининг аҳамияти ва айниқса, икки тил ўртасида зиддият мавжудлигини тан олди. „Икки тил, — дейди ёзувчи, — ҳатто ўсимликларга ҳам бошқача қарайди. Румин тилида „қор томчилари“ — „кичик кўз ёшлари“ маъносини берувчи сўзлар немис тилида — „Шнеэглöcкчен“, яъни „кичик қор қўнғироғи“ тарзида қўлланади. Яъни биз нафақат турли хил сўзлар, балки турли оламлар ҳақида ҳам гапирамиз.“ (Аммо, бу ерда у бир ўсимлик номини водий нилуфари номи билан адаштириб юборади, шунда иккинчи ўсимлик номи румин тилида „кичик кўз ёшлар“ деб аталади) У сўзида давом этади: „Руминияликлар учаётган юлдузни кўриб, кимдир вафот этди дейишади, немислар эса бундай вақтда тилак тилашади“. Ёзувчининг асарларида Руминия фолклор мусиқасининг ҳам ўзига хос таъсири бор: „Мен Мариа Танасени биринчи марта эшитганимда, у менга ақл бовар қилмайдиган даражада ажойиб бўлиб туюлди, шу пайтда мен биринчи марта фолклор нимани англатишини ҳис қилдим. Руминия халқ мусиқаси мавжудлик билан жуда мазмунли боғланган“.
Мüллернинг ижоди, шунингдек, унинг собиқ эри, ёзувчи ва эссенавис Ричард Wагнердан олган кўплаб тажрибалари билан ҳам шаклланган. Уларнинг ииккиси ҳам Руминияда Банат Сwабиан этник гуруҳининг аъзолари сифатида улғайган бўлиб, Тимиşоара университетида немис ва румин адабиёцҳунослиги бўлимига ўқишга киришган. Ўқишни тугатгач, икковлари ҳам немис тили ўқитувчиси бўлиб ишлаган ва сўз эркинлиги учун курашган Актионсгруппе Банат адабий жамиятига аъзо бўлган.
Мüллернинг Актионсгруппе Банат билан алоқаси, Руминия махфий полицияси томонидан қилинган таҳдид ва муаммоларга қарамай, у жасорат билан ёзишда давом этди. Унинг китоблари хаёлий бўлса-да, ҳақиқий одамлар ва тажрибаларга асосланган. Унинг 1996-йилдаги “Тҳе Ланд оф Греэн Плумс" („Яшил олхўри мамлакати“) романи икки дўстининг ўлимидан сўнг ёзилган бўлиб, Мüллер бу ишда махфий полициянинг алоқаси бор деб гумон қилгани сабабли асар қаҳрамонларидан бири Актионсгруппе Банатнинг яқин дўсти прототипи асосида яратилган[23].
Лиу Хиадан мактуб
Ҳерта Мüллер 2015-йилдаТинчлик учун Нобел мукофоти совриндори бўлган хибсдаги Лиу Хиаобонинг рафиқаси Лю Ся ёзган шеърий асарнинг биринчи нашри учун сўзбоши қисмини ёзган[24]. Мüллер 2014-йилда Лиу Хианинг бир нечта шеърларини ҳам таржима қилиб, томошабинлар қаршисида ўқиб берган[25]. 2017-йил 4-декабр куни хитойлик диссидент Лиао Йиwу Лиу Хиа Ҳерта Мüллерга шеър кўринишида ёзган мактубнинг суратини Фаcебоок’да эълон қилди, у ерда Лиу Хиа ёлғизлик уни ақлдан оздирганини айтган эди[26].
Асарлар
Наср


- Ниэдерунген, сториэс, cенсоред версион публишед ин Бучарест, 1982; унcенсоред версион публишед ин Германй, 1984. Транслатед ас Надирс бй Сиэглинде Луг (Университй оф Небраска Пресс, 1999)[27]
- Дрücкендер Танго („Оппрессиве Танго“), сториэс, Бучарест, 1984
- Дер Менсч ист эин гроßэр Фасан ауф дер Wелт, Берлин, 1986. Транслатед ас Тҳе Пасспорт бй Мартин Чалмерс (Серпентъс Таил, 1989)
- Барфüßигер Фебруар („Барефоот Фебруарй“), Берлин, 1987
- Реисенде ауф эинем Беин, Берлин, 1989. Транслатед ас Травелинг он Оне Лег бй Валентина Глажар анд Андре Лефевере (Ҳйдра Боокс/Нортҳwестерн Университй Пресс, 1998)
- Дер Теуфел ситзт им Спиэгел („Тҳе Девил ис Ситтинг ин тҳе Миррор“), Берлин, 1991
- Дер Фучс wар дамалс счон дер Жäгер, Реинбек беи Ҳамбург, 1992. Транслатед ас Тҳе Фох Wас Эвер тҳе Ҳунтер бй Пҳилип Боэҳм (2016)
- Эине wарме Картоффел ист эин wармес Бетт („А Wарм Потато Ис а Wарм Бед“), Ҳамбург, 1992
- Дер Wäчтер ниммт сеинен Камм („Тҳе Гуард Такес Ҳис Cомб“), Реинбек беи Ҳамбург, 1993
- Ангекоммен wиэ ничт да („Арривед Ас Иф Нот Тҳере“), Личтенфелс, 1994
- Ҳерзтиэр, Реинбек беи Ҳамбург, 1994. Транслатед ас Тҳе Ланд оф Греэн Плумс бй Мичаэл Ҳофманн (Метрополитан Боокс/Ҳенрй Ҳолт &амп; Cомпанй, 1996)
- Ҳунгер унд Сеиде („Ҳунгер анд Силк“), эссайс, Реинбек беи Ҳамбург, 1995
- Ин дер Фалле („Ин а Трап“), Гöттинген 1996
- Ҳеуте wäр ич мир лиэбер ничт бегегнет, Реинбек беи Ҳамбург, 1997. Транслатед ас Тҳе Аппоинтмент бй Мичаэл Ҳулсе анд Пҳилип Боэҳм (Метрополитан Боокс/Пиcадор, 2001)
- Дер фремде Блиcк одер Дас Лебен ист эин Фурз ин дер Латерне („Чет элга хос қараш ёки ҳаёт тарзидаги нохушликлар“), Гёттинген, 1999
- Ҳеимат ист дас, wас геспрочен wирд („Ҳоме Ис Wҳат Ис Спокен Тҳере“), Блиэскастел, 2001
- А Гоод Персон Ис Wортҳ ас Муч ас а Пиэcе оф Бреад, (Яхши одам бир бўлак нонга арзийди), Кент Кличнинг „Чаушеску болалари“ китобига сўзбоши, Журнал, 2001-йил ва Умбраге Эдитионс, 2001-йил.
- Дер Кöниг вернеигт сич унд тöтет („Подшоҳ та’зим қилади ва ўлдиради“), эсселар, Мюнхен, 2003.
- Атемсчаукел, Мюнхен, 2009-йил. Инглиз тилига Пҳилип Боэҳм томонидан Тҳе Ҳунгер Ангел номи остида таржима қилинган (Метрополитан Боокс, 2012).
- Иммер дерселбе Счнеэ унд иммер дерселбе Онкел, 2011[28]
Қўшиқлар матни / шеърий топилмалар
- Им Ҳааркнотен wоҳнт эине Даме („А Ладй Ливес ин тҳе Ҳаир Кнот“), Роwоҳлт, Реинбек беи Ҳамбург, 2000
- Диэ блассен Ҳеррен мит ден Моккатассен („Тҳе Пале Гентлемен wитҳ тҳеир Эспрессо Cупс“), Cарл Ҳансер Верлаг, Мунич, 2005
- Эсте сау ну эсте Ион („Ис Ҳе ор Иснът Ҳе Ион“), cоллаге-поэтрй wриттен анд публишед ин Романиан, Иаșи, Полиром, 2005
- Ватер телефониэрт мит ден Флиэген („Фатҳер ис cаллинг тҳе Флиэс“), Cарл Ҳансер Верлаг, Мунич, 2012
- Фатҳер’с он тҳе Пҳоне wитҳ тҳе Флиэс: А Селеcтион , Сеагулл Боокс, Мунич, 2018 (73 cоллаге поэмс wитҳ репродуcтионс оф оригиналс)
Муҳаррир
- Тҳеодор Крамер: Диэ Wаҳрҳеит ист, ман ҳат мир ничц гетан („Тҳе Трутҳ Ис Но Оне Дид Анйтҳинг то Ме“), Виэнна 1999
- Диэ Ҳандтасче („Тҳе Пурсе“), Кüнзелсау 2001
- Wенн диэ Катзе эин Пферд wäре, кöннте ман дурч диэ Бäуме реитен („Иф тҳе Cат Wере а Ҳорсе, Ёу Cоулд Риде Тҳроугҳ тҳе Треэс“), Кüнзелсау 2001
Филмографияси
- 1993: Вулпе — вâнăтор (Дер Фучс wар дамалс счон дер Жäгер), диреcтед бй Стере Гулеа, старринг Оана Пеллеа, Дорел Виșан, Георге Алехандру этc.
Мукофот ва унвонлар
- 1981 Адам Мüллер-Гуттенбрунн Призе оф тҳе Тимиșоара Литературе Cирcле[29]
- 1984 Аспекте-Литературпреис
- 1985 Раурис Литературе Призе
- 1985 Энcоурагемент Призе оф тҳе Литературе Аwард оф Бремен
- 1987 Риcарда-Ҳуч Призе оф Дармстадт
- 1989 Мариэлуисе-Флеиßэр-Преис оф Инголстадт
- 1989 Герман Лангуаге Призе, тогетҳер wитҳ Герҳардт Cсежка, Ҳелмутҳ Фрауэндорфер, Клаус Ҳенсел, Жоҳанн Липпет, Wернер Сöллнер, Wиллиам Тоток, Ричард Wагнер
- 1990 Росwитҳа Медал оф Кноwледге оф Бад Гандершеим
- 1991 Краничстеинер Литературе Призе
- 1993 Cритиcал Призе фор Литературе
- 1994 Клеист Призе
- 1995 Аристеион Призе
- 1995/96 Стадцчреибер вон Берген
- 1997 Литературе Призе оф Граз
- 1998 Ида-Деҳмел Литературе Призе анд тҳе Интернатионал Дублин Литерарй Аwард фор Тҳе Ланд оф Греэн Плумс
- 2001 Cиcеро Спеакер Призе
- 2002 Cарл-Зуcкмаер-Медаилле оф Рҳинеланд-Палатинате
- 2003 Жосепҳ-Бреитбач-Преис (тогетҳер wитҳ Чристопҳ Меcкел анд Ҳаралд Wеинрич)
- 2004 Литературе Призе оф Конрад-Аденауэр-Стифтунг
- 2005 Берлин Литературе Призе
- 2006 Wüртҳ Призе фор Эуропеан Литературе унд Wалтер-Ҳасенcлевер Литературе Призе
- 2009 Нобел Призе ин Литературе
- 2009 Франз Wерфел Ҳуман Ригҳц Аwард, ин партиcулар фор ҳер новел Тҳе Ҳунгер Ангел
- 2010 Ҳоффманн вон Фаллерслебен Призе
- 2013 Бест Транслатед Боок Аwард, шортлист, Тҳе Ҳунгер Ангел[30]
- 2014 Ҳаннелоре Греве Литературе Призе[31]
- 2021 Поур ле Мéрите фор Сcиэнcес анд Арц[32]
- 2022: Призе фор Ундерстандинг анд Толеранcе, Жеwиш Мусеум Берлин[33]
Яна қаранг
- Лист оф фемале Нобел лауреатес
- Лист оф Нобел лауреатес ин Литературе
Ҳаволалар
- ↑ „Литературнобелпреис геҳт ан Ҳерта Мüллер“ бй Тҳомас Гриммер, Деуцче Wелле, 8 Оcтобер 2009. Ретриэвед он 6 Жануарй 2021.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 „Тҳе Нобел Призе ин Литературе 2009“. Нобелпризе.орг. Қаралди: 8-октабр 2009-йил.
- ↑ „Преисверлеиҳунг ин Франкфурт: Ҳерта Мüллер речнет мит эвангелисчер Кирче аб“. Дер Спиэгел. Қаралди: 2-октабр 2014-йил.
- ↑ „Ҳерта Муэллер – Сплит Бетwеэн Тwо Wорлдс“. РадиоФреэЭуропе/РадиоЛибертй. Қаралди: 11-июн 2017-йил.
- ↑ Муэллер wинс Нобел литерарй призе. ББC Неwс. 8 Оcтобер 2009.
- ↑ Даад.де, „wандел дурч Аустаусч“ — чанге бй эхчанге. Ретриэвед он 2009-10-26.
- ↑ „Интервиэw Wитҳ Ҳерта Муэллер“. Радио Фреэ Эуропе/Радио Либертй. Қаралди: 8-октабр 2009-йил.
- ↑ Илка Счеидген: Фüнфуҳргеспрäче. Зу Гаст (у. а.) беи Ҳерта Мüллер. Кауфманн Верлаг, Лаҳр 2008, С. 64
- ↑ Нагорски, Андреw (2001), „Нигҳтмаре ор Реалитй?(Ревиэw)“, Неwсwеэк Интернатионал
- ↑ „Тҳе Ланд оф тҳе Греэн Плумс“, Қуадрант, 43 (6): 83, 1999-йил июн
{{cитатион}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим:|дате=(ёрдам) - ↑ „Адевăрул“ (2009-йил 18-ноябр). 2012-йил 19-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 11-июн 2017-йил.
- ↑ „СигнАндСигҳт.cом“, „Диэ Сеcуритате ист ноч им Диэнст“ (Энглиш транслатед версион: „Сеcуритате ин алл бут наме“), Диэ Зеит, Но. 31/2009.
- ↑ Германй ҳаилс литературе Нобел ҳонор фор Ҳерта Муэллер | Германй | Деуцче Wелле | 8 Оcтобер 2009. Дw-wорлд.де (2009-05-26). Ретриэвед он 2009-10-26.
- ↑ „ЭВЗ.ро – Сcандал ромâнесc cу сеcуриșти, свастиcă șи сех, ла Берлин șи Неw Ёрк“. Қаралди: 11-июн 2017-йил.
- ↑ Дуэ то Счеcк’с манй граммар анд воcабуларй эррорс ин тҳе интервиэw, ит cан бе ассумед Счеcк диднът реаллй меан „фром тҳосе леттерс ше wас реcомбининг ҳер оwн литерарй техц“ (3’45") анд инстеад меант ше wас реcомбининг тҳе леттерс то wрите техц.
- ↑ ББC Wорлд Сервиcе, Тҳе Странд, Интервиэw wитҳ Денис Счеcк абоут Ҳерта Мüллер, Тҳурсдай 8 Оcтобер 2009
- ↑ Коэлб, Тадзио (1-январ 2010-йил), „Тҳе Пасспорт“, Тҳе Тимес Литерарй Супплемент
{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат () - ↑ „"Спеэч бй Эрика Стеинбач он оccасион оф тҳе аwард оф тҳе Франз Wерфел Ҳуман Ригҳц Аwард".“. 2011-йил 7-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 11-июн 2017-йил.
- ↑ „Ҳерта Муэллер wинс 2009 Нобел литературе призе“, Яҳоо! Неwс.
- ↑ Флоод. „Мо Ян'с Нобел нод а 'cатастропҳе', сайс феллоw лауреате Ҳерта Мüллер Герман wритер бласц деcисион то аwард тҳис еар'с Нобел призе фор литературе то ман wҳо 'cелебратес cенсоршип'“. Тҳе Гуардиан (26-ноябр 2012-йил).
- ↑ „Нобел лауреате Мо Ян такес сwипе ат cритиcс ин леcтуре“. АФП виа Аҳрам Онлине (9-декабр 2012-йил). 2022-йил 31-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 9-декабр 2012-йил.
- ↑ Зеитунг. „Тотгетwиттерт? Wиэ фалсче Мелдунген гемачт wерден“. Берлинер Зеитунг.
- ↑ „Тҳе Банат Аcтион Гроуп → Ҳерта Муэллер“. Инфлоох. 8-октабр 2011-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 11-июн 2017-йил.
- ↑ Лиу, Хиа. Эмптй Чаирс: Селеcтед Поэмс. Грайwолф Пресс, 3-ноябр 2015-йил. ИСБН 978-1-55597-725-2.
- ↑ „Ҳерта Мüллер транслатед Лиу Хиа'с поэмс“. Поэтрй Эаст Wест (28-апрел 2016-йил). 2022-йил 31-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 24-декабр 2017-йил.
- ↑ „Чинесе диссидент'с wидоw сендс десперате леттер“. Франcе 24 Энглиш. АФП. Қаралди: 24-декабр 2017-йил.
- ↑ Мüллер, Ҳ.. Надирс. У оф Небраска Пресс, 1999. ИСБН 978-0-8032-3583-0.
- ↑ „Тҳе Ҳунгер Ангел“. 2011-йил 12-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 11-июн 2017-йил.
- ↑ „Эине Эриннерунг: Алс Ҳерта Мüллер ден Мüллер-Гуттенбрунн-Преис эрҳиэлт“ (олмонча). ФАЗ.НЕТ (9-октабр 2009-йил). 2022-йил 31-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 31-октябр.
- ↑ Пост. „2013 Бест Транслатед Боок Аwард: Тҳе Фиcтион Финалисц“. Тҳреэ Перcент (10-апрел 2013-йил). Қаралди: 11-апрел 2013-йил.
- ↑ Френзел. „Ҳаннелоре Греве Литературпреис 2014 геҳт ан Ҳерта Мüллер“ (олмонча). културпорт.де (10-сентабр 2014-йил). 2021-йил 18-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 31-октябр.
- ↑ „ҲЕРТА МÜЛЛЕР“ (олмонча). ОРДЕН ПОУР ЛЕ МÉРИТЕ. 2022-йил 31-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 31-октябр.
- ↑ „Преис фüр Верстäндигунг унд Толеранз ан Барриэ Коскй унд Ҳерта Мüллер – неуэ мусикзеитунг“ (де). нмз. Қаралди: 12-октабр 2022-йил.
Қўшимча ўқиш
- Беттина Брандт анд Валентина Глажар (Эдс.), Ҳерта Мüллер. Политиcс анд аэстҳетиcс. Университй оф Небраска Пресс, Линcолн 2013. ИСБН 978-0-8032-4510-5ИСБН 978-0-8032-4510-5. пдф (эхcерпт)
- Нина Бродбеcк, Счреcкенсбилдер, Марбург 2000.
- Тҳомас Даум (эд.), Ҳерта Мüллер, Франкфурт ам Маин 2003.
- Норберт Отто Эке (эд.), Диэ эрфундене Wаҳрнеҳмунг, Падерборн 1991.
- Валентина Глажар, „Тҳе Дисcоурсе оф Дисcонтент: Политиcс анд Диcтаторшип ин Ҳерт Мüллер’с Ҳерзтиэр.“ Тҳе Герман Легаcй ин Эаст Cентрал Эуропе. Ас Реcордед ин Реcент Герман Лангуаге Литературе Эд. Валентина Глажар. Cамден Ҳоусе, Рочестер НЙ 2004. 115-160.
- Валентина Глажар, „Банат-Сwабиан, Романиан, анд Герман: Cонфлиcтинг Идентитиэс ин Ҳерта Муллер’с Ҳерзтиэр.“ Монацҳефте 89.4 (Wинтер 1997): 521-540.
- Мариа С. Греwе, „Имагининг тҳе Эаст: Соме Тҳоугҳц он Cонтемпорарй Миноритй Литературе ин Германй анд Эхотиcист Дисcоурсе ин Литерарй Cритиcисм.“ Германй анд тҳе Имагинед Эаст. Эд. Леэ Роберц. Cамбридге, 2005.
- Мариа С. Греwе, Эстрангинг Поэтиc: Он тҳе Поэтиc оф тҳе Фореигн ин Селеcт Wоркс бй Ҳерта Мüллер анд Ёко Таwада, Неw Ёрк: Cолумбиа УП, 2009.
- Бригид Ҳаинес, '"Тҳе Унфоргеттабле Форготтен": Тҳе Траcес оф Траума ин Ҳерта Мüллер’с Реисенде ауф эинем Беин, Герман Лифе анд Леттерс, 55.3 (2002), 266-281.
- Бригид Ҳаинес анд Маргарет Литтлер, Cонтемпорарй Герман Wоменъс Wритинг: Чангинг тҳе Субжеcт, Охфорд: Охфорд Университй Пресс, 2004.
- Бригид Ҳаинес (эд.), Ҳерта Мüллер. Cардифф 1998.
- Мартин А. Ҳаинз, „Ден эигенен Ауген блинд вертрауэн? Üбер Румäниэн.“ Дер Ҳаммер — Диэ Зеитунг дер Алтен Счмиэде 2 (Нов. 2004): 5-6.
- Ҳерта Ҳаупт-Cуcуиу: Эине Поэсиэ дер Синне [А Поэтрй оф тҳе Сенсес], Падерборн, 1996.
- Ралпҳ Кöҳнен (эд.), Дер Друcк дер Эрфаҳрунг треибт диэ Спраче ин диэ Дичтунг: Билдлиcкеит ин Техтен Ҳерта Мüллерс, Франкфурт ам Маин: Петер Ланг, 1997.
- Бауэр, Карин (1999). „Ревиэw [оф Кöҳнен 1997]“. Тҳе Герман Қуартерлй. 72-жилд, № 4. 421–422-бет. дои:10.2307/408496. ЖСТОР 408496.
- Лйн Марвен, Бодй анд Нарративе ин Cонтемпорарй Литературес ин Герман: Ҳерта Мüллер, Либусе Монíковá, Керстин Ҳенсел. Охфорд: Охфорд Университй Пресс, 2005.
- Граззиэлла Предоиу, Фасзинатион унд Провокатион беи Ҳерта Мüллер, Франкфурт ам Маин, 2000.
- Диана Счустер, Диэ Банатер Ауторенгруппе: Селбстдарстеллунг унд Резептион ин Румäниэн унд Деуцчланд. Констанз: Ҳартунг-Горре-Верлаг, 2004.
- Cармен Wагнер, Спраче унд Идентитäт. Олденбург, 2002.