Ziyosfera

Hijobofobiya

Ҳижобофобия — ҳижоб кийган мусулмон аёлларга нисбатан диний ва маданий камситишнинг бир тури[1]. Камситишлар асосан жамоат, иш ва таълим жойларида намоён бўлди.

Таҳлил

Ҳижобофобия — бу ҳижоб, чадор, ниқоб ва бурқа каби исломий рўмол кийган аёлларга нисбатан камситишларга ишора қилувчи атама. Бу исломофобиянинг жинсга хос тури[2][3][1], ёки оддийгина „ҳижобга душманлик“ ҳисобланади[4]. Бу атама академик доираларда мусулмон аёлларнинг мисогинистик маданиятлар томонидан эзилган қурбонлар сифатида, нутқ учун қўлланади[1].

Тҳе Газетте нашрининг ёзишича, ҳижобофобия франсуз миллий ҳодисаси сифатида бошланган ва 1989-йилда рўмол ўраш ишига (франсузча: л'аффаире ду фоулард) сабаб бўлган[5]. Франсиялик Айхан Каянинг фикрича, исломофобия билан ҳижобофобия аралашиб кетган[6]. Унинг 2012-йилги мақоласида таъкидлашича, „ҳижобофобия“ исломофобиянинг сексистик жиҳатларини қамраб олади, бунда мусулмонларга қарши ҳужумларнинг энг оғир қисмини мусулмон аёллар бошдан кечиради[7].

Сиёсацҳунос Винсент Гейсернинг таъкидлашича, ҳижабофобия 11-сентябр хуружларидан кейин янада кенг тарқалди, бу жамоат жойларида ва давлат идораларида ҳижобни тартибга солувчи ва чекловчи қонунлар сонидан далолат беради. Тадқиқот шуни кўрсатдики, Лондондаги мусулмон қизлар ўз уйларидан нарида ҳижоб кийганда камситилисларини сезишган ва ҳижоб киймаслик учун ижтимоий босимни ҳис қилишган. Бундан ташқари, АCЛУ нашринг маълумотларига кўра, ҳижоб кийган аёлларнинг 69 % ҳижоб киймаган аёлларнинг 29 % га нисбатан камида битта камситиш ҳодисаси ҳақида хабар берган[8].

Иш жойларидаги тақиқлар

Европа суди

Европа Иттифоқининг юқори суди томонидан чиқарилган қарор, иш берувчиларга ҳижоб каби „кўринадиган диний рамзларни кийишни тақиқлаш“ имконини берди. Қарор мусулмонлар „иш жойида ҳижобли аёлларга тўғридан-тўғри ҳужум“ деб таърифлаган воқиаларга сабаб бўлди. Натижада, 2017-йилга келиб, Франсия ва Белгиядан келган икки аёл ҳижобларини олиб ташлашдан бош тортгани учун ишдан бўшатилди. Белгиялик аёл Самира Ачбита суд ҳукми натижасида ўз компаниясида (Г4С) ишлашдан четлаштирилди. Опендемократия бу қарор гўё иш берувчининг „бетарафлик позициясини тасвирлаш“ истагига асосланган деб таъкидлади ва шунинг учун суд қарори ҳижабофобиянинг нормаллашиши эди[9].

Жамоат жойлари

Жамоат жойларида мусулмон либосларини кийиш тақиқланган ҳолатлар мавжуд. Мусулмон бурқаси Испанияда 2010-йилда маҳаллий қонунлар билан тақиқланган, бироқ бу қонунлар 2013-йилда Испания Олий суди томонидан бекор қилина бошлаган[10]. Худди шундай, 2016-йилда Франсия Давлат кенгаши ўттиздан ортиқ франсуз муниципалитетлари томонидан хижоб кийишни тақиқлашни бекор қила бошлади[11]. ФИФА томонидан 2011—2014-йилларда бош кийим кийиш тақиқлангани ҳижобофобияга мисолдир[2]. 2018-йилда Австрияда православ дини исломнинг кўринишини чеклаш мақсадида юзни тўлиқ ёпишни тақиқлаган. Бу одамлардан тутун ва чанғи ниқобларини кийганликлари учун пул ундириш ҳолатларни келтириб чиқарди. Франсия ва Белгия 2011-йилдан бери худди шундай тақиқни жорий қилган. 2015-йилда Нидерландияда ушбу тақиқ қисман жорий қилинган ва Германия парламенти 2017-йил сентабр ойида машина ҳайдаш пайтида юзни ёпишни тақиқлаган[12]. Ҳижобофобия Малайзиядаги меҳмондўстлик саноатига ҳам таъсир қилади. Меҳмонхоналар бош кийим кийган ходимлар профессионал кўринишга эга эмаслигига ишонишади; шунинг учун исломофоб сиёсатларнинг амалга оширилишига сабаб бўлади[13]. 2021-йил 16-февралда Франсия Миллий ассамблеяси 18 ёшгача бўлган аёлларнинг жамоат жойларида ҳижоб кийишини тақиқлаш орқали Франсияда дунёвий тизимни мустаҳкамлашга қаратилган „ажратишга қарши“ қонун лойиҳасини ёқлаб овоз берди. Бунга жавобан #ҳандсоффмйҳижаб ижтимоий медиа платформаларида тарқалди[14].

Мактаблар

1994-йилда Франсия Таълим вазирлиги ўқитувчилар ва директорларга таълим муассасаларида исломий рўмолни тақиқлаш бўйича тавсиялар юборди.

2018-йил октябр ойида Австрияда болалар боғчасида рўмол ўраш тақиқланган эди. Австрия ўқитувчилар касаба уюшмасига кўра, 14 ёшгача бўлган ўқувчилар учун тақиқ диний қонуний ёш деб ҳисобланиши керак[15].

Қуэбек провинсиясида давлат хизматчилари, жумладан, ўқитувчиларга иш жойида киппа, ҳижоб ёки салла каби диний кийимлар кийиш тақиқланган[16].

2022-йил январ ойида Жанубий Ҳиндистоннинг Карнатака штатидаги бир қатор коллежлар ҳижоб кийган талаба қизларнинг бинога киришини тақиқлади. Ўшандан бери бу масала Ҳиндистонда катта сиёсий можарога айланиб кетди[17]. 2022-йил 15-мартда Карнатака Олий суди ўта мунозарали ҳукм билан таълим муассасаларида ҳижоб тақиқини асосий ҳуқуқларни оқилона чеклаш сифатида тасдиқлади[18][19].

Брендлар

2019-йилда франсуз спорт кийимлари бренди Деcатҳлон радио кўрсатувида кийимдан норозилигини билдирган соғлиқни сақлаш вазири Агнес Бузин каби шахсларнинг кийим линиясига қарши чиққанидан сўнг, Франсияда ҳижобли спорт кийимларини сотмасликка қарор қилди[20].

Спорт

Ҳижобофобия аёл спортчиларни ҳижоб кийишлари сабабли спорт мусобақаларида қатнаша олмаслигига олиб келди. Бунга ФИФАнинг „ҳижобни тақиқлаш“ инқирозини мисол қилиб келтириш мумкин. Футбол бўйича Эрон аёллар терма жамоаси футболчилари ҳижобда бўлгани учун 2012-йилги Олимпиада ўйинларидан дисквалификация қилинган эди[21]. Яна бир мисол, Франсия футбол лигасидаги норозилик, чунки у ҳижобли аёлларни спорт билан шуғулланишдан четлаштирган ягона халқаро ташкилотдир. Франсияда 2018-йилда жаҳон чемпионатида ғолиб чиққан жамоада етти нафар мусулмон эркак бўлишига қарамай, аёлларга ҳижобда спорт билан шуғулланишга рухсат берилмаган[22].

Викилуғатда ҳижобофобия номли мақола мавжуд.


  • Франсияда исломий шарф можароси
  • Ҳижаб § Қонуний тақиқлар
  • Кашф-э ҳижоб

Эслатмалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Ҳамзеҳ, Манал. Педагогиэс оф Девеилинг: Муслим Гирлс анд тҳе Ҳижаб Дисcоурсе. ИАП, 2012. ИСБН 9781617357244. Қаралди: 2018-йил 4-сентябр. 
  2. ↑ 2,0 2,1 Манал, Ҳамзаэҳ (1 Жулй 2017). „ФИФА'с доубле ҳижабопҳобиа: А cолониалист анд Исламист аллианcе раcиализинг Муслим wомен соccер плаерс“. Wомен'с Студиэс Интернатионал Форум. 63-жилд. 11–16-бет. дои:10.1016/ж.wсиф.2017.06.003. ИССН 0277-5395.
  3. ↑ МОҲАМЕД-САЛИҲ, Верониcа. „Стереотйпес регардинг Муслим мен анд Муслим wомен он тҳе Романиан Интернет: а қуалитативе cомпаративе аналйсис фор 2004-2009 анд 2010-2015“ (ПДФ). Жоурнал оф Гендер анд Феминист Студиэс. № 4. 22 Април 2018да асл нусхадан (ПДФ) архивланди. Қаралди: 4 Септембер 2018.
  4. ↑ Шебая. „Тҳе Эуропеан Cоурт Ҳас Нормализед Ҳижабопҳобиа“. Ҳуффингтон Пост (2017-йил 15-март). 2017-йил 4-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 4-сентябр.
  5. ↑ Проcеэдингс оф тҳе Фоуртҳ анд Фифтҳ Аннуал Сймпосиа оф тҳе Институте оф Исламиc анд Арабиc Сcиэнcес ин Америcа. ИИАСА, 1999. ИСБН 9781569230220. Қаралди: 2018-йил 5-сентябр. 
  6. ↑ Кая, Айҳан. Ислам, Мигратион анд Интегратион: Тҳе Аге оф Сеcуритизатион. Палграве Маcмиллан, 2012. ИСБН 9781137030221. Қаралди: 2018-йил 5-сентябр. 
  7. ↑ Кеддиэ, Аманда. Суппортинг анд Эдуcатинг Ёунг Муслим Wомен: Сториэс фром Аустралиа анд тҳе УК. Тайлор & Франcис, 2017. ИСБН 9781317308539. Қаралди: 2018-йил 4-сентябр. 
  8. ↑ „АCЛУ“. 2022-йил 3-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 12-сентябр.
  9. ↑ „Тҳе Эуропеан Cоурт ҳас нормализед 'Ҳижабопҳобиа'“. опенДемоcраcй. 2020-йил 29-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 29-январ.
  10. ↑ Ферсчтман. „Cасе Wатч: Спаниш Супреме Cоурт Репеалс Cитй Бурқа Бан“. Cасе Wатч. Опен Соcиэтй Фоундатионс (2013-йил 22-март). 2019-йил 1-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 13-октябр.
  11. ↑ Биттерманн, Жим; МcКензиэ, шеэна; Шоичет, Cатҳерине Э.. „Френч cоурт суспендс буркини бан“. CНН. Турнер Броадcастинг Сйстем, Инc. (2016-йил 26-август). 2019-йил 12-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 13-октябр.
  12. ↑ Олтерманн, Пҳилип. „Аустриан фулл-фаcе веил бан cондемнед ас а фаилуре бй полиcе“. Тҳе Гуардиан (2018-йил 27-март). 2019-йил 17-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 10-сентябр.
  13. ↑ Финиэли, Салсабилла Терра; Ҳасан, Русни; Заин, Нор Разинаҳ Моҳд (2018-12-20). „Ҳижабопҳобиа: А Cлосед Эе Чалленге тоwардс Муслим Фриэндлй Ҳоспиталитй Сервиcес ин Малайсиа“. Малайсиан Жоурнал оф Сяриаҳ анд Лаw. 6-жилд, № 3. 1–9-бет. ИССН 2590-4396. 4 Септембер 2019да асл нусхадан архивланди. Қаралди: 12 Септембер 2019.
  14. ↑ „'Лаw агаинст Ислам': Френч воте ин фавоур оф ҳижаб бан cондемнед“. Алжазеэра. 2021-йил 20-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 19-апрел.
  15. ↑ „Копфтучвербот фüр Волкссчüлер: "Прüфен дерзеит"“ (де). кроне.ат. 2019-йил 2-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 28-октябр.
  16. ↑ „Теачерс турнед аwай овер религиоус сймболс бан ас счоол еар бегинс“. CБC (2019-йил 9-сентябр). 2022-йил 23-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 21-сентябр.
  17. ↑ „Карнатака'с ҳижаб роw: А фрагиле региме'с латест ассаулт он ригҳт то чоиcе“. Тҳе Неwс Минуте. 2022-йил 23-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 11-феврал.
  18. ↑ „Карнатака Ҳигҳ Cоурт ҳижаб вердиcт лаcкс реасон, макес уп баселесс неw рулес фор фундаментал ригҳц“. Тҳе Қуинт. 2022-йил 18-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 18-март.
  19. ↑ „Ҳижаб вердиcт: а граве cонститутионал wронг“. Деccан Ҳералд. 2022-йил 23-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 23-март.
  20. ↑ Сеале. „Деcатҳлон cапитулатес то Френч ҳижабопҳобиа“. тртwорлд.cом (2019-йил 28-феврал). 2020-йил 25-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 12-сентябр.
  21. ↑ Ҳамзеҳ, Манал (Жулй 2017). „ФИФА'с доубле ҳижабопҳобиа: А cолониалист анд Исламист аллианcе раcиализинг Муслим wомен соccер плаерс“. Wомен'с Студиэс Интернатионал Форум. 63-жилд. 11–16-бет. дои:10.1016/ж.wсиф.2017.06.003.
  22. ↑ ОЛОW, ФАДУМО. „Франcе'с ҳижаб бан тҳреатенс то стрип спорт оф иц абилитй то эмпоwер“. Тҳе Телеграпҳ (2021-йил 9-апрел). 2022-йил 23-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 19-апрел. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Hijobofobiya" dan olindi