Ziyosfera

Hindiston teatri

; Ҳиндистон театри

Ҳиндистон театри – театрнинг энг қадимий шаклларидан бири бўлиб, у эрамиздан аввалги биринчи минг йиллик ўрталарида пайдо бўлган. Батафсил матн, ҳайкалтарошлик ва драматик эффектларни ўз ичига олади. Мусиқа, рақс соҳаларида бўлгани каби, ҳинд театри ҳам Нритя концепциясига асосланган драматик спектакл билан белгиланади. Бу санскрит драма сўзи бўлиб, драматик ҳикоя, виртуоз рақс ва мусиқани ўз ичига олади. Тарихан ҳинд театри ўз чегараларидан ташқарида ҳам таъсир ўтказиб, қадимги Хитой ва узоқ Шарқнинг бошқа мамлакатларига етиб борган.

Х—ХИ асрларда бошланган исломий истилолар билан театр руҳлантирилди ёки бутунлай тақиқланди.[1] Кейинчалик, маҳаллий қадриятлар ва ғояларни қайта тиклашга уриниб, ХВ—ХИХ асрларда кўплаб минтақавий тилларда ривожланиб, бутун субконтинентда қишлоқ театри рағбатлантирилди.[2] Замонавий ҳинд театри Британия империяси даврида мустамлакачилик даврида, ХИХ аср ўрталаридан ХХ аср ўрталаригача ривожланган.[3]

ХИХ асрнинг сўнгги ярмидан бошлаб Ҳиндистондаги театрлар сони ва амалиёти ортиб боради. 1947-йилда Ҳиндистон мустақилликка эришгандан сўнг театрлар кўнгилочар воситалардан бири сифатида бутун Ҳиндистон бўйлаб тарқалди. Турли хил, кўп маданиятли халқ сифатида Ҳиндистон театрини ягона, бир хил тенденцияга айлантириб бўлмайди.

Замонавий Ҳиндистонда ўз театри билан асосий рақобат телевидениэ саноатининг ўсиши ва „Болливуд“ номи билан машҳур бўлган Мумбайда (Собиқ Бомбей) жойлашган ҳинд кино саноатида ишлаб чиқарилган филмларнинг тарқалиши билан ифодаланади. Молиявий этишмаслиг яна бир катта тўсиқдир.

Ҳинд театри тарихи

Санскрит театри

Ҳиндистонда театрнинг пайдо бўлиши тарихи жиддий бахсли.

Эрта танишиш

Айрим олимларнинг фикрича, ҳинд театри милоддан аввалги ХВ асрда пайдо бўлган. Ригведа каби ведик матнлар Ягя маросимларида драматик спектаклларнинг ижро этилишини тасдиқлайди. Матнларда эслатиб ўтилган диалоглар Индра ва Вришакапи ўртасидаги диалог каби бир кишилик монологлардан уч кишилик диалогларгача бўлган диалогларни ўз ичига олади. Мулоқотлар нафақат диний мазмунга эга, балки дунёвий ҳамдир. Масалан бир ригведик монолог шу туфайли ҳаёти барбод бўлган ва хотинини узоқлаштирган ва ота-онаси ундан нафратланган қиморбоз ҳақидадир. Милоддан аввалги В асрда Панини икки ҳинд драматурглари Шилалин ва Кришашва томонидан ёзилган. Натасутра драматик матнни эслатиб ўтади[4][5]. Патанжали шунингдек Кемсавадҳа ва Балибандҳа каби йўқолган песаларнинг номини ҳам тилга олади. Милоддан аввалги ИИИ асрга оид Ситабенга ғорлари[6] ва милоддан аввалги ИИ асрга оид Хандагири ғорлари Ҳиндистондаги театр меъморчилигининг илк намуналаридан бири ҳисобланади.[7]

Бхасанинг танишуви мунозарали бўлиб, у милоддан аввалги В асрдан[7] эрамизнинг ИИ асригача бўлган даврни ўз ичига олади. Баъзи олимларнинг фикрига кўра, Бхаса Натяшастра анъанасидан олдин бўлган. Абҳиная Дарпана лит ёзган Нандикешвара. Баъзи олимларнинг фикрига кўра 400[8] шолакдан иборат узун рисоланинг қисқартмаси асосида яратилган „Имо-ишора кўзгуси“ Бҳаратадан олдинроқ бўлганга ўхшайди. Нандикешвара таълимотларининг энг аниқ намунаси Бхаса туфайли сақланиб қолган.

Милоддан аввалги 200-йилларда ёзилган Натяшастра, гарчи турли ўқитувчиларни тилга олиб, уларни очаря деб атаса-да, лекин уларнинг исмларини айтмайди, лекин барибир драматург Коҳаланинг йўқолган рисоласига ишора билан якунланади.

Кеч танишиш

Кеч танишишни талаб қиладиган олимларнинг фикрига кўра санскрит театри милоддан аввалги ИИ асрда пайдо бўлган ва милоддан аввалги И аср ва Х асрлар орасида гуллаб-яшнаган, бу Ҳиндистон тарихида нисбий тинчлик даври бўлиб, юзлаб песалар ёзилган[9]. Номига қарамай, санскрит театри фақат санскрит тилида эмас эди. Санскритдан ташқари биргаликда Пракрит деб аталадиган бошқа ҳинд тиллари ҳам ишлатилган.[10]

Санскрит драмасининг сақланиб қолган энг қадимги қисмлари милоддан аввалги И асрга тегишли.[11] Олдинги даврларга оид археологик далилларнинг бойлиги театр анъаналарининг мавжудлигини кўрсатмайди.[12] Ведаларда (Энг қадимги ҳинд адабиёти, милоддан аввалги 1500-600-йиллар оралиғида) бу ҳақда ҳеч қандай ишора йўқ. Оз сонли мадҳиялар диалог шаклида тузилган бўлса-да, Ведик даврининг маросимлари театрга айланмаган кўринади.[12] Патанжали томонидан ёзилган „Маҳабҳāшя“ асарида санскрит драмасининг уруғлари бўлиши мумкин бўлган энг қадимги маълумотлар мавжуд.[13] Милоддан аввалги 140-йилдаги грамматика бўйича ушбу рисола Ҳиндистонда театрнинг бошланиши учун мумкин бўлган санани беради.[13]

Бироқ бу тарихга қадар бирон бир драманинг омон қолган қисмлари йўқ бўлсада, Ҳинд театрининг мавжудлигини дастлабки буддист адабиёти тақдим этган бўлиши мумкин. Пали сутталари (Милоддан аввалги В—ИИИ асрларга оид) саҳнада драмаларни ижро этган актёрлар труппаларининг (Бош актёр бошчилигида) мавжудлигини билдиради. Таъкидланишича, бу драмалар рақсни ўз ичига олган, аммо рақс, қўшиқ ва ҳикоялар ўқиш билан бир қаторда ижронинг алоҳида шакли сифатида рўйхатга олинган.[14]

Санскрит театри учун далилнинг асосий манбаи „Театр ҳақида рисола“ (Нāтяśāстра) бўлиб, унинг яратилган санаси ноаниқ (Тахминлар эрамиздан аввалги 200-йилдан 200-йилгача бўлган) ва муаллифлиги Бҳарата Мунига тегишли бўлган тўпламдир. Рисолат қадимги дунё драматургиясининг энг мукаммал асаридир. У актёрлик, рақс, мусиқа, драматик қурилиш, архитектура, либослар, пардоз, реквизитлар, компанияларни ташкил этиш, томошабинлар, танловлар ҳақида гапиради. Театрнинг келиб чиқиши ҳақида мифологик маълумотларни тақдим этади.[13] Бунда у ҳақиқий театр амалиётларининг табиати ҳақида кўрсатма беради. Санскрит театри муқаддас заминда [Ирсий жараёнда] зарур кўникмаларга (Рақс, мусиқа ва қироат) ўргатилган руҳонийлар томонидан ижро этилган. Унинг мақсади ҳам таълим бериш, ҳам кўнгил очиш эди. Санскрит ўйинларидаги қаҳрамонлар муҳим эди. Улар уч турга бўлинган: Наяка (қаҳрамон), Найика (қаҳрамон) ва Видусака (масхарабоз)[15].

Санскрит театрининг Коодияттам кўринишида Сугрива ўйнаётган ижрочи.

Саҳна санъати ва классик санскрит драмасини қадрлаш ВИИ асрнинг охирига келиб, мураккаб дунёқарашнинг муҳим қисми сифатида қаралди.[16] Қироллик судларининг ҳомийлигида ижрочилар профессионал компанияларга тегишли бўлиб, уларни саҳна менежери (сутрадхара) бошқарган ва у ҳам ҳаракат қилган бўлиши мумкин эди.[17] Бу вазифа қўғирчоқбознинг вазифасига ўхшаш деб ҳисобланган-"Сутрадхара" сўзининг том маъноси „Торлар ёки иплар эгаси“ деган маънони англатади.[13] Ижрочилар вокал ва жисмоний техника бўйича қаттиқ тайёргарликдан ўтдилар.[18] Аёл ижрочиларга нисбатан ҳеч қандай тақиқ йўқ эди. Компаниялари ҳаммаси эркак, ҳаммаси аёл ва аралаш жинсли эди. Бироқ, баъзи ҳис-туйғулар эркаклар учун номақбул деб ҳисобланган ва аёлларга кўпроқ мос келади. Баъзи ижрочилар ўз ёшидаги персонажларни ўйнаган. Бошқалари эса ўз ёшидан фарқли ёшдаги (Кичикми ёки каттами) ўйнаган. Театрнинг барча элементларидан рисолада актёрлик фаолиятига (Абҳиная) кўпроқ эътибор берилган. У икки услубдан иборат: реалистик (локадхарми) ва анъанавий (натядҳарми), лекин асосий эътибор иккинчисига қаратилган.[19]

Унинг драмаси санскрит адабиётининг энг юқори ютуғи ҳисобланади.[20] Унда қаҳрамон (наяка), қаҳрамон (найика) ёки масхарабоз (видусака) каби сток белгилар ишлатилган. Актёрлар маълум бир турдаги ихтисослашган бўлиши мумкин. Калидаса Ҳиндистоннинг энг буюк санскрит драматурги ҳисобланади. Милодий ИВ аср-тахминан. Милодий В аср. Калидāса томонидан ёзилган учта машҳур романтик песалар: Мāлавикāгнимитрам (Мāлавикā ва Агнимитра), Викрамуурвашиия (Викрама ва Урвашига тегишли) ва Абҳижñāнаśāкунтала (Шакунталанинг тан олиниши). Охиргиси Маҳабҳаратадаги ҳикоядан илҳомланган ва энг машҳури. У биринчи бўлиб инглиз ва немис тилларига таржима қилинган. Śакунталā (инглизча таржимасида) Гётенинг Фаустига (1808—1832) таъсир кўрсатди.[20]

Кейинги буюк ҳинд драматурги Бхавабхути (тахминан милодий ВИИ аср). У қуйидаги учта песа ёзганлиги айтилади: Малати-Мадҳава, Маҳавирачарита ва Уттар Рамачарита. Бу учтаси орасида охирги иккитаси бутун Рамаяна достонини қамраб олади. Қудратли ҳинд императори Харша (606-648) учта песа ёзган: "Ратнавали ", „Приядарсика“ комедияси ва „Нагананда“ буддист драмаси.

Айрим олимларнинг фикрига кўра, Ҳиндистон классик театрининг энг қадимги шакли ғарбда юнон ва рим театрлари ривожланганидан кейин вужудга келган санскрит театри бўлган. Бир назария бу ривожланишни Искандар Зулқарнайннинг ҳинд истилосининг бир новдаси сифатида тасвирлайди. Босқинчи армия юнонча спектаклларни саҳналаштирди ва ҳиндлар ижрочилик санъатини кўтардилар. Баъзи олимлар анъанавий ҳинд театри ундан олдин пайдо бўлган деб таъкидлашса-да, классик юнон театри уни ўзгартиришга ёрдам бергани эътироф этилади. Ҳинд театрининг юнонча келиб чиқиши халқ томонидан қабул қилинмаган.

Ўрта аср Ҳиндистонидаги театр

ХИИ аср ўрталари — ХВИИИ аср

Ҳиндистоннинг бадиий ўзига хослиги унинг ижтимоий, иқтисодий, маданий ва диний қарашлари билан чуқур боғланган. Шу сабабли Ҳиндларнинг маданий амалиётларини тушуниш жуда муҳим. Чунки улар тўғридан-тўғри ижрочилар ва бу даврнинг чиқишлари билан боғлиқ. Рақс, мусиқа ва матнни ўз ичига олган спектакллар ҳинд маданиятига бўлган садоқатнинг ифодасидир. Шунинг учун бу даврдаги „Театр“ га қараганда, бу сўзга кенгроқ таъриф бериш керак.[21]

Ижро санъати томошабинларга йўналтирилганлигини ва доимий равишда уларнинг ҳомийлигидаги ижтимоий-маданий ландшафтга мослашиши кераклигини тушунишга асосланган. Шимолий Ҳиндистон янги Турк-Форс таъсирига қарамай ўз маданий анъаналарини сақлаб қолишга муваффақ бўлди. ХИИИ аср бошлари ҳинд маданияти учун бу ўзгаришни белгилаб қўйди. Бу ерда Санскрит драмалари ва саҳна ҳунармандчилиги илгари элиталар томонидан ҳурматга сазовор бўлган. Энди бу ўз аҳамиятини йўқотади. Бунинг сабаби босқинчи маданиятлар ҳукмронлик қила бошлаган ва уларни қадрламаган ва тушунмаган ва улар Санскрит тилини тушунмаганлиги учун бу тилни энди бу қадар ҳурмат қилиш мумкин эмас эди. Натижада кўплаб театр санъаткорлари эътиборсизликдан азият чекдилар.[21]

Ижрочиларни шаҳар марказларида топиш одатий ҳол эди. Чунки у ерда улар ўзларини боқиш учун иш топишлари мумкин эди. Мусиқий ва театр томошалари ўтказиладиган катта ибодатхоналар.[21]

Бҳарата Натйшатра śāстра сифатида ҳам танилган. Костюмлар имо-ишоралар, тананинг позициялари ва бўянишларини рўйхатга олиш учун ёзилган. Шунингдек унда яроқсиз тортилган участкалар рўйхати келтирилган ва у энг тўлдирилган ҳужжат бўлган. Ҳинд театрларининг аксариятида манзара йўқ эди. Одатда гуруч чироқ каби бир нечта реквизит бор эди.

„Театр санъати“ тушунчаси пайдо бўлганда Ўрта аср Ҳиндистонида шеърлар айтилган. Бҳакти шеърияти машҳур бўлган.

Ўрта асрларда Ҳиндистонда Бҳавабҳути жуда машҳур драматург бўлган. Унинг учта муҳим драматик „Малати-Мадхава“, „Магвирачарита“ ва „Уттар Рамачарита“ спектакллари бор эди.

Ҳиндистонда инглизлар қўл остидаги театр

Британия мустамлака ҳукмронлиги остида замонавий ҳинд театри Белгачияда театр ишга туширилгандан сўнг бошланди. Бу даврда яратилган ва саҳналаштирилган энг қадимги песалардан бири Майкл Мадҳусудан Дуттнинг Бенгал тилида Буро Шаликҳер Гҳааре Роа (1860) асаридир. Тахминан бир вақтнинг ўзида Нил Дарпан (1858-1859, 1872-йилда Гириш Чандра Гҳош томонидан Калкуттадаги миллий театрда) биринчи тижорий спектакл) Динабандҳу Митранинг бенгал спектакли Индиго етиштиришнинг даҳшат ва фожиасини тасвирлагани учун мақтов ва баҳсларга сабаб бўлди. Бенгалнинг қишлоқлари ва индиго қўзғолонида катта рол ўйнаган. Рабиндранат Тагор миллийлик, ўзига хослик, руҳиятпарастлик ва моддий очкўзликни ўрганиш ва шубҳа остига қўйган песалар ёзган. Кашшоф замонавий драматург эди.[22] Унинг песалари Бенгал тилида ёзилган бўлиб улар орасида Читра (Читрангада, 1892), "Қоронғу хонанинг қироли" (Ража, 1910), "Почта бўлими" (Дакгҳар, 1913) ва „Қизил Заккум“ (Рактакараби, 1924)[22].

Калянам Рагҳурамая, Сангеэт Натак Академи мукофоти ва Падмашри соҳиби, Телугу театрида Кришна ёки Душянтҳа, Бҳаванисанкар, Нарада ва бошқалар роллари билан танилган. У бу ролларни қарийб 60 йил давомида ижро этган. У турли хил рагалар асосида тайёрланган рага алапанасига падямларни кўрсатар экан. У энг яхши усул актёрлардан бири бўлиб, бармоғини оғзига солиб, ҳуштак ёки най товушини (телугу тилида Ээла деган маънони англатади) чиқариб, ҳуштак орқали падямлар ва қўшиқларни куйлаш қобилиятига эга эди. У турли драмаларда рол ўйнаган ва 20 000 дан ортиқ саҳна кўринишларини берган. Уни Рабиндранат Тагор „Саҳна булбули“ деб атаган.

Инглизлар ҳинд актёрларини мистик мавжудотлар деб ҳисоблашган. Улар асосан уларга омад ва фаровонлик олиб келганига ишонишган. Янги пайдо бўлган замонавий ҳинд театри маҳаллий театр деб ҳам аталади. Ҳинд ижтимоий маконининг Ғарб театр форматлари ва конвенциялари билан кесишиши сифатида қараладиган театр ёндашувига эга бўган. Натижада пайдо бўлган театр майдони моддий, рамзий ва дискурсив даражаларда мавжуд бўлгани тасвирланган. Ҳиндлар томонидан мустамлакачилик ҳукмронлигига қарши норозилик воситаси сифатида фойдаланишга қарши туриш учун Британия ҳукумати 1876-йилда драматик спектакллар ўзининг қонунини жорий қилади.

Мустақилликдан кейинги ҳинд театри (1947—1992)

Импровизация

Импровизация (Шунингдек, импровизация ёки импров сифатида ҳам танилган) — актёрлар ўз-ўзидан ижро этиш учун импровизация актёрлик техникасидан фойдаланадиган театр шакли ҳисобланади. Импровизаторлар одатда спектаклни бошқариш учун томошабинлар таклифларидан фойдаланадилар. Чунки улар диалог, созлаш ва сюжетни тез-тез яратадилар.

Кўпгина импровизация актёрлари ссенарийли актёрлар сифатида ҳам ишлайди. „Импров“ усуллари кўпинча стандарт актёрлик дарсларида ўргатилади. Тинглаш, аниқлик, ишонч ҳамда инстинктив ўз-ўзидан ижро этиш каби асосий қобилиятлар актёрларнинг ривожланиши учун муҳим кўникмалар ҳисобланади.

Ҳиндистондаги импровизация театри асосан таълим интервенция ва кўнгил очар мақсадларда ишлатилади. Ҳиндистондаги импровизация театрининг излари 1990-йилларда Санжой Гангули бошчилигида Жанасанскрити билан Форум театрининг пайдо бўлиши билан бошланади. Шундан сўнг 1999-йилда АҚШдан Бев Хоскинс ва Мери Гуд билан бир жамоа Ҳиндистонга Плайбаcк театрини тақдим этади. Плайбаcк театри ва Форум театри Ҳиндистоннинг Карур, Ченнай, Ғарбий Бенгал, Бангалор каби энг чекка ҳудудларида ўз шаклини ола бошлайди. Бангалорда жойлашган Ёурс Трулй Тҳеатер гуруҳи 2006-йилда Ранжи Девид ва Нандини Рао раҳбарлигида ишлаб чиқилган импровизация театрининг маҳаллий формати бўлган (Ҳикояни тўлиқ) ишлаб чиқди. 2009-йилда улар импровизация театрининг яна бир шакли (Мушяра театри)ни ҳам ишлаб чиқдилар.

1960-йилларнинг охирларида Бадал Сиркар учинчи театр деб номланган сиёсий театрнинг янги шаклини киритди. Бадал Саркарнинг тузумга қарши экспериментал театри ижтимоий маърифатнинг янги жанрини яратди. У 1967-йилда ўзининг биринчи (Сатабди) учинчи театр гуруҳини тузди. Улар Анганманчада (Ҳовлидаги театр) Бадал Сирcар ёзган (Драмма)ни учинчи театр шаклида саҳналаштирар эдилар. Бу (Просcениум бир нуқтадан қараш) анъанасидан ажралиб, халққа театрни олиб киришга даъват этарди.

Ҳиндистондаги импровизация театри гуруҳлари:

  • Сизнинг ҳақиқий театр

Ҳиндистонда қўлланадиган импровизация театри шакллари:

  • Ижро театри
  • Мазлумлар театри
  • Форум театри

Ҳиндистондаги турли ҳинд тиллари ва минтақаларидаги таниқли театрлар

  • Бенгал театри
  • Гужарати театри
  • Ҳинд театри
  • Маратҳи театри
  • Телугу театри

Таниқли одамлар

Қадимги ҳинд драматурглари

Британия ҳукмронлиги остида ишлаган драматурглар

Мустақилликдан кейинги театр ижодкорлари

Таниқли театр режиссёрлари:

Таниқли драматурглар

Ҳинд театрининг шакллари

Анъанавий ҳинд театри

Қутияттам қадимги санскрит театрининг сақланиб қолган ягона намунаси тахминан милодий эрамизнинг бошида пайдо бўлган ва ЮНЕСКО томонидан расман инсоният оғзаки ва номоддий меросининг дурдона асари сифатида тан олинган. Бундан ташқари ҳинд халқ театрининг кўплаб шакллари мавжуд. Бҳавай (Сайраётган ўйинчилар) — Гужаратнинг машҳур халқ театри шакли бўлиб, у милоддан аввалги ХИВ асрда пайдо бўлган. Бҳаона ва Анкия Нац Ассамда ХВИ асрнинг бошидан бери Маҳапуруша Сриманта Санкардева томонидан яратилган ва ташаббуси билан шуғулланади. Жатра Бенгалда машҳур бўлиб, унинг келиб чиқиши ХВИ асрда Бҳакти ҳаракати билан боғлиқ. Ҳаряна Уттар-Прадеш ва Мадҳя-Прадешнинг Малва минтақаларида машҳур бўлган. Яна бир халқ театри шакли Сванг бўлиб, у эса ҳаракатга эга эмас, балки диалогга йўналтирилган ва ҳозирги кўринишида ХВИИИ аср охири-ХИХ аср бошларида пайдо бўлган деб ҳисобланади. Якшагана Карнатакада жуда машҳур театр санъати бўлиб камида ХВИ асрдан бери турли номлар остида мавжуд. Бу табиатан ярим классик бўлиб карнатик мусиқага асосланган мусиқа ва қўшиқларни, бой либосларни Маҳабҳарата ва Рамаянага асосланган ҳикояларни ўз ичига олади. Шунингдек у қўшиқлар орасидаги оғзаки диалогни қўллайди, бу унга халқ санъати лаззатини беради. Катҳакали — ХВИИ асрда пайдо бўлган, „Кришнанаттам“ ва „ Раманаттам“ номли маъбад санъати спектаклларидан келиб чиққан Кералага хос рақс-драма тури.

Урду/Ҳиндустан театри

Урду драмаси Шимолий Ҳиндистондаги ҳукмрон драматик анъаналардан келиб чиққан Раҳас ёки Раасни шакллантиради. Чунки Вожид Али Шоҳ, Авадлик Наваб каби экспонентлар томонидан қўлланади. Унинг драматик тажрибалари Агҳа Ҳасан Аманатнинг машҳур Индер Сабҳасига олиб келди. Кейинчалик бу анъана Парси театри шаклини олди. Оға Ҳашар Кашмирийнинг „Яҳудий Ки Ладки“ (Яҳудийнинг қизи) асари бу анъананинг чўққисидир.

Урду тили Илк ёзувчилар уни ҳинд тили деб атаган барча тиллар орасида Гужрати Маратхи, Бенгал театрлари билан бир қаторда гуллаб-яшнаб борди. Драма ихлосмандлари томонидан ёзувчилар ва рассомларга бўлган талаб пасаймади. Урду театрининг барча дастлабки марваридлари (Парси компаниялари томонидан ижро этилган.) филмларга айлантирилган. Шекспир асарлари каби буюк асарлар асосан (Ҳинд, Эрон, Турк) ҳикоялари ва халқ ҳикоялари Урду шеъриятининг оғир дозалари билан саҳнага мослаштирилганда замонавий Урду анъаналарига катта даражада таъсир кўрсатди. Замонавий даврда (Имтиаз Али Таж, Рафи Пеэр, Кришан Чандер, Манто, Упендер Натҳ Ашк, Ғулом Раббоний, Проф Мужиб ва бошқалар) бу анъанани шакллантирган.

Профессор (Ҳасан, Ғулом Жиланий, ЖН Каушал, Шамеим Ҳанфи, Жамил Шайдайий ва бошқалар) эски авлод вакиллари. Мужиб Хон, Жавод Сиддиқий, Сайид Алам, Дания Иқбол, Анис Азми, Афтоб Ҳаснаин, Аслам Парвез, Анис Жаведлар (замонавий ёзувчилар) ҳисобланади. Иқбол Ниёзий, Сайид Соҳил оға ҳамда Зоҳир Анвар урду драматургия соҳасида фаол ҳисса қўшаётган пост-модерн драматурглар сони кам.

Зоҳир Анвар Калкуттада Урду театри байроғини ҳилпиратиб турди. Олдинги авлод ёзувчиларидан фарқли ўлароқ даниялик иқбол ва Заҳир китобий песалар ёзмайдилар. Лекин уларнинг ижоди кучли ижрочилик анъанаси маҳсулидир. Мумбайлик Иқбол Ниёзий Урду тилида бир неча песа ёзган. Унинг (Аур Китне Жалянwала БаугҳУ???) Миллий мукофотнинг бошқа мукофотларига сазовор бўлди. Демак бу Омонат ва Оға Ҳашрдан кейин кутубхоналар учун эмас балки саҳна учун ёзадиган ягона авлод бўлган.

Яқинлашиб келаётган Аатранги Питаара жамғармаси гуруҳи Ҳиндустани театрини фаол ижро этмоқда.Уларнинг Дания Иқбол томонидан ёзилган Анти-Миллий Ғолиб[23] тақдимоти Деҳли театри ишқибозлари томонидан яхши кутиб олинади. Гуруҳни бошқарган Кешав Раина Ҳиндистоннинг бой тарихи ва меросини намойиш қилувчи кўпроқ ҳиндистонча шоуларни ишлаб чиқмоқда.

Ҳинд қўғирчоқ театри

Якшагана-Карнатака қирғоқларидан машҳур ярим классик театр санъати. У бой (либослар, мусиқа, рақс ва диалоглар)дан фойдаланади. Карнатаканинг баъзи қисмларида қўғирчоқ театрлари Рамаяна ва Маҳабҳарата ҳикояларини тасвирлаш учун якшагананинг барча элементларидан фойдаланади.

Ҳинд кўча театри

Мумбайдаги Дхарави харобаларида кўча ўйини (нуккад натак) .
  • Ян Натя Манч (ЖАНАМ)

Мобил театр

Кўчма театрлар-Бу асосан Ассамда мавжуд бўлган машҳур театр шакли. Ўз спектаклларини саҳналаштириш учун театр гуруҳлари ўзларининг (Актёрлари, қўшиқчилари, мусиқачилари, раққосалари ва бутун жамоаси) билан турли жойларга саёҳат қилишади. Ҳатто томошабинлар учун чодир ва стуллар ҳам улар билан олиб юрилади. Мобил театр биринчи маротаба 1963-йил 2-октябрда Ассам штатининг Пацала шаҳрида саҳналаштирилган. Ачют Лаҳкар кўчма театрнинг отаси сифатида танилган.[24]

Шарқий Уттар-Прадеш Деориа штатидаги Салемпурдаги мобил театр 15-йил ичида 900 мартадан ортиқ саҳнада ўйнади. санскритиксангам.cом-Шарқий Уттар-Прадешда жойлашган минтақавий рассомлар орқали бой ҳинд маданиятини тарғиб қилиб келаётган етакчи маданий ташкилот. 2005-йилда ташкил этилганидан бери унинг энг машҳур классик-мусиқий-рақс драмаси Санскритик Сангам Салемпур, Бхожпуридаги Мегҳдоот Ки Пураванчал Ятра[25] Калидасанинг Мегҳдоотамнинг мослашуви (Мумбай, Деҳли, Ришикеш) каби шаҳарларда рекорд даражадаги 96 та спектакл ўтказди. Агра, Варанаси, Патна, Сонпур Мела Горахпур, УП шарқий ҳудудлари яқинида бошқалар қатори. Ижодлари етакчи ташкилотлар орқали ўз жамоаси учун кўплаб мукофотлар ва эътирофларга сазовор бўлади. Мамлакатлар Бҳагвата (7 кун ўйнайди) иккита ўрин, Кабир (32-ўрин), Ҳаришчандра Тарамати, (32-ўрин), Утҳо Аҳиля (36-ўрин) ва Шри Кришна (3-ўрин). Шунингдек Ҳинд адабиётидан машҳур песаларни ижро этинг. Жумладан (Каптан Саҳаб (31), Корт Маршалл (1), Саийян Бҳае Котвал (22), Мувааваже (2), Бакари (2), Баде Бҳаи Саҳеб (63), Кафан (12), Мунши Премчанд, Бҳикаари Тҳакур каби машҳур адабий даҳоларга асосланган бошқа тақдимотлар қаторида Бҳоларам ка жеэв (17), Сатгати (2), Боодҳи кааки (3), какҳа га каа чаккар (7), Жаго граҳак жааго (3)) ва бошқалар. Манвендра Трипатҳи муассасани бошқарадиган ушбу жамоанинг директори сифатида.

Машҳур мукофотлар ва фестиваллар

Мукофотлар

  • Сангеэт Натак Академи мукофоти
  • Тҳеатр Паста Театр мукофотлари
  • Калидас Самман

Ҳиндистонда театр фестиваллари

  • Притҳви театр фестивали (Притҳви фестивали) ташкил этилганидан бери ҳар йили 3-ноябрда, унинг афсонавий асосчиси Притҳвираж Капурнинг таваллуд кунида ўтказилади.
  • Бҳарат Ранг Маҳоцав, НСД, Ню-Деҳли
  • Жаирангам — Жаипур театр фестивали, Жайпур
  • Нандикар миллий театр фестивали
  • Бинафша соябон театр фестивали, Ню-Деҳли

Машҳур гуруҳлар ва компаниялар

  • Аасакта Каламанч
  • Бҳоомика театр гуруҳи
  • Чилсаг Чиллиэс театр компанияси
  • Драманон
  • Ҳиндистон халқ театрлари уюшмаси
  • Керала халқ санъати клуби
  • Мандап
  • Манч театри
  • Мадрас футболчилари
  • Нандикар
  • Нинасам
  • Ижодий театрда ҳаракат платформаси
  • Притҳви театри
  • Рангаяна
  • Ранга Шанкара
  • Самаҳаара
  • Театр санъати устахонаси (ТАW)
  • Парибартак театр шаклланиши
  • WеМове театри

Машҳур театрлар

  • Тасвирий санъат академияси, Калкутта (Рану Мукҳержи Манча)
  • Cирcле театр компанияси (2003)
  • Гириш Манча
  • Калидаса Калакендрам
  • Рабиндра Садан
  • Юлдузли театр
  • Сурабҳи (театр гуруҳи)

Тренинг

  • Бҳартенду Драматик санъат академияси
  • Миллий драма мактаби
  • Мадҳя Прадеш драма мактаби

Манбалар

  1. ↑ Брандон (1997, 72) анд Ричмонд (1998, 516).
  2. ↑ Брандон (1997, 72), Ричмонд (1998, 516), анд Ричмонд, Сwанн, анд Заррилли (1993, 12).
  3. ↑ Ричмонд (1998, 516) анд Ричмонд, Сwанн, анд Заррилли (1993, 13).
  4. ↑ Ананда Лал 2004.
  5. ↑ Наталиа Лидова. Драма анд Ритуал оф Эарлй Ҳиндуисм. Мотилал Банарсидасс, 1994 — 111–113-бет. ИСБН 978-81-208-1234-5. 
  6. ↑ Сингҳ, Упиндер. А Ҳисторй оф Анcиэнт анд Эарлй Медиэвал Индиа: Фром тҳе Стоне Аге то тҳе 12тҳ Cентурй (инглизча). Пеарсон Эдуcатион Индиа, 2008. ИСБН 978-81-317-1120-0. 
  7. ↑ 7,0 7,1 Варадпанде, М. Л.. Ҳисторй оф Индиан Тҳеатре (инглизча). Абҳинав Публиcатионс, 1987. ИСБН 978-81-7017-221-5. 
  8. ↑ Барнетт, Л. Д. (1917). „Тҳе Миррор оф Гестуре: беинг тҳо Абҳиная Дарпаṇа оф Нандикеśвара. Транслатед инто Энглиш бй Ананда Cоомарасwамй анд Гопала Кристнайя Дуггирала. Wитҳ Интродуcтион анд Иллустратионс. 8во; пп. и, 52, wитҳ 14 платес. Cамбридге (Масс.): Ҳарвард Университй Пресс. 1917“. Жоурнал оф тҳе Роял Асиатиc Соcиэтй (инглизча). 49-жилд, № 3. 627–628-бет. дои:10.1017/С0035869Х0005070Х. ИССН 1474-0591.
  9. ↑ Брандон (1996, 70) анд Ричмонд (1998, 516).
  10. ↑ Ричмонд, Сwанн, анд Заррилли (1993, 21).
  11. ↑ Брандон (1981, хвии) анд (1998, 516-517).
  12. ↑ 12,0 12,1 Ричмонд (1998, 516).
  13. ↑ 13,0 13,1 13,2 13,3 Ричмонд (1998, 517).
  14. ↑ Рачел Ван М. Баумер анд Жамес Р. Брандон (эд.), Санскрит Драма ин Перформанcе (Университй оф Ҳаwаии Пресс, 1981), пп.11
  15. ↑ Сингҳаниа, Нитиш. ИНДИАН АРТ АНД CУЛТУРЕ. Мc Граw Ҳилл Эдуcатион, 2018 — 7.3-бет. ИСБН 978-93-87067-54-7. 
  16. ↑ Триведи, Мадҳу (1999). „Традитион анд Транситион“. Тҳе Медиэвал Ҳисторй Жоурнал. 2-жилд. дои:10.1177/097194589900200105.
  17. ↑ Брандон (1981, хвии) анд Ричмонд (1998, 517).
  18. ↑ Ричмонд (1998, 518).
  19. ↑ Ричмонд (1998, 518). Тҳе литерал меанинг оф абҳиная ис „то cаррй форwардс“.
  20. ↑ 20,0 20,1 Брандон (1981, хвии).
  21. ↑ 21,0 21,1 21,2 Триведи, Мадҳу (1999). „Традитион анд Транситион: Тҳе Перформинг Арц ин Медиэвал Нортҳ Индиа“. Тҳе Медиэвал Ҳисторй Жоурнал. 2-жилд, № 1. 73–110-бет. дои:10.1177/097194589900200105.
  22. ↑ 22,0 22,1 Банҳам (1998, 1051).
  23. ↑ Резви, Али Фраз. „Гҳалиб ҳас беэн cаллед баcк то тҳе cоурт!“. Тҳе Патриот (20-август 2022-йил).
  24. ↑ „Сcреэн салуте то мобиле тҳеатре пионеэр“.
  25. ↑ „1.МЕГҲДООТ КИ ПООРВАНCҲАЛ ЙАТРА - ЁуТубе“. www.ёутубе.cом. Қаралди: 14-ноябр 2020-йил.

Адабиётлари

  • Ананда Лал томонидан инглиз тилида ҳинд драмаси, ИWЕ Онлине, 2022-йил 13-май.
  • Ҳинд театри, Мулк Раж Бансал муаллифи, Д. Добсон томонидан нашр этилган, 1950 йил.
  • Ҳиндистондаги театр, Балвант Гарги. „Тҳеатр Арц Боокс“ нашриёти, 1962 йил.
  • Сом Бенегал томонидан Ҳиндистондаги театр панорамаси . Популар Пракашан [учун] Ҳиндистон Маданий Алоқалар Кенгаши (ИCCР) томонидан нашр этилган, 1968 йил.
  • Рой, Пинаки. „ Братя Басунинг Бома : мустамлакачилар томонидан бошқариладиган хроникани бомбардимон қилиш“. Постколониал ҳинд драмаси инглиз ва инглиз тилидаги таржимаси: ўқиш мавзулари ва техникаси (ИСБН 978-93-5207-560-7). Таҳрирлар. Саркар, Ж. ва У. Де. Янги Деҳли: Муаллифлар матбуоти, 2017. бет. 287-300.
  • Ҳинд театри: ижро анъаналари, Фарли П. Ричмонд, Дариус Л. Сwанн, Филлип Б. Заррилли. Мотилал Банарсидасс нашриёти, 1993 йил.ИСБН 81-208-0981-5ИСБН 81-208-0981-5 .
  • Ҳинд театри: келиб чиқиш театри, озодлик театри, Ралф Ярроw. Роутледге, 2001 йил.ИСБН 0-7007-1412-ХИСБН 0-7007-1412-Х .
  • Ҳинд театрининг Оксфорд ҳамроҳи, Ананда Лал томонидан. Оксфорд университети нашриёти, 2004 йил.ИСБН 0-19-564446-8ИСБН 0-19-564446-8 .
  • жагранcитйплус
  • Жан Натя Манч тарихи: Халқ учун ўйинлар" Аржун Гҳош; САГЕ нашрлари томонидан нашр этилган Ҳиндистон, Янги Деҳли; 2012 йил
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Hindiston_teatri" dan olindi