Hindiston turnasi
Ҳиндистон турнаси ёки антигон турнаси (лотинча: Грус антигоне) – турналар оиласининг энг йирик вакили. Жанубий Осиёда – асосан Ҳиндистонда, шунингдек, Ҳиндихитой мамлакатларида яшайди. Австралияда аниқланган. Умумий сони таҳминан 15,5-20 мингга етади.
| Ҳиндистон турнаси | ||
|---|---|---|
| Биологик классификация | ||
| ||
Ҳиндистон турнаси тарқалган ҳудудлар |
Тавсифи
Ушбу тур турналар орасида энг катта турна ҳисобланади, унинг ўртача баландлиги 176 см, оғирлиги 6,35 кг, қанотлари кенглиги 240 смгача етади. Патларининг ранги кўк-кулранг. Бош ва бўйиннинг юқори қисмида патлар деярли йўқ. Бошнинг тожида тери силлиқ ва оч яшил рангга эга. Бош ва юқори бўйиннинг қолган қисми тўқ сариқ-қизил тери билан қопланган. Катта ёшлиларнинг бош ва бўйинининг яланғоч қизил териси наслчилик даврида ёрқинроқ бўлади. Териси қўпол бўлиб, бошининг атрофи ва орқаси қора рангли патлар билан қопланган. Қулоқ соҳасида оч кулранг патлардан майда доғлари бор. Тумшуғи жуда узун, оч яшил рангга эга. Оёқлари қизғиш. Жинсий диморфизм (эркак ва аёл ўртасидаги кўринадиган фарқлар) аниқ эмас, жуфтликда эркаклар бироз каттароқ кўринади. Ёш қушларнинг боши оч жигарранг патлар билан қопланган ва қулоқлар соҳасидаги кулранг доғи заиф ёки сезилмайдиган тарзда ифодаланган.
Кичик турлари
Морфологик хусусиятларида фарқ қилувчи ҳиндистон турналарининг учта кичик тури мавжуд:
- Г.а.антигон – энг бўйи баланд кичик тур. Бўйинда оқ патлар ва оқ рангли учиш патлари билан ажралиб туради.
- Г.а.шарпии – бироз ранги тўқроқ кичик тур. Патлари ранги бир хилда бўлади.
- Г.а.гилли – австралиялик кичик тур.
Бундан ташқари, ушбу қушнинг йўқолиб кетган бир кичик тури ҳам маълум:
- † Г.а.лузониcа – Филиппин кичик тури.
Тарқалиши
Жанубий ва Жануби-Шарқий Осиёда тарқалган: Ҳиндистоннинг шимолий, шимоли-ғарбий ва ғарбий текисликларида, Ҳиндихитой – Мянма, Ветнам ва Камбоджа мамлакатларида учратиш мумкин. Покистонда турналарнинг кичик гуруҳлари қайд этилган. Хитойнинг Юннан ва Лаос провинсиясида ҳиндистон турналарининг популяцияси ёки бутунлай йўқ бўлиб кетди ёки йўқ бўлиб кетиш арафасида.
Ҳиндистон турнаси турли хил табиий шароитларда яшайди, аммо сув-ботқоқ ерларнинг мавжудлиги зарур ва шартдир. Кичик турлар Г.а.антигон аҳоли зич жойлашган жойларга осон мослашади ва кичик нам жойларда уялар қуришади. Шунингдек, баланд ўтлар ва буталар бўлган баландроқ очиқ ландшафтларда, экинзорлар ва бошқа қишлоқ хўжалиги ерларида кўпроқ учрайди.
Кўпайиши
Ёш қушларнинг жинсий етуклиги ҳаётнинг иккинчи ёки учинчи йилида содир бўлади. Улар Моногамдир.
Кўпайиш мавсуми асосан иқлим шароитига қараб ўзгаради, лекин асосан одатда ёмғирли мавсумга боғлиқ. Ҳиндистон турналарининг кўпайиш даражаси бошқа турларга қараганда юқори ҳисобланади[1]. Ҳиндистонда кўпайиш даври асосан июл-октябр ойларида, муссон ёмғирлари тугаганидан кейин содир бўлади, аммо май-июн ойларидан ташқари йил давомида давом этиши ҳам мумкин[2].
- Турналарнинг жуфтлари билан ўзини тутиши
Турналарнинг бошқа турлари сингари, муваффақиятли жуфтлик ўзларининг бирлашишини жуфт ижрода, ўзига хос характерли қўшиқ билан нишонлайди, бу одатда бошни орқага ташлаб, тумшуғини вертикал равишда юқорига кўтарган ҳолда ва яна бир қатор мураккаб оҳангдор товушлардан иборат овоз чиқарилади. Бундай ҳолда, эркак ҳар доим қанотларини ёяди ва урғочи уларни букланган ҳолда ушлаб туради. Аёл биринчи бўлиб қичқиришни бошлайди ва эркакнинг ҳар бир ундовига икки марта жавоб беради. Учрашув сакраш, югуриш, қанот қоқиш, ўт тутамларини ташлаш ва эгилишни ўз ичига олган характерли рақслар билан бирга давом этади.
-
Иккита катта ва ёш турна
-
Тулуз музейидаги Ҳиндистон турнаси тухуми
Озиқланиши
Ҳиндистон турналари – сув ва ярим сув ўсимликларининг куртаклари, илдизпоялари ва пиёзчалари; ер ёнғоқлари, арахис, донлар, амфибиялар (асосан қурбақалар), калтакесаклар, илонлар, ҳашаротлар (айниқса чигирткалар), моллюскалар билан озиқланади.
Муҳофазаси
Авваллари ҳиндистон турнаси кенгроқ ҳудудларда тарқалган ва сони жиҳатдан ҳам кўп бўлган бўлса, охирги йилларда уя қуришга яроқли ерларнинг камайиши ва аҳоли сонининг кўпайиши туфайли ушбу турнинг сони анчага камайди. Бироқ, бу турнинг турли иқлим шароитларига яхши мослашиши ва маҳаллий аҳолининг махсус ҳомийлиги туфайли бир қатор ҳудудларда унинг сони барқарор бўлиб қолмоқда. Бироқ, ушбу тур учун асосий хавф омиллари сирасига сув-ботқоқ ерларини қуритиш, қишлоқ хўжалиги учун ерларни ўзлаштириш, атроф-муҳитнинг ифлосланиши, пестицидлардан фойдаланиш ва аҳоли зичлигини ошириш каби омиллар киради.
Ушбу қуш ҳозирда йўқолиб кетиш хавфи остидаги тур сифатида Халқаро Қизил китоб рўйхатига киритилган.
Манбалар
Ҳаволалар
- Арчибалд ГW, Сундар КСГ, Барзен Ж. 2003 йил. Сарус Cране Грус антигонининг учта турини кўриб чиқиш. Экологик жамиятнинг Ж. 16:5–15.
- Жонсгард ПА. 1983 йил. Дунё кранлари. Блоомингтон: Индиана университети нашриёти.
- ИУCН/ССC: Кранларнинг ҳолатини кўриб чиқиш ва сақлаш режаси
- Халқаро турналарни сақлаш жамғармаси сайти
- Қизил китоб веб-сайтида ҳинд крани
