Ziyosfera

Hindustaniylar

Ҳиндустанийлар (ҳиндавийлар) — Шимолий Ҳиндистоннинг ҳинд-орий халқи[1], ҳинд тилининг (хари-боли, харяни, браж, каначжи, бундели, авадҳи, багели, Чҳаттисгархи) каби шеваларида сўзлашади. Уларнинг умумий сони 500 миллион кишига яқин (2016-йил, тахминий ҳисоб-китоб). Эътиқоди: ҳиндуизм. Ҳиндистоннинг энг кўп сонли халқи. Уларнинг асосий яшаш ҳудудлари — Уттар-Прадеш, Мадхя-Прадеш штатлари, Ражастан шимоли, Деҳли ҳудуди марказидан бошқарилувчи Бихар ва Панжоб штатининг бир қисми. Ҳиндустанийларнинг асосий машғулоти деҳқончилик (буғдой, шоли, пахта, шакарқамиш етиштириш). Шу билан бирга, сўнгги йилларда саноат ҳам жадал ривожланди, ишчилар синфи ўсиб бормоқда (Бихар, Мадхя-Прадеш).

Ҳинд тили кучли шеваларга бўлинади ва иккита адабий шаклга эга — ҳинд ва урду. Бу икки тилнинг грамматикаси ва асосий луғати бир хил, аммо ҳинд тилида деванагари ёзуви, урду тилида эса араб ёзуви ишлатилади. Шунингдек, бу тилда бой адабиёт сақланиб қолган. Ҳиндавийлар маданиятининг энг қадимий марказлари Деҳли, Лакнау, Агра, Аллоҳобод, Варанаси шаҳарларидир. Ҳиндустанийлар Ҳиндистон миллий озодлик ҳаракатида фаол иштирок этган, улардан Ҳиндистоннинг бир қанча атоқли арбоблари чиққан.

Асосий яшаш манзиллари

Яқин халқлар

  • Дравидлар[2].
  • Лўлилар — лўлилар этник жиҳатдан келиб чиқиши аралаш экани айтилади, аммо баъзи олимлар ҳиндустанийлар билан уларнинг қариндошлиги, ташқи ва тил жиҳатдан ўхшашлигига доир жиҳатларга эътибор қаратишади[2].

Ҳиндавий аскетлари

Ҳиндистондаги браҳминлар ва буддистлар орасида аскетизм амалиётлари кенг тарқалган. Бироқ, бундай маънавий ўсишга эришиш нафақат асцетик турмуш тарзидан ташқари қатор маросимлар, шунингдек, ҳиндавийлар томонидан тан олинган олтита фалсафа мактаби (Мимамса, Веданта, Ёга, Санкҳя, Няя[3] Ваишешика) туфайли мумкинлиги айтилади[3].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ „ХИНДУСТАНЦЫ • Большая российская энциклопедия - электронная версия“. бигенc.ру. 2021-йил 26-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 3-декабр.
  2. ↑ 2,0 2,1 Жоҳн Cраwфурд Он тҳе Оригин оф тҳе Гйпсиэс//Трансаcтионс оф тҳе Этҳнологиcал Соcиэтй оф Лондон, Вол. 3 (1865), пп. 25-36.
  3. ↑ 3,0 3,1 Чарлес Роcкwелл Ланман Ҳинду Асcетиcс анд Тҳеир Поwерс//Трансаcтионс анд Проcеэдингс оф тҳе Америcан Пҳилологиcал Ассоcиатион, Вол. 48(1917), пп. 133—134.

Адабиётлар

  • „Хиндустанцы“, Большая российская энциклопедия. Том 34, М., 2017 — 81-бет. 
  • Крофурд Жҳ. Лўлиларнинг келиб чиқиши тўғрисида // Лондон этнологик жамиятининг операциялари, жилд. 3 (1865), бет. 25-36.(Инглизча) )
  • Роквелл Ланман C. Ҳинду аскетлари ва уларнинг ваколатлари // Америка филология ассоциациясининг операциялари ва ишлари, жилд. 48(1917), бет. 133-151.(Инглизча) )

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Hindustaniylar" dan olindi