Hoji Heybat masjidi (Fatmayı)
Hoji Heybat masjidi – XVII yoki XIX asrda qurilgan tarixiy va meʼmoriy yodgorlik, masjid. Ozarbayjonning Boku shahri Fatmayı qishlogʻida joylashgan.
| Masjid | |
Hoji Heybat masjidi
| |
_1.jpg) | |
| Mamlakat |  Ozarbayjon
|
| Shahar | Boku |
| Joylashuvi | Fatmayı |
| Binokorlik sanasi | XVII asr |
2001-yil 2-avgustdagi Ozarbayjon Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 132-sonli qarori bilan masjid mahalliy ahamiyatga ega koʻchmas tarixiy va madaniy yodgorliklar roʻyxatiga kiritilgan.
Tarixi
Hoji Heybat masjidi Fatmayı qishlogʻida qurilgan[1]. Binoning qachon bunyod etilgani borasida turli fikrlar mavjud. Baʼzi mualliflar masjid XVII asrda qurilganini taʼkidlaydi[2][3], boshqalar esa inshoot XIX asrga mansub deb hisoblaydi[1][4]. Ozarbayjonlik meʼmor Shamil Fatullayevning qayd etishicha, masjiddagi epigrafik yozuv uning 1805–1806-yillarda mahalliy aholi va Ogʻa Kamolning saʼy-harakati bilan qurilgan[5]. Masjidning 2 ta kirish eshigi va 2 ta derazasi bor. Mehrobning oʻng tomonida kichik tosh yozuv joylashgan. Shuningdek, masjidning ayvoni ham mavjud[6].
Sovet bosqinidan soʻng, 1928-yilda Ozarbayjonda dinlarga qarshi rasmiy kurash boshlandi[7]. Koʻplab masjidlar, cherkovlar va sinagogalar maʼrifiy va madaniy muassasa sifatida foydalanish uchun klublar tasarrufiga oʻtkazildi[8]. 1917-yilda Ozarbayjonda qariyb 3 000 ta masjid mavjud boʻlgan boʻlsa, bu raqam 1927-yilda 1 700 ta, 1928-yilda 1 369 ta, 1933-yilda esa atigi 17 tani tashkil qilgan[8][9]. Hoji Heybat masjidi ham shu davrda oʻz faoliyatini toʻxtatgan.
Ozarbayjon mustaqilligini tiklagandan soʻng, masjid ibodat qiluvchilar ixtiyoriga qaytarildi. 2001-yil 2-avgustda Ozarbayjon Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 132-sonli qarori bilan masjid mahalliy ahamiyatga ega koʻchmas tarixiy va madaniy yodgorliklar roʻyxatiga kiritildi[2].
Manbalar
 |
Vikiomborda „Hoji Heybat masjidi (Fatmayı)“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor. |
- ↑ 1,0 1,1 Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD (az). Baku: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2019.
- ↑ 2,0 2,1 „Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərarı“ (az). e-qanun.az (2001-yil 2-avgust). Qaraldi: 2025-yil 14-oktyabr.
- ↑ БАБАЕВА, Зарифа „Солнце, Огонь, Вода“. Region Plus (2012-yil 15-sentyabr). Qaraldi: 2025-yil 15-oktyabr.
- ↑ Fətullayev 2013, s. 183.
- ↑ Fətullayev 2013, s. 184.
- ↑ „Fatmayı kənd Hacı Heybət məscidi“ (az-AZ). Sirat.az (2021-yil 17-dekabr). Qaraldi: 2025-yil 15-oktyabr.
- ↑ Yunusov 2004, s. 140.
- ↑ 8,0 8,1 Yunusov 2004, s. 141.
- ↑ Ələsgərova, Nəsrin „Ислам в Азербайджане: история и современность | Heinrich Böll Stiftung | Tbilisi – South Caucasus Region“ (ru). ge.boell.org (2005-yil 15-yanvar). 2019-yil 13-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 4-sentyabr.
Adabiyotlar
- Ozarbayjon Respublikasi masjidlar ensiklopediyasi (az). Boku: Baynalmilal Alhuda, 2001 — 310-bet.
- Fətullayev, Shamil. Absharon meʼmorchiligi (az). Boku: Zaman, 2013 — 476-bet.
- Yunusov, Arif. Ozarbayjonda islom (az). Boku: Zaman, 2004 — 364-bet. Qaraldi: 2022-yil 14-dekabr (2023-yil 5-iyulda asl nusxadan arxivlangan).