Ziyosfera

Hong Tayji

Ҳонг Тайжи (1592-йил 28-ноябр — 1643-йил 21-сентабр), баъзан Хуан Тайжи сифатида ёзилади. Ғарб адабиётида „Абахай“ номи билан машҳур. Кейинги Жин сулоаласининг иккинчи хони (1626—1636-йилларда ҳукмронлик қилган) ва Син сулоласининг асосчиси бўлган император (1636-йилдан 1643-йилгача ҳукмронлик қилган). У отаси Нурхаци асос солган ва Мин сулоласини забт этиш учун замин яратган империяни мустаҳкамлаш учун мас’ул эди. Бу мас’улиятли вазифа амалга ошишидан олдин вафот этган. У 1635-йилда Журчен этник номини „Манжур“ га ўзгартирган ва 1636-йилда ўз сулоласи номини „Буюк Жин“ дан „Буюк Син“ га ўзгартирган ҳам эди. Син сулоласи 1912-йилгача ҳукмронлик қилди.

Исмлар ва унвонлар

"Ҳонг Тайжи" унвон ёки шахсий исм эканлиги аниқ эмас. Манжур тилида Хонг Таижи деб ёзилган бўлиб, у мўғулча Хонг Тайижи унвонидан олинган.[1] Бу мўғулча атаманинг ўзи хитойча ҳуанг таизиз („тож шаҳзодаси“, „император шаҳзода“) сўзидан олинган бўлса-да, мўғул тилида „ҳурматли ўғил“ деган маънони билдиради.[2] Тарихчи Памела Кросслининг таъкидлашича, „Хунг Тайжи“ бошқа мўғул тилларида пайдо бўлган „ҳунг“ сўзидан келиб чиққан „Мўғул илҳоми“ унвони эди.[3] ХВИИ аср бошларида хитой ва корейс манбаларида унинг номи „Хонг Тайжи“ тарзида учрайди.[3] Замонавий хитойчада „Ҳуанг Таижи“ (皇太極) тарзида ифодаланиб, Ҳуанг („империал“) белгисидан фойдаланган ҳолда Хонг Тайжи бир вақтлар „император шаҳзодаси“ ёки меросхўр унвонига эга бўлганини англатган. Лекин унинг отаси ва ўтмишдоши Нурҳачи ҳеч қачон ворис тайинламаган.[4]

„Хонг Тайжи“ манжур манбаларида жуда кам қўлланган. Чунки уларда императорларнинг шахсий исмларига табу қўйилган. Таҳрирланган ҳужжатларда Хонг Тайжи оддийгина „Тўртинчи беиле“ ёки „тўртинчи шаҳзода“ (дуиcи беиле) деб аталган. Бу унинг Нурҳачи ўғиллари орасида белгилаган саккиз беиле ичида тўртинчи ўринда эканлигини кўрсатади.[3] Бироқ, 1996-йилда топилган 1621-йилдаги воқеаларни ҳикоя қилувчи архив ҳужжатида Нурхачи меросхўрининг номи келтирилган бўлиши мумкин бўлган мунозарада уни „Хонг Тайжи“ деб атайди. Ҳужжатда бу ном таисе шаклида учрайди.[5] Татяна Панг ва Жованни Стари, илк манжур тарихи бўйича икки мутахассис, бу ҳужжатни Хонг Тайжи унинг ҳақиқий исми эканлигига „қўшимча далил“ сифатида қарайди, улар „хитойча унвон ҳуанг таизи билан умуман боғлиқ эмас“, деб ҳисоблашади.[5] Тарихчи Марк Эллиотт буни Хонг Тайжи унвон эмас, балки шахсий исм эканлигига ишончли далил сифатида келтиради.[6]

Ғарб олимлари Ҳонг Тайжини „Абаҳаи“ деб аташган. Бу ном ҳозир нотўғри деб ҳисобланади.[7] Хонг Тайжи манчу ва хитой манбаларида бу ном остида ҳеч қачон тилга олинмаган. Бу ном биринчи марта рус руҳонийси Г. В. Горский томонидан келтирилган ва ХХ аср бошларида синологлар томонидан такрорланган хато эди.[8] Жованни Старийнинг таъкидлашича, бу ном „Абкай“ сўзини чалкаштириб юбориш натижасида пайдо бўлган бўлиши мумкин. Бу Ҳонг Тайжининг манжур тилидаги даври номи эди.[8] „Абаҳаи“ ҳақиқатан ҳам „манжур манбаларида тасдиқланмаган“ бўлса-да, у мўғулча Абаġаи сўзидан олинган бўлиши мумкин. Бу меросхўр монархларнинг кичик ўғилларига берилган фахрий исм ҳисобланади.[9] Бошқа фикрга кўра, Хонг Тайжи Нурхачининг асосий турмуш ўртоғи Абаҳаи хоним номи билан чалкашлик натижасида Абаҳаи деб аталган.

Хонг Тайжи кейинги Жиннинг иккинчи хони, Син сулоласининг биринчи императори бўлиб, сулола номини ўзгартирган. Унинг Буюк Хон унвони Богд Сécéн Кҳаан (манжурча: Госин Онcо Ҳūwалиясун Эндурингге Хан) эди. Унинг ҳаёти давомида саналарни ёзиб бориш учун ишлатилган ҳукмронлик исмлари 1627-йилдан 1636-йилгача Тианcонғи 天聰 („самовий донолик“; манжурча: Абка-и ишонч), 1636-йилдан 1643-йилгача Чонгдежíн 崇德 („юксак фазилат“; манжурча: Wесиҳун эрдемунгге, мўғулча: Дегедü Эрдемтü).

Хонг Тайжининг Император аждодлари ибодатхонасида сиғиниладиган маъбад номи Таизонгжíн бўлиб, бу шартли равишда сулоланинг иккинчи императорига берилган исмдир.[10] Унинг бошқарув услубини акс эттириш учун танланган вафотидан кейинги исми „Вен Хуангди“ 文皇帝 эди. (Манжурча: šу ҳуwангди), бу „маданиятчи император“ ёки „ҳарфлар императори“ деган маънони англатади.[3]

Ҳокимиятни бирлаштириш

Ҳонг Тайжи оддий кийимда.

Хонг Тайжи Нурхачининг саккизинчи ўғли эди. У 1626-йилда Кейинги Жин сулоласининг иккинчи ҳукмдори бўлди. Бу ҳар доим ёлғон деб ҳисобланган бўлса-да, у шаҳзода Доргоннинг онаси Абахай хонимнинг укаси меросхўрлигига тўсқинлик қилиш учун ўз жонига қасд қилишда иштирок этгани айтилган. Тахминларга кўра, Нурхачининг ўлими вақтида тўртта лорд/Бейл бор эди, улар орасида Ҳонг Тайжи энг паст даражали, айни пайтда энг мос бўлган. Нурхачи ҳукмронлигининг охирида Хонг Тайжи иккита Оқ байроқни қўлга киритди. Аммо Абаҳаи хоним вафотидан кейин у иккита байроқни Доргон ва Додонинг иккита сариқ байроғига алмаштирди (Нурхачи иккита Сариқ байроқни иккаласига берган эди). Охир-оқибатда Ҳонг Тайжи иккита энг кучли ва энг юқори синф байроқлари — текис ва чегараланган сариқ байроқларни ва энг катта таъсир доирасини назорат қилди. У аста-секин рақибларининг ваколатларидан халос бўлди. Кейинчалик, у бешинчи акаси Манггултайдан учинчи энг кучли байроқ бўлган текис кўк байроқни олади. Ушбу учта байроқ Син сулоласининг дастлабки даврида расман Юқори учта байроққа айланади.

Этник сиёсат

Ҳукмронлиги даврида Хонг Тайжи Хан этник шахсларни мансабларга ёллашни бошлади. 1623-йилги қўзғолондан сўнг Нурхачи ўзининг Никанига (Манжурча: „Хан халқи“ деган маънони англатади) ишончини йўқотди. Унинг издошлари шунинг учун мамлакат ва ҳукуматга ўз таъсирини сингдиришни бошлади.

1632-йилда шаҳзода Ёто ва Хонг Тайжи томонидан Хан хитойлик зобитлар ва амалдорларнинг 1000 жуфтликдан иборат манжур аёлларига оммавий никоҳи икки этник гуруҳ ўртасидаги уйғунликни мустаҳкамлаш мақсадида уюштирилган[11].

Ҳарбий ҳаракатлар

У Манжурияъда Кейинги Жин сулоласининг ҳудудий кенгайишини давом эттирди. Мўғул ҳудудига чуқурроқ кириб, Чосон сулоласи ва Мин сулоласига ҳужум қилди. Унинг ҳарбий қобилиятлари мақтовга сазовор бўлди ва у „Саккиз байроқ“ ёки „ Банер“ тизими деб номланувчи ҳарбий-фуқаролик бошқарувини самарали ривожлантирди. Бу тизим турли халқларни, биринчи навбатда Хан ва мўғулларни қабул қилиш учун жуда мос эди. Улар музокаралар натижасида ёки ҳарбий мағлубиятдан кейин Кейинги Жин давлатига қўшилди.

Хон Тайжи жамоатчилик олдида Тибет буддизмига ҳомийлик қилган бўлса-да, у шахсий ҳаётида мўғулларнинг буддизм эътиқодига беписанд қаради ва у мўғулларнинг ўзига хослигини бузувчи омил деб ҳисоблади. У „Мўғул князлари мўғул тилидан воз кечмоқда, уларнинг исмлари ламаларга тақлид қилинган“, деб айтган эди[12]. Хонг Тайжи каби манжурларнинг ўзлари Тибет буддизмига шахсан ишонмас эдилар. Хонг Тайжи баъзи тибетлик буддист ламаларни „тузатиб бўлмайдиганлар“ ва „ёлғончилар“[13] деб таърифлаган. Аммо барибир тибетликлар ва мўғулларнинг динга бўлган эътиқодидан фойдаланиш учун буддизмга ҳомийлик қилган[14].

Хонг Тайжи ўз юришларини Минларнинг Кореядаги кучли иттифоқчисини бўйсундиришдан бошлади. 1627-йил февралда унинг қўшинлари музлаган Ялу дарёсини кечиб ўтди[15]. 1628-йилда у Мин Хитойига бостириб киришга уринди, лекин Юан Чонгхуан томонидан мағлубиятга учратилди[15] Кейинги беш йил давомида Хонг Тайжи Мин артиллериясининг кучини синдириш учун ўз артиллериясини ташкил этишга маблағ сарфлади.

Ҳонг Тайжи империя қуролларини янгилади. У „Қизил тўплар“ нинг афзаллигини тушунди ва кейинчалик армияси учун қизил тўплар ҳам сотиб олди. Мин сулоласи ҳали ҳам тўплар бўйича устунроқ бўлса-да, Хонг Тайжи ҳам кучли тўпларга ва Осиёдаги энг кучли отлиқ қўшинларга эга эди. Шу вақт ичида у Хитойнинг шимолига бир нечта текширув гуруҳларини юборди. Улар мағлубиятга учради. Биринчи ҳужум Жеҳол довони орқали бўлди. Кейинроқ 1632 ва 1634-йилларда у Шанси шаҳрига ҳам текширув гуруҳлари юборди[15]..

1636-йилда Хон Тайжи Кореяга бостириб кирди. Чунки Корея Хон Тайжи император бўлганини тан олмади ва Минга қарши ҳарбий операцияларда ёрдам беришдан бош тортди[15]. 1637-йилда Чосон сулоласининг таслим бўлиши билан Хонг Тайжи уларни Минг сулоласи билан алоқаларини узишга ва Син сулоласининг вассал давлати сифатида бўйсундиришга муваффақ бўлди. Бу даврда Хонг Тайжи Ички Мўғулистонни ҳам учта йирик урушда эгаллаб олди. 1636-йилдан 1644-йилгача Амур вилоятига 4 та йирик ҳарбий экспедиция юборди[15] 1640-йилда у Эвенкларни забт этишни тугаллади. Уларнинг бошлиғи Бомбогорни мағлуб этиб, қўлга олди. 1644-йилга келиб бутун минтақа унинг назорати остида эди[15]

Ҳонг Тайжининг режаси дастлаб Мин сулоласи билан шартнома тузиш эди. Агар Мин Син иқтисодига фойдали бўладиган ёрдам ва маблағ беришга тайёр бўлса, Син бунинг эвазига нафақат чегараларга ҳужум қилмасликка, балки ўзини Мин сулоласидан бир даража пастроқ мамлакат деб тан олишга ҳам тайёр эди. Аммо Мин саройи амалдорлари Сон сулоласининг Жин империяси билан урушларидан олдинги келишувни эслашганлиги сабабли, Мин шартнома имзолашни рад этди. Ҳонг Тайжи бу таққослашни рад этиб, шундай деди: „Сизнинг Мин ҳукмдорингиз Сонг авлоди эмас, биз эса Жиннинг меросхўри эмасмиз. У бошқа вақт эди.“[16] Хонг Тайжи Минни забт этишни хоҳламаган эди. Миннинг рад жавоби охир-оқибат ҳужумга ўтишга олиб келди. Уни биринчи марта Мин давлатини босиб олишга ундаган одамлар унинг этник Хан маслаҳатчилари Фан Венченг, Ма Гуозжу ва Нинг Ванво эди.[16] Ҳонг Тайжи манжурлар Минни забт этишда ёрдам бериш учун хан дефекторларига муҳтожлигини тан олди. Шу тариқа бошқа манжурларга нима учун 1642-йилда Синга таслим бўлган Мин генерали Хонг Ченгчоу каби қочқинларга нисбатан юмшоқ муносабатда бўлиш кераклигини тушунтирди[14]

Ҳукумат

Ҳонг Тайжи ҳокимиятга келганида, армия бутунлай мўғул ва манжур гуруҳларидан иборат эди. 1636-йилгача Хонг Тайжи кўплаб Хитой гуруҳларидан биринчи қўшинни яратди. Мин сулоласи забт этилгунга қадар у ва унинг вориси томонидан ташкил этилган аскарий гуруҳлар сони 278 та манжур, 120 та мўғул, 165 та хан эди[17].... Хонг Тайжи вафот этганда атрофида манжурлардан кўра кўпроқ этник ханлар бор эди ва у ханлардан кўпчилигининг розилигини олган ҳолда назоратни амалга ошириш зарурлигини тушунди. У ханларни нафақат армияга, балки ҳукумат таркибига ҳам киритди. Маслаҳатчи амалдорлар кенгаши сиёсатни ишлаб чиқишнинг энг юқори даражаси сифатида тузилди ва бутунлай манжурлардан иборат эди. Бироқ, Хонг Тайжи Миндан олтита вазирлик, сензура ва бошқа муассасаларни қабул қилди[17] Қуйи вазирликларнинг ҳар бирини манжур раҳбар бошқарган. Асосий тўртта бош раҳбар бўлган: иккитаси манжур, битта мўғул ва битта хан[17]

Сулола номини ўзгартириш

Мин сулоласи даврида ҳарбий хизматда бўлган кўплаб мўғул йўлбошчилари учун мўғул тилидаги Хонг Тайжи фармони.

1635-йилда Хонг Тайжи ўз халқининг номини Журчен (Манжурча :жуšэн) номидан Манжур номига ўзгартирди. Манжурнинг асл маъноси номаълум. Шунинг учун уни қабул қилиш сабаблари ноаниқ бўлиб қолмоқда. Исмни танлаш сабаблари ҳақида кўплаб назариялар мавжуд, аммо энг кўп тилга олинадиган иккитаси унинг манжур тилидаги „жасур“ сўзига ўхшашлиги ва Нурхачининг таъкидлашича, Бодхисаттва Манжусри, яъни донолик Бодҳисаттваси билан боғлиқ эканлиги бўлиши мумкин.

Бундан ташқари Жин сулолавий номи Шимолий Хитойда 1115-йилдан 1234-йилгача ҳукмронлик қилган Журчен халқи томонидан асос солинган Жин сулоласига тўғридан-тўғри ишора эди. Шундай қилиб, бу ном Журченлар билан чамбарчас боғлиқ деб қаралиши мумкин эди. Ушбу ҳолат эса эҳтимол ўша пайтдаги Хитойнинг қонуний ҳукмдорлари сифатида Жинга рақиб бўлган Сонг сулоласини биладиган этник Ханнинг душманлигини келтириб чиқариши мумкин эди. Хонг Тайжининг мақсади Хитойни тўлиқ босиб олиш ва Мин сулоласини ағдариш эди. Бунинг учун нафақат кучли ҳарбий куч, балки самарали бошқарув тизими ҳам керак эди. У Давлат бошқарувида Мин ҳукумати намунасидан фойдаланган ва ўз ишига Мин амалдорларини жалб қилган. Кейинчалик Жиннинг номи Хан халқи орасида унинг мақсадига тўсқинлик қилса, номни ўзгартириш унчалик қийин эмас эди. Шу билан бирга, Хонг Тайжи Шанхай довони шимолидаги Мин сулоласи ва Ички Мўғулистондаги Лигдан Хон ҳудудини босиб олди. У Юан сулоласининг императорлик нефрит муҳри[18].. ва „Маҳакала“ деб номланган олтин Буддани қўлга олди[19]. 1636-йил апрел ойида Ички Мўғулистоннинг мўғул зодагонлари, манжур зодагонлари ва хан мандаринлари Шенянгда қурултой ўтказдилар. Кейинги Жин хонини Буюк Син империясининг императори сифатида тавсия қилдилар[20][21]. Россия архивида 1636-йилги Хонг Тайжи фармонининг таржималари мавжуд бўлиб, унда Син сулоласи қулагандан кейин мўғуллар ўзларининг аввалги қонунларига, яъни мустақилликка қайтишлари акс этган[22]. Аниқ маълумотлар қандай бўлишидан қатъи назар, Хонг Тайжи Син сулоласининг ўрнатилишини эълон қилди ва 1636-йилда ўз даври номини Чонгдé деб ўзгартирди[15]. Синнинг янги ном сифатида танланиши сабаблари ҳам номаълум. Жин ва Син товушлари манжурчада ўхшаш талаффуз қилинган. Вухинг назариясига кўра, анъанавий ғоялар Миннинг характери билан боғлиқ ҳолда оловни қабул қилган. Син учун ушбу характер танловга таъсир қилган бўлиши мумкин. Яна бир мумкин бўлган сабаб, Хонг Тайжи 1636-йилда тахт учун ака-ука ўртасидаги ўзаро биродарлик кураши ва тўқнашуви туфайли сулола номини (кейинроқ) Жиндан Синга ўзгартирган бўлиши мумкин.

Таоист фалсафасига кўра, Жин номи унинг таркибий қисмидаги металл ва олов маъносига эга ва шу билан Манжур қироллик хонадонидаги ака-укаларнинг кайфиятини очиқ тўқнашувлар ва урушларга олиб келади. Шундай қилиб, Хонг Тайжи Буюк Син янги номини қабул қилди. Унинг хитойча белгисининг чап томонида сув белгиси [3 зарба] мавжуд. Аниқ ва шаффоф деган маънони англатувчи исм сув рамзи билан Манжур қироллик хонадонидаги биродарлар ўртасидаги низоларни бартараф этишига умид қилинган.

Хонгтайжининг таъкидлашича, Аисин Гиоро уруғининг авлоди Букури Ёнгшон[23] бокира ҳолида ҳомиладор бўлган. Афсонага кўра, учта самовий қиз, яъни Энггулен, Женггулен ва Фекулен Чангбай тоғлари яқинидаги Булҳури Омо деб номланган кўлда чўмилишган. Бир магпиэ Фекулен яқинида қизил мева бўлагини ташлайди, у уни олиб ейди. Кейин у Букури Ёнгсондан ҳомиладор бўлади. Бироқ, 1635-йилда Хурха (Ҳурка) қабиласининг аъзоси Муксике томонидан айтилган ҳикоянинг яна бир версияси Хонтайжининг версиясига зид келади. У Хейлунцзян провинсиясида, Букури тоғидаги Амур дарёси яқинида жойлашган Булҳури кўлида „самовий қизлар“ чўмилган деб даъво қилади. Бу Жиу Манзҳоу Данг архивида ёзилган ва қабила аъзосининг ёши каттароқ бўлишига билан бирга анча қисқароқ ва соддароқдир. Бу иккинчи ҳикоя асл нусха деб ишонилади ва Ҳонгтаижи уни Чангбай тоғига ўзгартирган. Бу Аисин Гиоро клани Амур ҳудудида пайдо бўлганини, Ҳеже (Ҳезҳен) ва бошқа Амур водийси Журчен қабилалари келиб чқииши бир хил ҳикоянинг оғзаки версиясига эга эканлигини кўрсатади. Бу ҳикоя Журчен тарихига ҳам мос келади. Чунки манжурларнинг аждодлари ХИВ-ХВ асрларда шимолда, Амурда пайдо бўлган ва кейинроқ жанубга кўчиб ўтган[24].

Байроқлар ҳолати

Хонг Тайжи император бўлишидан олдин иккита Оқ байроқни бошқарган. Нурхачининг ўлимидан сўнг, Хонг Тайжи дарҳол иккита Оқ байроқни Нурхачининг иккита сариқ байроғига алмаштирди. Император сифатида у саккизтадан учта байроқнинг эгаси эди. У юқори учта байроқни ёки ўша пайтда текис/чегарали сариқ байроқлар ва текис кўк байроқларни бошқарган. Кейинчалик Тўғри кўк байроқ Доргон томонидан учинчи элита байроғи сифатида текис оқ байроққа алмаштирилди. Ҳукмронлигининг охирида Хонг Тайжи иккита сариқ байроқни катта ўғли Хугега берди. Нурхачининг иккинчи ўғли Даисан ва унинг ўғли иккита Қизил Байроқни бошқарган. Доргон ва унинг икки укаси иккита Оқ байроқни, Šурхачининг ўғли Жиргаланг эса қолган чегараланган кўк байроқни бошқарган.

Ўлими ва мероси

Хонг Тайжи 1643-йил 21-сентабрда Синлар Шанхай довонига ҳужум қилишга тайёрланаётган пайтда вафот этди. Бу Миннинг шимолий текисликларига кириш йўлидаги сўнгги қал’аси эди[25]. У меросхўр тайинламасдан вафот этганлиги сабабли Син давлати энди ворис инқирозига дуч келди.[26] Шаҳзодалар ва вазирлар маслаҳат кенгаши Хонг Тайжининг ўгай укаси, маҳоратли ҳарбий раҳбар Доргонга ёки Хонг Тайжининг тўнғич ўғли Ҳугега тахтни бериш ҳақида баҳс олиб боришди. Муросага кўра, Хонг Тайжининг беш ёшли тўққизинчи ўғли Фулин танланди. Доргон ва Нурҳожининг жияни Жиргалангга шаҳзода регенти унвони берилди.[27] Фулин 1643-йил 8-октабрда расман Син сулоласининг императори тахтига ўтирди. У „Шунжи“ даври номи билан ҳукмронлик қилди.[28] Бир неча ой ўтгач, Доргон бошчилигидаги Син қўшинлари Пекинни эгаллади ва ёш император Шунжи янги пойтахтда ҳукмронлик қилган биринчи Син императори бўлди.[16] Син давлатининг нафақат Хитойни забт этишида, балки қобилиятли бошқарувни ташкил этишда ҳам муваффақиятга эришганлиги кўп жиҳатдан Хонг Тайжининг узоқни кўра билиш сиёсати туфайлидир. У Шенянг шимолида жойлашган Чжаолинг шаҳрида дафн этилган.

Мероси

Император сифатида у ўзининг самарали бошқаруви ва самарали жанговар маҳорати туфайли Ёнгле, Тан императори Тайзонг каби энг яхши императорларга ўхшаш қобилиятларга эга деб тан олинган. Тарихчи ва ёзувчи Жин Ёнгнинг сўзларига кўра, Хонг Тайжи Син ши Хуанди, Хан императори Гаозу, Хан императори Гуангву, Суй императори Вен, Тан императори Таизонг, Сонг императори Таизу, Хубилайхон каби кенг ва доно қарашларга эга эди. Унинг сиёсий қобилиятлари фақат Чингизхон, Тан императори Тайзонг ва Хан императори Гуангвуга ўхшаш эди.  Шу маънода Хонг Тайжи баъзи тарихчилар томонидан Син сулоласининг ҳақиқий биринчи императори сифатида тан олинади.  Баъзи тарихчилар Хонг Тайжи манжур бўлгани учун паст баҳоланган ва буюк император сифатида эътибордан четда қолган деб тахмин қилишади.

Шажараси

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Фуман
 
 
 
 
 
 
 
Гиоcангга (1526–1583)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Императрица Чжи
 
 
 
 
 
 
 
Такси (1543–1583)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Императрица Йи
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Нурхачи (1559–1626)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Cанча
 
 
 
 
 
 
 
Агу
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Императрица Хуан (ваф. 1569)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ҳонг Тайжи (1592–1643)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Жукунгге
 
 
 
 
 
 
 
Таиcу
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Янггину (ваф. 1584)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Императрица Хиаоcигао (1575–1603)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Маданиятда

  • 1981-йил КБС1 Даэмеонг телесериалида Ким Ёон-ҳюнг томонидан тасвирланган.
  • Танг Гуоқианг томонидан 2003-йилда „Беланчак давридаги иш“ телесериалида тасвирланган.
  • 2003-йил Хиаозҳуанг Миши телесериалида Лиу Декаи томонидан тасвирланган.
  • 2006-йил Да Қинг Фенгюн телесериалида Жианг Вен томонидан тасвирланган.
  • 2012-йилда „Қувватга ошиқ“ сериалида Ховик Лау томонидан тасвирланган.
  • Нам Кюнг-эуб томонидан 2013 жТБC телесериалида „Қонли сарой: Гуллар уруши“ да тасвирланган.
  • 2014-йил твН телеканалидаги "Уч мушкетёр" да Бюн Жу Хён томонидан тасвирланган.
  • Жунг Сунг-wоон томонидан 2015-йил МБC телесериали Ҳwажунгда тасвирланган.
  • Раймонд Лам томонидан 2017-йилда "Дунёни бошқар „ сериалида тасвирланган
  • Ким Беоб-раэ томонидан 2017-йилда “Қал’а " филмида тасвирланган.

Манбалар

  1. ↑ Раwски 1998, с. 50 ("пробаблй а рендитион оф тҳе Монгол нобле титле, Кҳонгтаижи"); Панг & Старй 1998, с. 13 ("оф Монголиан оригин"); Эллиотт 2001, с. 397, ноте 71 (Кҳонг тайижи wас "қуите cоммон амонг тҳе Монголс, фром wҳом тҳе Журченс борроwед ит").
  2. ↑ Эллиотт 2001, с. 397, ноте 71 (Кҳонг тайижи ас "меанинг лооселй 'Респеcтед Сон'"); Мияwаки 1999, с. 330 (дериватион фром ҳуанг таизи анд отҳер меанинг ас "виcерой").
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Cросслей 1999.
  4. ↑ Панг & Старй 1998, с. 13 (""Нурҳаcи невер ассигнед ҳим то суч поситион"); Cросслей 1999, с. 165 ("тҳис ['империал принcе', 'ҳеир аппарент'] ис cертаинлй нот wҳат ҳис наме меант"); Эллиотт 2001, с. 397, ноте 71 ("Ҳуанг Таижи" гивес тҳе "мистакен импрессион тҳат ҳе wас а cроwн принcе").
  5. ↑ 5,0 5,1 Панг & Старй 1998.
  6. ↑ Эллиотт 2001.
  7. ↑ Старй 1984; Cросслей 1999, с. 165; Эллиотт 2001, с. 396, ноте 71.
  8. ↑ 8,0 8,1 Старй 1984.
  9. ↑ Группер 1984.
  10. ↑ Wилкинсон 2012.
  11. ↑ эд. Wалтҳалл 2008, п. 148.
  12. ↑ Wакеман 1985, с. 203
  13. ↑ Тҳе Cамбридге Ҳисторй оф Чина: Пт. 1 ; Тҳе Ч'инг Эмпире то 1800. Cамбридге Университй Пресс, 1978 — 64–-бет. ИСБН 978-0-521-24334-6. 
  14. ↑ 14,0 14,1 Тҳе Cамбридге Ҳисторй оф Чина: Пт. 1 ; Тҳе Ч'инг Эмпире то 1800. Cамбридге Университй Пресс, 1978 — 65–-бет. ИСБН 978-0-521-24334-6. 
  15. ↑ 15,0 15,1 15,2 15,3 15,4 15,5 15,6 Дупуй & Дупуй 1986, с. 592
  16. ↑ 16,0 16,1 16,2 Wакеман 1985.
  17. ↑ 17,0 17,1 17,2 Счирокауэр 1978, сс. 326–327
  18. ↑ „Ин Жапанесе:その後の「制誥之寶」とマハーカーラ像“. 宣和堂遺事 宣和堂の節操のない日記. Қаралди: 2015-йил 17-декабр.
  19. ↑ 清太宗實錄 „Қинг Таизонг шилу“ Парт 20
  20. ↑ Марриаге анд инеқуалитй ин Чинесе соcиэтй Бй Рубиэ Шарон Wацон, Патриcиа Буcклей Эбрей, п.177
  21. ↑ Тумен жалафун жеcен акū: Манчу студиэс ин ҳоноур оф Гиованни Старй Бй Гиованни Старй, Алессандра Поззи, Жуҳа Антеро Жанҳунен, Мичаэл Wеиэрс
  22. ↑ Л._Бацаикҳан_О._2019._Он_тҳе_деcреэ_оф_тҳе_Ҳонг_таижи_Абаҳаи_эмперор_он_тҳе_ресторатион_оф_индепенденcе_оф_тҳе_Монголс_афтер_тҳе_фалл_оф_Қинг_ Кузмин С. Л. анд Бацаикҳан О. Он тҳе деcреэ оф тҳе Ҳонг таижи (Абаҳаи) эмперор он тҳе ресторатион оф индепенденcе оф тҳе Монголс афтер тҳе фалл оф тҳе Қинг Дйнастй. — Восток (Ориэнс), 2019, но 5, пп. 200-217..
  23. ↑ Памела Кйле Cросслей. А Транслуcент Миррор: Ҳисторй анд Идентитй ин Қинг Империал Идеологй. Университй оф Cалифорниа Пресс, 15-феврал 2000-йил — 198–-бет. ИСБН 978-0-520-92884-8. 
  24. ↑ Ҳуанг, Пеи (1990). „Неw Лигҳт он Тҳе Оригинс оф Тҳе Манчус“. Ҳарвард Жоурнал оф Асиатиc Студиэс. 50-жилд, № 1. 245, 239–282-бет. дои:10.2307/2719229. ЖСТОР 2719229. 2022-06-18да асл нусхадан архивланди. Қаралди: 2022-06-18.{{cите магазине}}: CС1 маинт: бот: оригинал УРЛ статус ункноwн ()
  25. ↑ Охнам 1975, с. 38; Wакеман 1985, с. 297; Гонг 2010, с. 51
  26. ↑ Ротҳ Ли 2002.
  27. ↑ Деннерлине 2002.
  28. ↑ Фанг 1943.

Адабиётлар

 

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Hong_Tayji" dan olindi