Ziyosfera

Hoover instituti

Ҳоовер институти, (расмий номи: Уруш), инқилоб ва тинчлик бўйича Ҳоовер институти (қисқартирилган шаклда Ҳоовер), шахсий ва иқтисодий эркинлик, эркин тадбиркорликни тарғиб қилувчи консерватив давлат сиёсати ҳукумат ишлари таҳлили маркази ва тадқиқот институтидир[1][2][3]. Институт расмий равишда Стенфорд университетининг бир бўлими бўлса-да, у мустақил назорат кенгашига эга ва ўз даромадлари ва хайриялари асосида молиялаштирилади[4][5].

1919-йилда муассаса Стенфорд битирувчиси Ҳерберт Ҳоовер томонидан АҚШ Президенти бўлишидан олдин Буюк Уруш пайтида тўпланган архивларини сақлаш учун ташкил этилган кутубхона сифатида иш бошлади[6]. Стенфорд университетининг тимсоли бўлган Ҳоовер минораси архивларни жойлаштириш учун қурилган бўлиб, ўша пайтда Ҳооверда (ҳозирги Ҳоовер институти кутубхонаси ва архивлари) Биринчи жаҳон уруши, Иккинчи жаҳон уруши ва бошқа жаҳон урушлари воқеалар билан боғлиқ материаллар мавжуд эди. Тўплам номи ўзгартирилди ва ХХ аср ўрталарида тадқиқот институти ва таҳлил марказига айлантирилди. Унинг вазифаси, 1959-йилда Ҳерберт Ҳоовер томонидан таърифланганидек, „урушга қарши чиқиш ва бу ёзувларни ўрганиш ва уларни нашр этиш орқали инсониятнинг тинчлик ўрнатиш ва сақлашга бўлган саъй-ҳаракатларини эсга олиш ва уни қўллаб-қувватлашдир.“[7]

Ҳоовер институти илгари ҳукуматда муҳим лавозимларни эгаллаган шахслар учун стипендия жойи бўлган. Машҳур Ҳоовер стипендиялари ва битирувчилари орасида Нобел мукофоти лауреатлари Ҳенрй Киссингер ва Гарй Беcкер, иқтисодчилар Милтон Фреидман ва Томас Соwелл, олимлар Ниалл Фергусон ва Ричард Эпштеин, Вакиллар палатасининг собиқ спикери Неwт Гингрич бор. 2020-йилда АҚШ собиқ давлат котиби Cондолеэзза Риcе институт директори бўлди. У ўз стипендиатларини турли фанлар, жумладан, Иқтисодий сиёсат, тарих, таълим ва ҳуқуқ бўйича ишлаш учун алоҳида тадқиқот гуруҳларига ажратади[8]. Тадқиқотлар университет матбуоти — Ҳоовер Институтион Пресс орқали нашр этади.

2021-йилда Ҳовер Аcадемиc Инфлуэнcе томонидан дунёдаги энг нуфузли таҳлилий марказлар рўйхатида 10-ўринни эгаллади[9]. Ўша йили у „АҚШдаги энг яхши таҳлил марказлари“да 22-ўринни ва „Эътибор қилиш керак бўлган энг яхши таҳлил марказлари“ рўйхатида 1-ўринни эгаллади[10].

Тарихи

АҚШнинг 30-президенти Ҳерберт Ҳоовер ва Ҳоовер институти асосчиси.

Эрта тарих

1919-йил июн ойида Стенфорднинг биринчи битирувчиларидан бири бўлган ўша пайтдаги бой муҳандис Ҳерберт Ҳоовер телеграмма юбориб, Стенфорд президенти Рай Люман Wилбурга Биринчи Жаҳон уруши билан боғлиқ асосий материалларни тўплаш учун 50 000 доллар таклиф қилди. Асосан хусусий ҳомийларнинг ҳадялари билан молиялаштириладиган Ҳоовер уруш тўплами ўзининг дастлабки йилларида гуллаб-яшнаган. 1922-йилда тўплам Ҳоовер уруш бўйича маълумотлар кутубхонаси (ҳозирги Ҳоовер институти кутубхонаси ва архивлари) номи билан машҳур бўлди ва турли нодир ва нашр этилмаган материаллар, жумладан Окҳрана файллари, шунингдек, кўплаб ҳукумат ҳужжатлари тўпланган[11][12]. У дастлаб Стенфорд кутубхонасида умумий тўпламлардан алоҳида жойлашган эди.

1926-йилга келиб Ҳоовер уруш кутубхонаси Буюк урушга бағишланган дунёдаги энг катта кутубхонага айланди. У 1,4 миллион буюмни ўз ичига олган кутубхона тўплам учун кичик бўлиб қолди, шу сабабли Ҳоовер минорасини қуриш учун 600 000 доллар ажратди. 285 фут баландликдаги минора 1941-йилда университетнинг олтин юбилейида қуриб битказилди[13][14]. Ўшандан бери минора Стенфорд кампусининг рамзи бўлиб келган[15].

Кенгайиш ва кейинги тарих

1956-йилда собиқ президент Ҳоовер Институт ва кутубхона ҳомийлигида катта маблағ йиғиш кампаниясини бошлади, бу ташкилотни таҳлил маркази ва архив сифатида ҳозирги шаклига ўтказди. 1957-йилда Ҳоовер институти ва кутубхонаси Уруш, инқилоб ва тинчлик бўйича Ҳоовер институти деб ўзгартирилди — бугунги кунда у шундай номга эга[16]. 1959-йилда Стенфорд Васийлик кенгаши Ҳоовер институтини „Стенфорд университети доирасидаги мустақил муассаса“ сифатида расман таъсис этди[12]. 1960-йилда W. Гланн Cампбелл директор этиб тайинланди. Хитой ва рус коллексиялари сезиларли даражада ўсди. 1960-йиллардаги талабалар тартибсизликларига қарамай, институт Стенфорд билан яқин муносабатларни ривожлантиришда давом этди[17].

Раэган губернаторлиги (1967-1975) ва президентлик (1981-1989)

1975-йилда ўша пайтда Калифорния губернатори бўлган Роналд Раэган Ҳоовернинг биринчи фахрий ходими этиб тайинланди. У ўзининг губернаторлик ҳужжатларини Ҳоовер кутубхонасига совға қилди[18]. Ўша пайтда Ҳоовер институти йилига 3,5 миллион доллар умумий бюджетга эга эди. 1976-йилда Стенфорд университети китоб фондининг учдан бир қисми Ҳоовер кутубхонасида жойлашган эди. Ўша пайтда бу Қўшма Штатлардаги энг йирик шахсий архив коллексияси эди[15]. 1980-йилда ўзининг президентлик кампанияси учун Раэган камида ўн учта Ҳоовер олимларини кампанияни қўллаб-қувватлаш учун жалб қилди[19]. Раэган сайлов кампаниясида ғалаба қозонганидан сўнг, 1981-йилда Ҳоовер институтининг ўттиздан ортиқ ҳозирги ёки собиқ стипендиатлари Раэган маъмуриятида ишладилар[15]. 1989-йилда Cампбелл Ҳоовер директори лавозимидан нафақага чиқди ва унинг ўрнига Жоҳн Раисиан келди, бу ўзгариш даврнинг охирги ўзгариши сифатида кўрилди[20]. Раисан 2015-йилгача директор бўлиб ишлаган ва ундан сўнг унинг ўрнини Тҳомас W. Гиллиган эгаллаган[21].

Жорж Буш маъмурияти (2001-2009)

Президент Георге Буш 2006-йилда Ҳоовер институтини Миллий гуманитар фанлар медали билан тақдирлаган[22].

АҚШнинг собиқ мудофаа вазири Аш Cартер Вашингтондаги институтда мудофаа инновацияси ҳақида гапиради.

Трумп маъмурияти (2017-2021)

Трумп маъмурияти институт билан яқин алоқада бўлди ва Ҳоовернинг бир нечта ходимлари ҳукуматда юқори лавозимларга тайинланди. Сcотт Атлас, Ҳоовердаги стипендиялардан бири, CОВИД-19 пандемиясида Трумпнинг энг яхши маслаҳатчиси сифатида соғлиқни сақлаш чораларига қарши чиқиш билан танилган[23]. 2017-йил август ойида Давид ва Жоан Траител биноси очилди. Биринчи қаватда 400 ўринли аудиторияга эга конференсия маркази ва юқори қаватда Ҳоовер институтининг бош қароргоҳи жойлашган[24]. 2020-йилда Cондолеэзза Риcе Томас W. Гиллиган ўрнига директор лавозимини эгаллади[21].

Ҳозирги

Ҳар қандай вақтда Ҳоовер Институти стипендиат сифатида танилган 200 га яқин резидент олимларга эга. Улар сиёсацҳунослик, таълим, иқтисод, ташқи сиёсат, энергетика, тарих, ҳуқуқ, миллий хавфсизлик, соғлиқни сақлаш ва сиёсатни ўрганувчи олимлар ҳисобланади. Баъзилар Стенфорд факултетида ўқитувчи сифатида ҳам фаолият олиб боради[25].

Институтда Биринчи жаҳон уруши ва Иккинчи жаҳон уруши материаллари, жумладан, 1919-йил Париж тинчлик конференсиясида тўплашни бошлаган Президент Ҳоовер ҳужжатлари тўпламини ўз ичига олган кутубхоналар мавжуд[26]. Минглаб форсча китоблар, расмий ҳужжатлар, хатлар, мултимедиа қисмлари ва Эрон тарихи, сиёсати ва маданиятига оид бошқа материалларни Стенфорд университети кутубхонаси ва Ҳоовер институти кутубхонасидан ҳам топиш мумкин[27].

Молиялаштириш

Ҳоовер институти молиялаштиришнинг деярли ярмини хусусий ҳадялар, индивидуал бадаллар, қолган ярмини эса ўз маблағлари ҳисобидан олади[28]. Ташкилотнинг молиячилари орасида Таубе Оила фонди, Корет жамғармаси, Ҳоwард хайрия жамғармаси, Сараҳ Сcаифе жамғармаси, Wалтон жамғармаси, Лйнде ва Ҳаррй Брадлей жамғармаси ва Wиллиам Э. Симон жамғармаси бор[29].

Аъзолар

2018-йил май ойида Ҳоовер институти веб-сайтида 198 нафар стипендиат рўйхати келтирилган.

Манбалар

  1. ↑ Ҳансон. „100 Еарс оф тҳе Ҳоовер Институтион“. Натионал Ревиэw (2019-йил 30-июл). Қаралди: 2020-йил 13-август.
  2. ↑ "Ҳоовер Институтион он Wар, Револутион анд Пеаcе". Энcйcлопаэдиcа Британниcа. ҳттпс://www.британниcа.cом/ЭБчеcкед/топиc/271425/Ҳоовер-Институтион-он-Wар-Револутион-анд-Пеаcе. Қаралди: Април 16, 2015. 
  3. ↑ МcБриде, Стеwарт. „Ҳоовер Институтион: Леанинг то тҳе ригҳт“. Чристиан Сcиэнcе Монитор (1975-йил 28-май). Қаралди: 2015-йил 16-апрел.
  4. ↑ Университй. „Станфорд’с релатионшип то тҳе Ҳоовер Институтион ҳигҳлигҳц Фаcултй Сенате дисcуссион“ (эн). Станфорд Репорт (2021-йил 29-январ). Қаралди: 2022-йил 19-июн.
  5. ↑ „Боард оф Оверсеэрс“. Ҳоовер Институтион. Қаралди: 2022-йил 21-июн.
  6. ↑ „Эхҳибиц А тҳроугҳ З“ (эн). Станфорд Магазине. Қаралди: 2022-йил 9-июл.
  7. ↑ „Миссион/Ҳисторй“ (эн). Ҳоовер Институтион. Қаралди: 2022-йил 20-июн.
  8. ↑ „Ресеарч“ (эн). Ҳоовер Институтион. Қаралди: 2022-йил 20-июн.
  9. ↑ „Топ Инфлуэнтиал Тҳинк Танкс“. Қаралди: 2020-йил 9-октябр.
  10. ↑ МcГанн, Жамес (2021-01-28). „2020 Глобал Го То Тҳинк Танк Индех Репорт“. ТТCСП Глобал Го То Тҳинк Танк Индех Репорц.
  11. ↑ Дуигнан, Петер (2001). „Тҳе Либрарй оф тҳе Ҳоовер Институтион он Wар, Револутион анд Пеаcе. Парт 1: Оригин анд Гроwтҳ“. Либрарй Ҳисторй. 17-жилд. 3–20-бет. дои:10.1179/либ.2001.17.1.3.
  12. ↑ 12,0 12,1 „Ҳоовер Тимелине“ (эн). Ҳоовер Институтион. Қаралди: 2022-йил 19-июн.
  13. ↑ „Ҳоовер Институтион Либрарй анд Арчивес: Ҳисториcал Баcкгроунд“. Ҳоовер Институтион.
  14. ↑ „Маке А Гифт“. мйСcиэнcе. Қаралди: 2019-йил 18-июн.
  15. ↑ 15,0 15,1 15,2 Бонафонт. „100 Еарс оф Ҳоовер: А Ҳисторй оф Станфорд'с Деcадес-Лонг Дебате овер тҳе Ҳоовер Институтион“. Станфорд Политиcал Жоурнал (2019-йил 11-май). Қаралди: 2019-йил 15-июл.
  16. ↑ „Ҳоовер Институтион – Ҳоовер Институтион Тимелине“. ҳоовер.орг.
  17. ↑ Дуигнан, Петер (2001). „Тҳе Либрарй оф тҳе Ҳоовер Институтион он Wар, Револутион анд Пеаcе. Парт 2: Тҳе Cампбелл Еарс“. Либрарй Ҳисторй. 17-жилд, № 2. 107–118-бет. дои:10.1179/либ.2001.17.2.107.
  18. ↑ МcБриде. „Ҳоовер Институтион; Леанинг то тҳе ригҳт“. Тҳе Чристиан Сcиэнcе Монитор (1980-йил 27-март). Қаралди: 2019-йил 17-июл.
  19. ↑ Фитзгералд. „Ат Станфорд, Ҳоовер Дебате Стилл Рагес“. CБС Неwс (2008-йил 1-феврал). Қаралди: 2019-йил 17-июл.
  20. ↑ „Тҳе Ман Беҳинд тҳе Институтион“. Станфорд Магазине (2002-йил 1-апрел). Қаралди: 2019-йил 18-июл.
  21. ↑ 21,0 21,1 „Cондолеэзза Риcе то леад Станфорд'с Ҳоовер Институтион“. Станфорд Неwс (2020-йил 28-январ). Қаралди: 2020-йил 2-феврал.
  22. ↑ „Пресидент Буш Аwардс тҳе 2006 Натионал Ҳуманитиэс Медалс“ (эн). Тҳе Натионал Эндоwмент фор тҳе Ҳуманитиэс. Қаралди: 2022-йил 20-июн.
  23. ↑ „Станфорд фаcултй вотес то cондемн Сcотт Атлас, Wҳите Ҳоусе cоронавирус адвисер анд Ҳоовер Институтион феллоw“ (эн-УС). Тҳе Мерcурй Неwс (2020-йил 20-ноябр). Қаралди: 2022-йил 20-июн.
  24. ↑ Мартинович, Миленко. „Ҳоовер опенс неw Давид анд Жоан Траител Буилдинг“. Станфорд Неwс (2017-йил 19-октябр). Қаралди: 2022-йил 20-июн.
  25. ↑ Мартинович, Миленко. „Тҳроугҳ ресеарч анд эдуcатион, Ҳоовер счоларс таcкле соме оф тҳе мост ургент иссуэс оф оур тиме“. Станфорд Неwс (2017-йил 20-октябр). Қаралди: 2022-йил 20-июн.
  26. ↑ Ниэкеркен. „Станфорд'с сеcрец: Деcадес оф сурприсес сташед ин Ҳоовер Тоwер“. Сан Франcисcо Чрониcле (2017-йил 4-апрел). Қаралди: 2019-йил 18-июн.
  27. ↑ „Спотлигҳт Он Иран“. Радио Фарда (2017-йил 11-май). Қаралди: 2019-йил 18-июн.
  28. ↑ „Ҳоовер Институтион 2010 Репорт“. Ҳоовер Институтион. Қаралди: 2011-йил 25-июн.
  29. ↑ Аденижи, Аде. „Ҳоw тҳе Ҳоовер Институтион Ваcуумс Уп Биг Cонсервативе Буcкс“. Инсиде Пҳилантҳропй (2015-йил 21-апрел). 2016-йил 6-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 3-октябр. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Hoover_instituti" dan olindi