Ziyosfera

Hopa

Ҳопа (лаз ва грузинча: ხოფა) – Туркиянинг шимоли-шарқида жойлашган Артвин вилоятидаги шаҳар[2][3]. У Туркиянинг шарқий Қора денгиз соҳилида, Артвин шаҳридан тахминан 67 км (42 ми) ва Грузия чегарасидан 18 километр узоқликда жойлашган. Шаҳар Ҳопа туманининг маркази ҳисобланади[4]. Шаҳар аҳолиси 2021-йил ҳолатига кўра 23 минг 846 нафарни ташкил этган[1].

Ҳопа
Муниципалитет
Hopa is located in Turkiya
Hopa
Туркиядаги жойлашуви
Координаталари: 41°23′25″Н 41°25′10″Э / 41.39028°Н 41.41944°Э / 41.39028; 41.41944
Давлат Туркия
Вилоят Артвин
Туман Ҳопа
Ҳукумат
 • Маёр Танер Экмекçи
Аҳолиси
 (2021)[1]
 23 846
Вақт минтақаси ТРТ (УТC+3)
Почта индекси
08600
Cлимате Cфа
Веб-сайт ҳопа.бел.тр

Географияси

Ҳопа Қора денгиз соҳилида, Артвиндан 65 км (40 ми) ва Грузия чегарасидаги Сарп чегара пунктидан (Сарпига ўтиш) 18 км (11 ми) масофада жойлашган. Ер юзаси Султан Селим тоғларигача бўлган қирғоқ ҳудудларида денгиз сатҳидан 10 метр баландликдан кескин кўтарилган, тоғ ёнбағирлари яхши суғорилган, қайрағоч, каштан ҳамда бошқа дарахтлар билан қопланган. Энг баланд нуқтаси 1513 метр баландликдаги Явуз Султан Селим тоғи. Иқлими мўтадил ва нам, гарчи фақат июл ва август ойларида ёз учун етарли даражада иссиқ. Ҳар йили қишда қор ёғади.

Шаҳар 7 та кварталдан иборат: Буcак, Меркез Куледиби, Ортаҳопа, Сундура, Юкарı Куледиби , Cумҳуриет ва Сугöрен[5].

Тарихи

Бу ҳудуд Колхида подшолигининг бир қисми эди, аммо ҳар доим босқинларга учраган. Дастлаб Кавказдан келган скифлар, кейинчалик халифа Усмоннинг ўғли Ҳабиб бошчилигидаги мусулмон қўшинлари ҳудудни милодий 853-йилдан 1023-йилгача Аббосийларга иттифоқдош Сак амирлигидан бўлган византияликлар томонидан босиб олинган даврда назорат қилган. Алп Арслан бошчилигидаги Салжуқий турклари томонидан 1064-йилда бу ҳудуд босиб олинган. Салжуқийлар қулаши билан Артвин ҳудуди Анатолия турк бейликларидан бири бўлган Илдениз назоратида остига ўтган[6][7][8][9][10][11][12].

Усмонли турклар султони бўлган Селим И уни 1490-1512-йилларда бўлиб ўтган Қримга қарши юриш пайтида Усмонли империясига қўшиб олган. Лала Мустафа Паша шаҳарни 1578-йилда ташкил этилган Чилдир Эялетнинг бир қисмига айлантирган. Бу ҳудуд Россия-Туркия урушидан кейин (1877-1878) Россия томонидан эгаллаб олинган ва Ҳопа аҳолисининг кўп қисми Россиянинг назоратидаги ҳудуддан ғарбга кўчиб ўтган. Ҳопа 1918-йилда Брест Литовск шартномаси натижасида қайтариб берилди, 1921-йил 14-март куни расмий равишда Туркияга қўшилди. Сарп чегараси дарвозалари Совет Иттифоқи ва Туркия ўртасидаги „Халқаро транспорти йўли шартномаси“ туфайли 1988-йил 31-августда очилди ва савдо ва туризм соҳасида Ҳопага катта туртки берди.

Ҳозирги кунда Ҳопада саратон касаллиги юқори даражада, бу Чернобил фожиаси оқибатида юзага келган ва Қора денгиз орқали бу ҳудудга етиб келган[13]. 2001-2004 йиллар оралиғида Қора денгиз минтақасида, айниқса, Ҳопада саратон билан касалланиш кескин ошди, бу вақт давомида барча ўлимларнинг 47,9 фоизи саратон касаллиги сабабли содир бўлди[14].

Иқтисодиёти

Иқтисодиёти савдо, балиқчилик ва қишлоқ хўжалигига, асосан чой, ёнғоқ (айниқса, финдиклар) ва киви меваларига асосланган. Шаҳарда 2 та чой фабрикаси мавжуд, Қора денгиз мис фабрикаси, иссиқлик электр стансияси, Ҳопа бандаргоҳи ва Ҳопа касб-ҳунар мактаби. Шаҳар Трабзон, Ризе, Артвин, Ардаҳан, Карс, Эрзурум ва Грузияга олиб борувчи Сарпга тўғридан-тўғри автобуслар қатновига эга. Сарп чегара дарвозалари Совет Иттифоқи ва Туркия ўртасидаги „Халқаро транспорт йўли шартномаси“ туфайли 1988-йил 31-августда очилди ва савдо ва туризм соҳасида Ҳопага катта туртки берди. Ҳопа Порти Ҳопа Лимани хусусий компанияси томонидан бошқарилади ва халқаро савдода фаол иштирок этади[15].

Машҳур инсонлари

  • Cемил Аксу (1977-йилда туғилган) – Ҳемшин сиёсий ва ижтимоий фаоли
  • Öзcан Алпер, директор
  • Адем Бüйüк (1987-йилда туғилган), футболчи
  • Казıм Коюнcу (1971-2005), рок гитаристи ва қўшиқчиси
  • Толга Зенгин (1983-йилда туғилган), футболчи

Иқлими

Бу ҳудуд бироз кескин иссиқ ҳарорат ва барча ойларда кўп ёғингарчилик ёғиши билан тенг иқлими тавсифланади. Ҳопа нам субтропик иқлимга эга (Кöппен: Cфа).

Ҳопа (1991–2020) иқлим кўрсаткичлари
Ой Январ Феврал Март Апрел Май Июн Июл Август Сентябр Октябр Ноябр Декабр Йил
Ўртача юқори ҳарорат °C (°Ф) 11.2
(52.2) 		11.7
(53.1) 		14.0
(57.2) 		17.2
(63.0) 		20.9
(69.6) 		25.2
(77.4) 		27.3
(81.1) 		28.0
(82.4) 		25.2
(77.4) 		21.5
(70.7) 		16.7
(62.1) 		13.2
(55.8) 		19.4
(66.9)
Кунлик ўртача ҳарорат °C (°Ф) 7.4
(45.3) 		7.4
(45.3) 		9.3
(48.7) 		12.2
(54.0) 		16.6
(61.9) 		20.9
(69.6) 		23.4
(74.1) 		24.0
(75.2) 		20.6
(69.1) 		16.8
(62.2) 		12.1
(53.8) 		9.4
(48.9) 		15.1
(59.2)
Ўртача паст ҳарорат °C (°Ф) 3.8
(38.8) 		3.5
(38.3) 		5.1
(41.2) 		8.0
(46.4) 		12.5
(54.5) 		16.8
(62.2) 		19.8
(67.6) 		20.6
(69.1) 		16.8
(62.2) 		13.0
(55.4) 		8.1
(46.6) 		5.7
(42.3) 		11.2
(52.2)
Ўртача ёғингарчилик см (дюйм) 199.06
(7.84) 		168.36
(6.63) 		155.66
(6.13) 		92.87
(3.66) 		97.66
(3.84) 		154.49
(6.08) 		154.43
(6.08) 		179.98
(7.09) 		316.78
(12.47) 		317.1
(12.48) 		264.93
(10.43) 		239.94
(9.45) 		2 341,26
(92.18)
Ёғингарчилик кузатиладиган ўртача кунлар (≥ 1.0 мм) 12.9 12.4 13.6 10.6 10.2 10.9 10.8 10.9 11.6 12.2 11.2 12.5 139.8
Авераге релативе ҳумидитй (%) 66.7 69.9 73.0 76.7 79.6 79.1 79.8 80.3 79.4 79.0 70.9 64.1 74.9
Манба: НОАА[16]

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 „Аддресс-басед популатион регистратион сйстем (АДНКС) ресулц датед 31 Деcембер 2021“ (тр) (ХЛС). ТÜİК. Қаралди: 2023-йил 12-январ.
  2. ↑ „Համշէնական ապրումներ | Ակօս“ (ҳй). Агос. Қаралди: 2021-йил 22-июн.
  3. ↑ აბაშიძე, ირ.. ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია — 504-бет. ОCЛC 9959451. 
  4. ↑ İлçэ Беледиеси (Wайбаcк Мачине сайтида 2015-07-06 санасида архивланган), Туркей Cивил Администратион Департменц Инвенторй. Ретриэвед 12 Жануарй 2023.
  5. ↑ Маҳалле (Wайбаcк Мачине сайтида 2015-07-06 санасида архивланган), Туркей Cивил Администратион Департменц Инвенторй. Ретриэвед 16 Жануарй 2023.
  6. ↑ Тҳе Туркс: Миддле агес, Ҳасан Cелāл Гüзел, Cем Оğуз, Осман Каратай, 2002
  7. ↑ Лес Оригинес де л’Эмпире оттоман, Меҳмет Фуат Кöпрüлü, Гарй Леисер, 1992, паге 82
  8. ↑ Эуропеан анд Исламиc траде ин тҳе эарлй Оттоман стате: тҳе мерчанц оф Геноа анд Туркей, Кате Флеэт, 1999, паге 49
  9. ↑ Туркей, Веритй Cампбелл, 2007, паге 35
  10. ↑ Туркей, Жамес Баинбридге, 2009, паге 33
  11. ↑ Эастерн Туркей: Тҳе Брадт Травел Гуиде, Диана Дарке, 2011, паге 77
  12. ↑ Тҳе Туркс: Эарлй агес, Ҳасан Cелāл Гüзел, Cем Оğуз, Осман Каратай, 2002
  13. ↑ Çэрнобил сонрасı Тüркиеъде кансер
  14. ↑ „СундайсЗаман“. 2010-йил 7-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 6-июн.
  15. ↑ „Ҳопа Экономиси“. 2011-йил 1-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 6-июн.
  16. ↑ „Wорлд Метеорологиcал Организатион Cлимате Нормалс фор 1991-2020 — Ҳопа“. Натионал Оcеаниc анд Атмоспҳериc Администратион. Қаралди: 2024-йил 15-январ.

Ҳаволалар

Викиомборда „Ҳопа“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Hopa" dan olindi