Ziyosfera

Human Rights Watch

Ҳуман Ригҳц Wатч (талаффузи: Ҳюман Раиц Вотч; ҲРW) — инсон ҳуқуқларига доир тадқиқот ва тарғибот ишларини олиб борадиган халқаро нодавлат ташкилот бўлиб, бош офиси Неw Ёрк шаҳрида жойлашган[2]. Гуруҳ ҳукуматлар, сиёсатчилар, компаниялар ва айрим инсон ҳуқуқлари бузувчиларига инсон ҳуқуқлари бузилишини қоралайди ҳамда бу ҳуқуқларни ҳурмат қилишни талаб қилади. Гуруҳ кўпинча қочқинлар, болалар, муҳожирлар ва сиёсий маҳбуслар номидан фаолият юритади.

Ҳуман Ригҳц Wатч
Тури Нодавлат нотижорат ташкилот
Ишга тушган санаси 1978 (48 йил аввал) (1978) (Ҳелсинки Wатч)
Жойлашуви Ню-Ёрк шаҳри, АҚШ
Даромад $85.6 миллион (2019)[1]

Ҳуман Ригҳц Wатч 1997-йилда Пиёдаларга қарши минани тақиқлаш бо'йича халқаро ҳаракатнинг таъсисчиси ўлароқ Тинчлик бўйича Нобел мукофотига лойиқ топилди ҳамда 2008-йилги кассета ўқ-дориларни тақиқлаш тўғрисидаги конвенсияда етакчи рол ўйнади[3].

Ташкилотнинг йиллик харажатлари 2011-йилда $50.6 миллионни[4], 2014-йилда $69.2 миллионни[5] ва 2017-йилда $75.5 миллионни ташкил этди[6].

Тарихи

Ҳуман Ригҳц Wатч 1978-йилда Роберт Бернштейн ва Ари Наер томонидан СССРнинг 1975-йилдаги Хелсинки келишувларига риоя этилишини назорат қилиш учун хусусий Америка нодавлат ташкилоти Хелсинки Wатч сифатида ташкил этилган[7][8]. Ташкилот оммавий ахборот воситалари ва сиёсатчилар билан тўғридан-тўғри алоқалар орқали инсон ҳуқуқларини бузаётган ҳукуматларга оммавий босим ўтказди[9]. Ташкилотнинг ўзи таъкидлашича, СССР ва Шарқий блок мамлакатларидаги инсон ҳуқуқлари бузилишига халқаро эътиборни жалб қилиш 1980-йиллар охирида минтақадаги демократик ўзгаришларга хизмат қилган.

1981-йилда Америcас Wатч Марказий Америкадаги фуқаролар урушларидаги тахмин қилинган уруш жиноятларини текшириш учун яратилган. Кейинчалик бошқа минтақавий филиаллар ташкил этилди — Тҳе Wатч Cоммиттеэс таркибига кирувчи Асиа Wатч (1985), Африcа Wатч (1988) ва Миддле Эаст Wатч (1989). 1988-йилда улар Ҳуман Ригҳц Wатч деб номланган ягона тузилмага бирлаштирилди[10].

Фаолияти

Ҳуман Ригҳц Wатч дунёнинг юздан ортиқ мамлакатларида инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш бўйича ўз фаолиятини олиб боради. Ташкилотнинг мақсади инсон ҳуқуқлари ҳурмат қилинадиган дунёни қуришдир[11].

Инсон ҳуқуқлари умумжаҳон декларациясига асосланиб, Ҳуман Ригҳц Wатч асосий ҳуқуқ ва эркинликларнинг бузилишига, жумладан, ўлим жазосига ва жинсий ориентацияга асосланган камситишларга қарши. Ташкилот дин эркинлиги ва матбуот эркинлигини ҳимоя қилади. Ушбу мақсадларга эришиш учун қонунбузарликларни чеклаш ва ҳуқуқбузарларга таъсир ўтказиш учун етакчи кучларни жалб қилиш манфаатларида ҳукуматлар ва алоҳида сиёсатчиларга жамоатчилик босимини қўллайди[12][13].

Ҳуман Ригҳц Wатч ташкилоти Инсон ҳуқуқлари умумжаҳон декларациясида белгиланган халқаро инсон ҳуқуқлари стандартлари ва ташкилот халқаро миқёсда тан олинган инсон ҳуқуқлари бўйича бошқа стандартларнинг бузилишини ўрганувчи ҳисоботларни нашр этади. Ушбу ҳисоботлар асосида ҳуқуқбузарликларга халқаро эътиборни қаратиш, ҳукуматлар ва халқаро ташкилотларга ислоҳотлар учун босим ўтказишга ҳаракат қилинмоқда. Тадқиқотчилар фактларни аниқлаш миссияларини олиб борадилар, дипломатия билан шуғулланадилар, жабрланганлар билан алоқада бўлишади, бутун жамият ва аниқ шахсларга оид файлларни сақлайдилар, танқидий вазиятларда шахсларнинг хавфсизлигини таъминлайдилар ва маҳаллий ва халқаро оммавий ахборот воситаларида керакли вақтда кампанияларни бошлайдилар. Ҳисоботларда ижтимоий ва гендер камситиш, қийноқлар, аскар болалар, ҳукуматдаги коррупсия, жиноий иш юритишнинг бузилиши, абортни қонунийлаштириш каби масалалар кўриб чиқилади

Ҳуман Ригҳц Wатч ҳам бутун дунёда ижоди учун таъқибга учраган ва молиявий ёрдамга муҳтож ёзувчиларни қўллаб-қувватлайди. Ҳеллман/Ҳамметт грантлари драматург Лиллиан Ҳеллман ва ёзувчи Дашиэлл Ҳамметт томонидан тегишли маблағлар орқали молиялаштирилади. Тўғридан-тўғри молиявий ёрдамдан ташқари, Ҳеллман/Ҳамметт грантлари инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилгани учун таъқибга учраган фаолларга халқаро эътиборни қаратишга ёрдам беради[14][15].

Ҳюман Райц Уотч ташкилоти ҳар йили муросасиз инсон ҳуқуқлари фаоллигига намуна кўрсатган фаолларга инсон ҳуқуқлари мукофотларини топширади. Лауреатлар қонунбузарликларни текшириш ва эълон қилиш учун ташкилот билан яқиндан ҳамкорлик қиладилар.

Ҳуман Ригҳц Wатч 1998-йилда „Бола аскарлардан фойдаланишга қарши коалиция“га асос солган олтита халқаро ноҳукумат ташкилотлардан бири эди. У, шунингдек, пиёдаларга қарши миналарни тақиқлаш бўйича халқаро кампаниянинг ҳамраиси бўлиб, 1997-йилда пиёдаларга қарши миналардан фойдаланиш, тўплаш, ишлаб чиқариш ва ўтказишни тақиқлаш тўғрисидаги Оттава конвенсиясига эришишга муваффақ бўлган глобал ноҳукумат коалициядир.

Ҳуман Ригҳц Wатч, шунингдек, 2008-йилда халқаро конвенсиянинг қабул қилинишига сабаб бўлган сўз эркинлиги алмашинуви ва кассетали ўқларга қарши коалициянинг нодавлат глобал сензура мониторинги тармоғининг асосчиси ҳисобланади. Ҳуман Ригҳц Wатч 275 дан ортиқ ходимга (мамлакат экспертлари, ҳуқуқшунослар, журналистлар, олимлар) эга ва 90 дан ортиқ мамлакатларда ишлайди. Бош қароргоҳи Ню-Ёркда, Амстердам,Байрут, Берлин, Брюссел, Чикаго, Женева, Гома, Ёханнесбург, Лондон, Лос-Анжелес, Москва, Найроби, Париж, Сан-Франсиско, Сидней, Токио, Торонто, Тунис, Вашингтон ва Сюрихда жойлашган. Ташкилот вазиятни қамраб оладиган кўпгина мамлакатларга тўғридан-тўғри киришни таъминлайди. Айрим мамлакатларга, хусусан, Куба, Шимолий Корея, Судан, Эрон, Миср, БАА ва Венесуэлага тадқиқотчилар кира олишмайди[16][17].

Ҳозирги бош директор Кеннет Рот бу лавозимда 1993-йилдан 2002-йилгача ишлаган. У 1981-йилда Полшада фавқулодда ҳолат жорий этилганидан кейин содир этилган ҳуқуқбузарликларни ва кейинчалик Дувалиэр диктатурасидан эндигина пайдо бўлган Гаитидаги вазиятни ҳужжатлаштирган. Ротнинг инсон ҳуқуқларига қизиқиши отасининг 1938-йилда фашистлар Германиясидан қочиб кетгани ҳақидаги ҳикояларидан келиб чиққан. У Ел юридик мактаби ва Браун университетини тамомлаган[18].

Мукофотлари

  • 1996-йилда ташкилот Чико Мендес қаршилик медали билан тақдирланган.
  • 1997-йилда Ҳюман Райц Вотч пиёдаларга қарши миналарни тақиқлаш бўйича халқаро кампания доирасида (таъсисчилардан бири сифатида) Тинчлик учун Нобел мукофоти лауреати бўлди ва кейинчалик 2008-йилда кассетали ўқлар тўғрисидаги конвенцияни тайёрлашда етакчи рол ўйнади[19].
  • 2005-йил апрел ойида ташкилот Теодор Ҳеусс жамғармаси мукофотига сазовор бўлди.

Манбалар

  1. ↑ „Форм 990“ (Wайбаcк Мачине сайтида 2023-09-12 санасида архивланган) (2019), www.ҳрw.орг.
  2. ↑ „Фреқуэнтлй Аскед Қуэстионс“. Ҳуман Ригҳц Wатч. 2015-йил 4-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 21-январ.(Wайбаcк Мачине сайтида 2015-01-04 санасида архивланган)
  3. ↑ „Ҳисторй“ (21-апрел 2015-йил). 2017-йил 8-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 8-май 2017-йил.
  4. ↑ „Финанcиал Статеменц, Еар Эндед 30-июн 2011-йил“. Ҳуман Ригҳц Wатч. 17-июн 2012-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 26-июн.(Wайбаcк Мачине сайтида 2012-06-17 санасида архивланган)
  5. ↑ „Финанcиал Статеменц, Еар Эндед 30-июн 2014-йил“. Ҳуман Ригҳц Wатч. 17-август 2016-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 3-август.
  6. ↑ „Аннуал Репорт 2017“. Ҳуман Ригҳц Wатч. 2018-йил 2-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 10-август.
  7. ↑ Бернстеин, Роберт Л.. „Опинион | Ригҳц Wатчдог, Лост ин тҳе Мидеаст“ (эн). Тҳе Неw Ёрк Тимес (2009-йил 19-октябр). 2019-йил 8-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 12-феврал.
  8. ↑ „Тодай, Април 18: А Талк бй Ареҳ Неиэр, Cо-Фоундер оф Ҳуман Ригҳц Wатч, Пресидент оф тҳе Опен Соcиэтй Фоундатионс « Ҳуман Ригҳц @ Ҳарвард Лаw“. ҳрп.лаw.ҳарвард.эду. 2018-йил 26-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 12-феврал.
  9. ↑ „Оур Ҳисторй“ (эн). Ҳуман Ригҳц Wатч. 2018-йил 26-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 12-феврал.
  10. ↑ „Ҳуман Ригҳц Wатч | интернатионал организатион“ (эн). Энcйcлопедиа Британниcа. 2014-йил 11-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 12-феврал.
  11. ↑ Чарбоннеау, Л., Далй, Э., Ротҳ, К., Ричрдсон, С.. Wорлд Репорт 2020: Ливе фром тҳе УН [ЁуТубе]. Ҳуман Ригҳц Wатч. Қаралди: 29 март 2021. 4:14. „Источник“ (деадлинк). 2020-йил 15-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 29-март.
  12. ↑ Ҳисториcал Диcтионарй оф Ҳуман Ригҳц анд Ҳуманитариан Организатионс. Роwман & Литтлефиэлд, 2016 — 137—138-бет. 
  13. ↑ „Фреқуэнтлй Аскед Қуэстионс“ (эн). Ҳуман Ригҳц Wатч (2008-йил 24-сентябр). 2019-йил 7-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 12-феврал.
  14. ↑ „Фиве Аcтивисц Wин Ҳуман Ригҳц Wатч Аwардс“ (эн). Ҳуман Ригҳц Wатч (2008-йил 15-сентябр). 2015-йил 14-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 12-феврал.
  15. ↑ СоcиалСcиэнcес.ин „Ҳуман Ригҳц Wатч“ (деадлинк) (2012-йил 15-сентябр). 2012-йил 15-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 12-феврал.
  16. ↑ „Тҳе Ҳуман Ригҳц Wатч Cоунcил“ (эн). Ҳуман Ригҳц Wатч (2015-йил 8-июн). 2019-йил 7-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 12-феврал.
  17. ↑ „Исраэл банс Ҳуман Ригҳт Wатч wоркер, аccусес гроуп оф педдлинг...“ (эн). Реутерс (2017-йил 24-феврал). 2019-йил 13-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 12-феврал.
  18. ↑ „Натионал Сеcуритй ин а Турбулент Wорлд - Яле Лаw Счоол“. лаw.яле.эду. 2019-йил 27-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 18-март.
  19. ↑ „Ҳисторй“ (эн). Ҳуман Ригҳц Wатч (2015-йил 21-апрел). 2017-йил 8-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 12-феврал.

Ҳаволалар

Викиомборда „Ҳуман Ригҳц Wатч“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. 



"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Human_Rights_Watch" dan olindi