Husamiddin Qaraja
Ҳусамиддин Қаража (туркча: Ҳüсамеддин Караcа) Сивас ҳокими бўлган ва Рум салжуқийлар султонлигида саркаш амир Саъд ал-Дин Копекдан қутулган киши сифатида кенг танилган[1][2].
| Ҳусамиддин Қаража | |
|---|---|
| Ҳüсамеддин Караcа | |
| Фуқаролиги | Салжуқийлар |
| Саъд ал-Дин Кöпек | |
| Изоҳлар | |
|
Саъд ал-Дин Копекни ўлдириши билан танилган | |
Амир Саъд ал-Дин Копекдан қутулиш
Қаража аслида Салжуқийлар саройининг сиёсатига унча алоқадор эмас эди, аммо Кайхусрав ИИ Кöпек салжуқийлар тахтини истаётганини англагач, ўзининг содиқ хизматкорларидан бирини Қаража билан алоқа ўрнатиш ва унга Саъд ал-Дин Кöпекнинг ёвуз режалари ҳақида айтиш учун юборди[1].
Қаражанинг маккорлиги
Кöпек аслида Ҳусамиддин Қаражадан қўрқарди ва ундан йироқ юришга ҳаракат қиларди, Қаража эса Саъд ал-Диннинг ўзига бўлган муносабатини биларди, шунинг учун уни ўлдириш мақсадида ишончини қозонишга уринаётганда жуда эҳтиёткор бўлган[1][2]. Бир пайтлар Ҳусамиддин Қаража султон саройига киришга рухсат сўради. Кöпек ундан нега айнан ўзидан рухсат сўраётганини суриштирди. Ҳусамиддин Қаража эса шундай жавоб берди:
“Қандай қилиб сизнинг рухсатингизсиз султон олдига чиқишим мумкин?”[1]
Шу сўзлари билан у Саъднинг ишончини қозонди, бу эса Қаражанинг нақадар маккор эканини ҳам кўрсатди ва у Кöпекнинг ёрдамчиси ҳамда хизматкори бўлиб олди. Қаража, шунингдек, бир неча кун давомида унинг баъзи зиёфатлари ва кечки овқатларида қатнашишга ҳам қарор қилди, бу эса Кöпекнинг унга бўлган ишончини янада оширган[1][2].
Кöпекнинг вафоти
Кайхусрав ИИ, шунингдек, ўз режаларини Қаражага ҳам айтиб берди ва бир неча кундан сўнг саройида катта зиёфат уюштирди. Зиёфатда Ҳусамиддин Қаража чиқиб кетди ва гўёки ҳожатхонага кетаётганини айтди, аслида эса сарой эшиги ташқарисида кутиб турарди. Саъд ал-Дин Кöпек ҳам унга берилган заҳардан ўзини ёмон ҳис қилгани учун ташқарига чиқди. У ташқарига чиққанида Ҳусамиддин Қаража ва унинг одамларини кўради. Қаража уни ўлдиришга уриниб, фақат юзининг бир қисмини кесиб юборганидан сўнг, Кöпек саройдан югуриб чиқиб кетади ва тезда ўзига келади. Салжуқийлар байроқлари учун масъул амир – Амир-и Алом Тоган, ўша пайтда Ҳусамиддин Қаража билан бирга бўлган, қиличини суғуриб, Кöпекнинг ортидан қувиб кетади. У ерда у Кöпек яшириниб олган подвалда кутиб турган ва Саъд ал-Динни қўллаб-қувватлаган одамларнинг ҳужумига учрайди. Тоган пичоқ ва қилич билан жуда оғир яраланди, шундан кейингина у ва Қаража Кöпекка етиб олиб, ниҳоят уни ўлдиришади[1][2].
Оммавий маданиятда
Қаража ва Амир-и Алом Тоган шунингдек Дирилиш: Эртуғрул номли турк телесериалида ҳам қаҳрамонлар сифатида тасвирланган бўлиб, у ерда улар бош қаҳрамон Эртуғрулга Саъд ал-Дин Кöпекни ўлдиришда ёрдам беришади[манба керак].