Ziyosfera

INaturalist

иНатуралист – табиатни севувчилар ва биолог олимлар учун ижтимоий тармоқ бўлиб, Ернинг биологик хилма-хиллиги бўйича кузатувларни хариталаш ва ҳисобот бериш ғоясига асосланган. Иккита мобил иловага эга – бири ижтимоий тармоқ аъзолари учун, иккинчиси ҳайвон ва ўсимликни аниқлашни истаганлар учун[1][2].

иНатуралист
Тижоратми ножират ташкилот
Сайт тури жамият илми
Қайси тилларда 37 тил
Муассиси Калифорния фанлар академияси, Миллий географик жамият
УРЛ инатуралист.орг

2021-йил июн ҳолатига кўра, ижтимоий тармоқ бутун дунё бўйлаб ўсимликлар, ҳайвонлар, замбуруғлар ва бошқа тирик организмларнинг 80 миллиондан ортиқ кузатувларини ва 300 мингдан ортиқ фаол фойдаланувчиларни рўйхатга олган[3]. Лойиҳа „мобил иловалар орасида реал тарих учун стандарт ташувчи“ деб номланган[4].

иНатуралист илмий лойиҳа эмас, балки илмий маълумотларни тўплаш ва биологик хилма-хилликни сақлаш учун яратилган платформадир. Йиғилган кузатишлар очиқ маълумотлар форматида тақдим этилади[5].

Лойиҳа тарихи

иНатуралист биринчи марта 2008-йилда УCЛА магистратурасининг учта талабаси томонидан битирув малакавий иши сифатида ишлаб чиқилган, улардан иккитаси сайтда ишлашни давом эттирган. 2011-йилда Стенфордда таҳсил олган тадқиқотчи жамоага қўшилган. 2014-йил 24-апрелда лойиҳа Калифорния Фанлар Академияси[6] таркибига киритилган ва 2017-йилда Калифорния Фанлар Академияси ва Натионал Геограпҳиc Жамиятининг қўшма лойиҳасига айланган[6].

2014-йилда лойиҳада 1 миллион кузатув қайд этилган, 2021-йилда эса уларнинг сони 80 миллионга етган[3].

Кузатув ишлари

иНатуралист платформаси краудсорсинг кузатувлари ва идентификациялари тамойили асосида қурилган. Кузатиш ушбу лойиҳанинг асосий бирлиги бўлиб, лойиҳа иштирокчисининг маълум бир жойда маълум бир вақтда маълум бир тур вакилини учратганлиги ҳақидаги маълумотларни ўз ичига олади. Шунингдек, кузатиш маълум бир жойда тур вакилининг мавжудлиги изларини ўз ичига олиши мумкин (масалан, ҳайвон ёки уя излари). Лойиҳа тирик табиат билан боғлиқ бўлмаган (геологик, гидрологик ва бошқалар) табиий ҳодисаларни кузатишни ўз ичига олмайди. Қоидага кўра, фойдаланувчилар ўз кузатувларининг фото ва аудио материалларини юклайдилар, аммо бу иш мажбурий эмас. Кузатишлар турли даражадаги жойлашувнинг аниқлигига, оммавий ёки шахсийлигига эга бўлиши мумкин.

Фойдаланувчилар бошқалар томонидан ўтказилган кузатувларга ўзларининг турлари идентификациясини ҳам қўшишлари мумкин. Йиғилган маълумотлар ва олинган идентификациялар асосида кўришлар „мунтазам“, „идентификация қилиш зарур“ ёки „тергов даражасида“ деб таснифланиши мумкин. Тадқиқот даражасидаги кузатув маълумотлари кўпинча электрон маълумотлар базалари учун ишлатилади .

2021-йил июн ҳолатига кўра, кузатувларнинг 73,1 фоизи турлар аниқлиги билан, яна 12,3 фоизи кўпайиш аниқлиги билан тан олинган[3].

Турларни автоматик аниқлаш

2017-йилдан бошлаб, махсус турларни идентификация қилишдан ташқари, иНатуралист турларни автоматик таниб олиш тизимини таклиф қилади. Тасвирлар компютерни кўриш моделида қурилган ва лойиҳанинг катта маълумотлар базасида ўрнатилган нейрон тармоқ томонидан тан олинади. Агар камдан-кам учрайдиган турлар, сифациз тасвирлар ёки бир вақтнинг ўзида бир нечта турлар тақдим этилса, таниб олиш билан боғлиқ қийинчиликлар пайдо бўлади. Бундай ҳолда, нейрон тармоқ каттароқ таксонни аниқлашни таклиф қилиши мумкин. Моделга йилига бир ёки икки марта янги маълумотлар қўшилади.

иНатуралист Сек

zamiokulkas zamielístniy
иНатуралист Сеэк уй ўсимлигини Замиоcулcас замифолиа деб аниқлади

Шунингдек, 2018-йилдан бошлаб рўйхатдан ўтишни, аниқ жойлашувни талаб қилмайдиган ва ҳайвонлар, ўсимликлар (шу жумладан, ёпиқ ўсимликлар), ҳашаротлар, қушлар ва қўзиқоринларни аниқлайдиган иНатуралист Сеэк алоҳида иловаси (Андроид 6+ ва иОС 10.2+ учун) мавжуд. Бирор турни аниқлаш учун сиз камера тасвирини олишдан фойдаланишингиз ёки файлни танлашингиз мумкин. Илова атрофдаги биологик хилма-хилликнинг миқдорига қараб, фойдаланувчини 15 та янги турни топиш орқали бошланғич даражадан юқорисига кўтариш каби ўйин элементларини ўз ичига олади. Қидирув иНатуралист лойиҳасидан олинган маълумотлар базаси ёрдамида амалга оширилади.

Лицензиялаш

Фойдаланувчилар ўз кузатишларини учта лицензия тури бўйича юклашлари мумкин: жамият мулки, Cреативе Cоммонс ва муаллифлик ҳуқуқи. Платформа фойдаланувчиларни харажатларини минималлаштириш ва маълумотлардан илмий мақсадларда фойдаланишга рухсат бериш учун Cреативе Cоммонс лицензиясига устунлик беришга ундайди. CC-БЙ-НC лицензияси қўлланади, бу сизга маълумотларни эркин нусхалаш, тарқатиш, ўзгартириш, ишлатиш ва қайта фойдаланиш имконини беради.

иНатуралист платформаси ва мобил иловалари бепул дастурий таъминот бўлиб, МИТ лицензияси остида чиқарилади.

Манбалар

  1. ↑ „‎иНатуралист“ (эн-УС). Апп Сторе. 2019-йил 23-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 21-июн.
  2. ↑ „Приложения в Гоогле Плай — иНатуралист“ (ру). плай.гоогле.cом. 2021-йил 21-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 21-июн.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 „Статистика сайта иНатуралист“ (ру). иНатуралист. 2015-йил 21-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 21-июн.
  4. ↑ Голдсмитҳ, Г. Р. (6 Аугуст 2015). "Тҳе фиэлд гуиде, ребоотед". Сcиэнcе 349 (6248): 594. дои:10.1126/сcиэнcе.ааc7810. 
  5. ↑ Селтзер, Cарриэ „Cитизен сcиэнтисц гиве НПС 100,000+ биодиверситй реcордс фор 100тҳ биртҳдай“. Натионал Геограпҳиc Соcиэтй (блогс) (2016-йил 25-август). 2016-йил 25-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 21-июн.
  6. ↑ 6,0 6,1 „Абоут · иНатуралист“ (ру). иНатуралист. 2013-йил 9-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 21-июн.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/INaturalist" dan olindi