Ziyosfera

IS/LM modeli

ИС эгри чизиғи ўнгга силжийди, бу эса юқорироқ фоиз ставкалари (и) ва “реал” иқтисодиётда (реал ЯИМ ёки Й) кенгайишга олиб келади

ИС–ЛМ модели, ёки Ҳиcкс–Ҳансен модели, бу икки ўлчовли макроиқтисодий модел бўлиб, макроиқтисодиётни ўқитишда педагогик восита сифатида қўлланилади. ИС–ЛМ модели қисқа муддатда фоиз ставкаси ва ишлаб чиқариш ўртасидаги боғлиқликни кўрсатади. "инвестиция–жамғарма" (ИС) ва "ликвидликка устунлик–пул таклифи" (ЛМ) эгри чизиқларининг кесишиши товар ва пул бозорларида бир вақтнинг ўзида мувозанат юзага келадиган "умумий мувозанат"ни ифодалайди. ИС–ЛМ модели турли талаб шоклари (жумладан пул-кредит сиёсати ва фискал сиёсат та’сири) нинг ишлаб чиқаришга та’сирини кўрсатади ва шу орқали қисқа муддатда миллий даромаддаги ўзгаришларни тушунтиради, бунда нарх даражаси ўзгармас ёки қотиб қолган бўлади. Шу сабабли, модел мос стабилизация сиёсатини аниқлаш учун восита сифатида ишлатилади. Шунингдек, у Талаб ва таклиф каби кенгроқ моделларда иқтисодиётнинг талаб томонини тушунтириш учун асос бўлиб хизмат қилади.

Модел 1937-йилда Жоҳн Ҳиcкс томонидан ишлаб чиқилган ва кейинчалик Алвин Ҳансен томонидан Кейнсчилик макроиқтисодий назариянинг математик ифодаси сифатида кенгайтирилган. 1940-йиллардан 1970-йилларнинг ўрталаригача у макроиқтисодий таҳлилнинг асосий модели бўлиб хизмат қилган. Бугунги кунда у мукаммал эмас деб ҳисобланади ва юқори даражадаги иқтисодий та’лим ҳамда тадқиқотларда кам қўлланилади, бироқ ҳали ҳам кўплаб бакалавриат дарсликларида муҳим кириш воситаси ҳисобланади.

1980–1990-йиллардан бошлаб пул-кредит сиёсати одатда ИС–ЛМ моделида назарда тутилганидек пул таклифини эмас, балки тўғридан-тўғри фоиз ставкаларини нишонга олади. Шу сабабли замонавий версияларда ЛМ эгри чизиғи талқини ўзгартирилиб, у марказий банк томонидан белгиланган фоиз ставкасини кўрсатувчи горизонтал чизиқ сифатида тасвирланади.

Тарих

ИС–ЛМ модели 1936-йил сентабр ойида Оксфордда ўтказилган Эконометрик жамият конференсиясида тақдим этилган. Рой Ҳаррод, Жоҳн Р. Ҳиcкс ва Жамес Меаде Жоҳн Майнард Кейнеснинг Бандлик, фоиз ва пулнинг умумий назарияси асарини умумлаштиришга ҳаракат қилган математик моделларни тақдим этдилар.[1] Ҳиcкс ушбу моделни ишлаб чиқди ва кейинчалик "Жаноб Кейнс ва классиклар: таклиф этилаётган талқин(Мр. Кейнес анд тҳе Cлассиcс: А Суггестед Интерпретатион)" мақоласида баён этди.[1]

Кейинчалик модел янада ривожлантирилди ва ўнлаб йиллар давомида макроиқтисодиётни ўқитишда асосий воситага айланди.

Тузилиши

ИС ва ЛМ эгри чизиқлари кесишган нуқта қисқа муддатли мувозанатни билдиради: бунда товар бозори ва пул бозори мувозанатда бўлади.[2]

ИС (инвестиция–жамғарма) эгри чизиғи

ИС эгри чизиғи капитал бозоридаги мувозанат орқали тасвирланган.

ИС эгри чизиғи фоиз ставкаси, инвестиция ва миллий даромад ўртасидаги боғлиқликни кўрсатади.

ИС эгри чизиғи қуйидаги тенглама билан ифодаланади:

<матҳ хмлнс="ҳттп://www.w3.орг/1998/Матҳ/МатҳМЛ" алттехт="{\дисплайстйле Й = C \лефт({Й}T(Y)}\right) + I \left({r}\right) + G + NX(Y),}">Y=C(Y−T(Y))+I(r)+G+NX(Y),{\displaystyle Y = C \left({Y{Т(Й)}\ригҳт) + И \лефт({р}\ригҳт) + Г + НХ(Й),}

бу ерда Й — даромад, C — исте’мол, И — инвестиция, Г — давлат харажатлари, НХ — соф экспорт.

ЛМ (ликвидлик–пул) эгри чизиғи

Пул бозори мувозанати диаграммаси.

ЛМ эгри чизиғи пул бозори мувозанатини кўрсатади, я’ни пулга бўлган талаб ва таклиф тенглашган нуқталарни ифодалайди.

Математик ифодаси: М/П=Л(и,Й){\дисплайстйле М/П=Л(и,Й)}

Силжишлар

Давлатнинг фискал сиёсати ёки пул-кредит сиёсати ИС ёки ЛМ эгри чизиқларини силжитиши мумкин. Масалан:

  • Давлат харажатлари ошса → ИС ўнгга силжийди
  • Пул таклифи ошса → ЛМ пастга ёки ўнгга силжийди

Марказий банк ва фоиз ставкалари

Замонавий иқтисодиётда марказий банклар пул таклифини эмас, балки фоиз ставкаларини бошқаради. Шу сабабли ЛМ эгри чизиғи кўпинча горизонтал сифатида тасвирланади.

Кенгроқ моделларга қўшилиши

ИС–ЛМ модели кўпинча Талаб ва таклиф модели таркибида ишлатилади ва умумий талабни тушунтиришда асосий рол ўйнайди.

Вариантлар

ИС-ЛМ-НАC модели

2016-йилда Рогер Фармер ва Константин Платонов томонидан ишлаб чиқилган модел бўлиб, у узоқ муддатли ишсизлик ва иқтисодий кутилмаларни тушунтиришга ҳаракат қилади.

Шунингдек қаранг

Референcес

  1. ↑ 1,0 1,1 Меаде, Ж. Э. (1937). "Мр. Кейнес тизимининг соддалаштирилган модели". Ревиэw оф Эcономиc Студиэс 4 (2): 98–107. дои:10.2307/2967607. 
  2. ↑ Гордон, Роберт Ж.. Макроиқтисодиёт, Элевентҳ, Бостон: Пеарсон Аддисон Wеслей, 2009. ИСБН 9780321552075.  
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/IS/LM_modeli" dan olindi