Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Ibn Karrom

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Муҳаммад ибн Каррам
Шахсий маълумотлар
Таваллуди 190-йил/милодий 806-йил
Вафоти 255-йил/милодий 868-йил
Дини Ислом
Мазҳаб Каррамийя[1][Ноте 1]
Юриспруденсия Ҳанафийлик
Асосий қизиқиш(лар)и Ақида, Ҳадис
Машҳур фикр(лар)и Имон-Иқрор тенглиги
Машҳур иш(лар)и Китаб 'Азаб ал-Қабр, Китаб ал-Тавҳид

Абу Абдуллоҳ Муҳаммад ибн Карром ас-Сижистоний зоҳид, дўзах ҳақида ваъз берувчи, ҳадис ровийси ҳамда Карромия мазҳабининг асосчиси бўлган сўзма-сўз тушинишга мойил илоҳиётчи олими бўлган. Унинг қарашлари аксарият аҳли сунна уламолари томонидан бид’атчилик, фирқачилик ва нафратга лойиқ деб баҳоланган. Ибн Карром антропоморфизм (инсонсифатлик) ақидасини илгари сурганликдқа айбланган, яъни унинг асосий диний таълимоти бўйича Худо моддий жисм (жавҳар) бўлиб, унинг танаси (жисм) бор деган ғояни илгари сурган. Шу сабабли, унинг издошларини „Мужассима“ (жисмловчлар) ва „Мушаббиҳа“ (Худони инсон қиёфасига солиштирувчилар) деб аташган[6][7][8][9][10].

Баъзи манбаларга кўра, Ибн Карром араб наслидан бўлган ва Бани Низар ёки Бани Тураб (Тураб халқи ёки ўғллари)қабиласига мансуб бўлган[11]. Баъзиларнинг фикрича,[12] Бану Нодир араб қабиласидан келиб чиққан. Ибн Таймийя (вафоти:728/1328) ундан илҳомланганлиги айтилади[13].

Исми

Унинг тўлиқ исми Абу Абдуллоҳ Муҳаммад ибн Карром ибн 'Арроф (ёки Ироқ) ибн Хурая (ёки Хизона ёки Хизаба) ибн ал-Барў ас-Сижистоний ан-Нишопурий эди[14][15].

Ҳаёти

Ибн Карром тахминан 190/806-йилларда Сижистоннинг Заранж шаҳрида туғилган[16]. Хуросонга кўчиб ўтиб,Ҳиротда Аҳмад ибн Ҳарб, Иброҳим ибн Юсуф, Али ибн Ҳужр ва Абдуллоҳ ибн Молик билан бирга таҳсил олган. Кейин у Макка шаҳрига кўчиб ўтган ва у ерда беш йил қолган. Сўнгра ўз ватани Сижистонга қайтиб, Нишопурга бориб, Аҳмад ибн Ҳарб[17] ҳузурида маҳаллий ҳоким Муҳаммад ибн Тоҳир ибн Абдуллоҳ (230-248/844-862) томонидан қувғин қилинган. Унинг таълимотлари жамиятда низолар ва нотинчликларни келтириб чиқарган. Кейин у Левантга бориб, оммага ваъз қилиш учун Нишопурга қайтиб келди[18]. Унинг ваъзлари катта оломонни ўзига жалб қилган. Ибн Карром ўз нутқларида сунний ва шиа ақидаларига танқидий ёндашган. Шу сабабли Тоҳирийлар ҳокими Муҳаммад ибн Тоҳир ибн Абдуллоҳ уни саккиз йилга қамаб қўйган. 251/86-йилда озод бўлгач, Қуддусга кўчиб ўтган[19][20].

Ибн Касир "Ал-Бидоя ва ан-Ниҳоя" („Бошланиши ва охири“) асарида ва Муҳаммад ибн Аҳмад ал-Мақдисий (тахминан 945-991) "Аҳсан ат-Тақосим фи маърифат ал-Ақолим" („Минтақалар ҳақидаги энг яхши тақсимот“) асарида Ибн Карром ўзининг баҳсли қарашларини Исонинг бешиги устуни яқинида ваъз қилгани тасдиқлаган, у уэрда кўплаб одамлар уни учратиш учун тўпланишган[21] [22]. Унинг Иймон (эътиқод) ҳақидаги қарашлари туфайли китоблари ёқиб юборилган ва ҳоким томонидан Қуддусдан Рамлага сургун қилингн[23].

Китоблар

Ибн Карромга қуйидаги китоблар нисбат берилади:, масалан, Китаб ат-Тавҳид („Тавҳид китоби“) ва Китаб 'Азаб ал-Қабр („Қабир азоби китоби“), аммо уларнинг ҳеч бири бугунги кунда сақланиб қолмаган. Бироқ унинг эътиқоди бир қатор табақот асарларида (биографик луғатлар) ва бид’ат асарларида, жумладан Абу ал-Ҳасан ал-Аш’арийнинг (вафоти:324/936), Абдулқоҳир Бағдодий (вафоти:429/1037), ат-Табсир фи ад-Дин Абу ал-Музаффар ал-Исфарайини (вафоти:471/1078), Абу ал-Фатҳ ал-Шаҳристоний (вафоти:548/1153), Фахриддин ар-Розий (вафоти:606/1210)[24].

Теологик қарашлар

Бид’ат асарларига кўра, Ибн Карром иймонни (ишонч ёки эътиқодни) фақат тил билан тан олиш деб ҳисиблаган, қалб билан тан олиш ва амаллар билақн тасдиқлаш зарур эмас даэб билган муржи’алардан бири саналади[25].

У: „Аллоҳ бошқа жисмларга ўхшамайдиган жисмдир“ ва „Аллоҳ Аршда мустаҳкам ўрнашган бўлиб, унинг юқори қисмида шахсан мавжуддир“ дея таъкидлаган. Ибн Каррамнинг издошлари Қур’ондаги Аллоҳнинг моддий тасвирларини қабул қилиб, уларни инсоний тушунчалар асосида тушунтиришга интилганлар. Ибн Карром издошлари „Аллоҳ ўз аршидек улканми ёки унинг ёки кенглиги билан тенгми“ деган масалада иккиланиб қолганлар[26] 'Абдулқоҳир Бағдодий ўзининг „ал-Фарқ байн ал-Фирақ“ асарида уларнинг таълимотлари ҳақида батафси маълумот берган[27][28].

У ўзиниг „Азаб ал-қабр“ („Қабр азоби“) номли китобида Аллоҳни юқорида, Аршда жойлашган, Аллоҳ Аршига тегиб туриши, ва Арш Унинг жойи эканлиги ва У унинг устида ўтириши ҳақида ёзган. Шунингдек, у Аллоҳнинг моҳият ва субстансия жиҳатидан ягона эканлигини, гўшт, қон ва аъзолардан иборат танага эга эканлигини, ва йўналишга эга бўлгани учун бир нуқтадан бошқасиг ҳаракат қила олишини таъкидлаган. Ибн Карром охиратда Аллоҳни кўриш (беатифик кўриш) ғоясини тасдиқлафган, бироқ бу таълимотни унинг потенциал фазовий оқибатларидан ҳимоя қилмаган[29].

У ҳақда олимларнинг фикри

У ўзини Абу Ҳанифанинг издоши деб даъво қилса-да, ақидавий қарашлари ҳанафийлар, жумладан, Абу Бакр ас-Самарқандий ( вафоти: 268/881-2), ал-Ҳаким ас-Самарқандий (вафоти: 342/953), Абу ал-Юср ал-Баздавий (вафоти: 482/1089) Абу ал-Му’ин ан-Насафий. (вафоти: 508/1114), ас-Саффор ал-Бухорий (вафоти: 534/1139)[30].

Ибн Карром бир қатор олимлар, жумладан, Ибн Ҳиббон (вафоти:354/965), аз-Заҳабий (вафоти:748/1348), Ибн Касир (вафоти:774/1373), Ибн Ҳажар ал-Асқалоний (вафойи:852/1449), уларнинг барчаси ибн Карромнинг ҳисоботи ишончсиз эканлигини тасдиқлади, чунки у уйдирмачи[31][32][33][34].

Салаҳаддин ас-Сафодий (ваф. 764/1363) асарида: Ал-Вафи би ал-Вафоят (), уни адашган ва адашган антропоморфист деб таърифлаган ва у Ибн Карромни Ибн Хузайма (ваф. 311/923) мақтаб, у билан бир неча марта учрашганини айтган[35].

Ибн Таймийя (ваф. 728/1328) Шарҳ ал-ақида ал-асфаҳанийя китобида ўз сўзлари билан айтганидек, уни ҳимоя қилди:

Вафоти

У ҳижрий 255/869-йилда Сафар шаҳрида Байт ал-Мақдисда (Қуддус) вафот этган ва Боб Ариҳада (Ерихо дарвозаси) дафн этилган[36].

Яна қаранг

Эслатмалар

  1. ↑ Ҳоwевер, Ибн Таймийяҳ дид нот cонсидер ҳим то ҳаве беэн ан антҳропоморпҳист[2][3].

Манбалар

  1. ↑ Муч Ҳасан Дарожат, Моҳд Фаузи Ҳамат, анд Wан Адли Wан Рамли. "Ал-Бақиллани'с Cритиқуэ то Антҳропоморпҳист'с Cонcепт оф Тҳе Аттрибутес оф Год." (2016). п. 2
  2. ↑ 2,0 2,1 'Алаwи ибн Абд ал-Қадир ал-Саққаф. „ар:كتاب موسوعة الفرق المنتسبة للإسلام“ (ар). дорар.нет. — „وقام أيضاً أبو عبد الله محمد بن كرام بسجستان ونواحيها ينصر مذهب أهل السنة والجماعة، والمثبتة للصفات والقدر وحب الصحابة وغير ذلك، ويرد على الجهمية والمعتزلة والرافضة وغيرهم، ويوافقهم على أصول مقالاتهم التي بها قالوا ما قالوا، ويخالفهم في لوازمها، كما خالفهم ابن كلاب والأشعري، لكن هؤلاء منتسبون إلى السنة والحديث، وابن كرام منتسب إلى مذهب أهل الرأي“. 2024-йил 2-февралда асл нусхадан архивланган.
  3. ↑ 3,0 3,1 'Алаwи ибн Абд ал-Қадир ал-Саққаф. „ар:كتاب موسوعة الفرق المنتسبة للإسلام - الدرر السنية“ (ар). дорар.нет.
  4. ↑ Муч Ҳасан Дарожат, Моҳд Фаузи Ҳамат, анд Wан Адли Wан Рамли. „Ал-Бақиллани'с Cритиқуэ то Антҳропоморпҳистъс Cонcепт оф Тҳе Аттрибутес оф Год.“ (2016). пп. 6-7 „Анотҳер Антҳропоморпҳист, Ибн ал-Каррам, алсо маинтаинед ҳис [реферринг то Муқатил бин Сулайман wҳо wас қуотед абове] тҳеологиcал белиэф релйинг он Чристианитй ин термс оф тҳе cонcепт оф Год“
  5. ↑ Зйсоw, Арон (15 Оcтобер 2011). "КАРРĀМИЙА" (эн). Ираниcа. 15. Энcйcлопوдиа Ираниcа Фоундатион. 590–601 б. ҳттпс://ираниcаонлине.орг/артиcлес/каррамия. "Амонг латер Муслим тҳинкерс Эбн Таймия (д. 728/1328) стандс оут ас а сймпатҳетиc, иф cритиcал, студент оф Каррāми тҳеологй, анд ҳе тоок ит упон ҳимселф то wрите ан эхтенсиве cомментарй он Фаḵр-ал-Дин Рāзи'с анти-Каррāми wорк Асāс ал-тақдис, ин wҳич ҳе дефендед тҳе традитионист анд Каррāми поситионс он тҳе кей поинц оф диспуте" <!--->
  6. ↑ Моше Гил. А Ҳисторй оф Палестине, 634-1099. Cамбридге Университй Пресс, 1997 — 301-бет. ИСБН 9780521599849. 
  7. ↑ Ниле Греэн. Суфисм: А Глобал Ҳисторй. Жоҳн Wилей & Сонс, 2012 — 45-бет. ИСБН 9781405157612. 
  8. ↑ Ал-Дҳаҳаби. „Сияр А'лам ал-Нубала' (Тҳе Биограпҳиэс оф тҳе Мост Нобле)“ (ар). Исламwеб.нет.
  9. ↑ Ибн Ҳажар ал-'Асқалани. „Лисан ал-Мизан (Тонгуэ оф тҳе Баланcе)“ (ар). ал-эман.cом. 2022-йил 3-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2025-йил 21-феврал.
  10. ↑ „من هم "الكرامية" ولماذا وصفهم أهل السنة والجماعة بأصحاب البدعة؟“ (ар). Ёум7.
  11. ↑ Тҳе Биограпҳиcал Энcйcлопедиа оф Исламиc Пҳилосопҳй Оливер Леаман: . Блоомсбурй Публишинг, 2015 — 197-бет. ИСБН 9781472569455. 
  12. ↑ „МУҲАММЕД б. КЕРРÂМ“ (тр). исламансиклопедиси.орг.тр. İслâм Ансиклопедиси.
  13. ↑ Зйсоw, Арон (1988). "Тwо Унреcогнизед Каррāмī Техц". Жоурнал оф тҳе Америcан Ориэнтал Соcиэтй 108 (4): 577–587. дои:10.2307/603146. ИССН 0003-0279. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_жоурнал-оф-тҳе-америcан-ориэнтал-соcиэтй_оcтобер-деcембер-1988_108_4/паге/577. 
  14. ↑ Герлоф ван Влотен. Лес Ҳачwиа эт Набита (фр). Импримериэ натионале, 1899 — 16-бет. 
  15. ↑ Ибн 'Асакир. „Тарикҳ Мадинат Димашқ (Ҳисторй оф тҳе Cитй оф Дамасcус)“ (ар) (2012-йил 1-январ).
  16. ↑ „Ибн Каррам“. Охфорд Референcе.
  17. ↑ Маламуд, Маргарет (1994). "Тҳе Политиcс оф Ҳересй ин Медиэвал Кҳурасан: Тҳе Каррамийя ин Нишапур". Ираниан Студиэс 27 (1-4): 37–51. дои:10.1080/00210869408701819. ИССН 0021-0862. ҳттп://дх.дои.орг/10.1080/00210869408701819. 
  18. ↑ Ал-Зирикли. „Ал-А'лам (Тҳе Нотабле Персоналитиэс)“ (ар). ал-мактаба.орг.
  19. ↑ „Эарлй Суфисм ин Иран анд Cентрал Асиа“. индепендентпҳилосопҳй.нет.
  20. ↑ Ибн Катҳир. „Ал-Бидая wа ал-Ниҳая (Тҳе Бегиннинг анд тҳе Энд)“ (ар). Исламwеб.нет.
  21. ↑ Ибн Катҳир. „Ал-Бидая wа ал-Ниҳая (Тҳе Бегиннинг анд тҳе Энд)“ (ар). Исламwеб.нет.
  22. ↑ „Тҳе Cрадле оф Жесус анд тҳе Ораторй оф Марй ин Жерусалем'с ал-Ҳарам ал-Шариф“. Институте фор Палестине Студиэс.
  23. ↑ Тҳе Биограпҳиcал Энcйcлопедиа оф Исламиc Пҳилосопҳй Оливер Леаман: . Блоомсбурй Публишинг, 2015 — 197-бет. ИСБН 9781472569455. 
  24. ↑ Тҳе Биограпҳиcал Энcйcлопедиа оф Исламиc Пҳилосопҳй Оливер Леаман: . Блоомсбурй Публишинг, 2015 — 197-бет. ИСБН 9781472569455. 
  25. ↑ Тҳе Биограпҳиcал Энcйcлопедиа оф Исламиc Пҳилосопҳй Оливер Леаман: . Блоомсбурй Публишинг, 2015 — 197-бет. ИСБН 9781472569455. 
  26. ↑ Овей Н. Моҳаммед. Аверроэсъ Доcтрине оф Имморталитй: А Маттер оф Cонтроверсй. Wилфрид Лауриэр Университй Пресс, 1984 — 62-бет. ИСБН 9780889201781. 
  27. ↑ Гибрил Фоуад Ҳаддад. Тҳе Биограпҳиэс оф тҳе Элите Ливес оф тҳе Счоларс, Имамс & Ҳадитҳ Мастерс. Зулфиқар Аюб, 2015 — 216-бет. 
  28. ↑ „Ал-Багҳдади'с Ал-Фарқ байн ал-Фирақ“ (ар). аррабита.ма.
  29. ↑ „Ан Интродуcтион то Калам: (Исламиc Тҳеологй)“ (ар). Эгйпт'с Дар ал-Ифта.
  30. ↑ Улрич Рудолпҳ. Ал-Матуриди анд тҳе Девелопмент оф Сунни Тҳеологй ин Самарқанд. БРИЛЛ, 2014 — 77-бет. ИСБН 9789004261846. 
  31. ↑ Абд ал-Ҳади ал-Фадли. Интродуcтион то Ҳадитҳ. ИCАС Пресс, 2011 — 172-бет. ИСБН 9781904063476. 
  32. ↑ Ал-Дҳаҳаби. „Сияр А'лам ал-Нубала' (Тҳе Биограпҳиэс оф тҳе Мост Нобле)“ (ар). Исламwеб.нет.
  33. ↑ Ибн Катҳир. „Ал-Бидая wа ал-Ниҳая (Тҳе Бегиннинг анд тҳе Энд)“ (ар). Исламwеб.нет.
  34. ↑ Ибн Ҳажар ал-'Асқалани. „Лисан ал-Мизан (Тонгуэ оф тҳе Баланcе)“ (ар). ал-эман.cом. 2022-йил 3-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2025-йил 21-феврал.
  35. ↑ Салаҳ ал-Дин ал-Сафади. „Ал-Wафи би ал-Wафаят (Тҳе Cомплете Wорк оф Неcрологиэс)“ (ар) (2010-йил 1-январ).
  36. ↑ Ибн 'Асакир. „Тарикҳ Мадинат Димашқ (Ҳисторй оф тҳе Cитй оф Дамасcус)“ (ар) (2012-йил 1-январ). 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Ibn_Karrom" dan olindi