Ziyosfera

Ibn Rashiq

Ибн Рашиқ — тўлиқ исми Абу Али Ҳасан ибн Рашиқ ал-Қайравоний ёки ал-Масилий[2] (арабча : ابن رشيق القيرواني; тахминан 1000-йилда (Исломий тақвим бўйича 390-йил) Муҳаммадийя шаҳрида (ҳозирги М’Сила, Жазоирда) туғилган; 1064-йил 15-октябрда вафот этган) — ёзувчи, адабиёт назариётчиси, антолог ва шоир[1].

Ибн Рашиқ
Таваллуди Тахминан 1000
М’Сила, Жазоир[1]
Вафоти 1064-йил 15-октябр
Касби Ёзувчи, шоир

У Муҳаммадийяда улғайди ва отасининг ҳунари — заргарликни ўрганиш билан биргаликда таълим олди. Адабиётга қизиқиб, илк шеърларини ёзди. Шундан сўнг 1015-йилда, ўша давр илм-фан ва маърифат пойтахти бўлган Қайравонга қайтишга қарор қилди. У ерда Муҳаммад ибн Жафар ал-Каззаз ат-Тамимий ва Абу Ис’ҳоқ Иброҳим ал-Ҳусарий каби даврнинг буюк устозлари ва олимлари билан тез-тез учрашиб, улар билан билимини чуқурлаштирди. Шу билан бирга, савдо фаолияти билан ҳам шуғулланди.

1026-йилда у Ал-Муъизз ибн Бадис ҳукмдорини мадҳ этиш орқали Зирийлар саройи билан алоқа ўрнатди; ҳукмдор унинг билим доираси ва адабий истеъдодини юксак баҳолади. У тез орада саройнинг расмий шоири бўлди, шу билан бирга адабиёт тарихи соҳасидаги қизиқиш доирасини кенгайтириб, танқид ҳамда шеърият санъати назарияси борасидаги маҳоратини ривожлантирди.

2009-йил 25-июлда муомалага чиқарилган эллик Тунис динори банкнотасидаги Ибн Рашиқ портрети.

1051-йилда у Сабра (шунингдек ал-Мансурия деб ҳам аталади) шаҳрининг қозиси ҳақидаги ҳажвияни ёзди. Бунинг ортидан у сургун қилинди, Мисрга қочди. Қайтганидан сўнг, Ал-Муъизз ибн Бадиснинг Маҳдияга кўчиб ўрнашишига олиб келган тинимсиз курашлар сабабли Қайравоннинг таназзулга юз тутганига гувоҳ бўлди. Шу воқеадан фойдаланиб, Ибн Рашиқ ҳукмдор шарафига янги мадҳ ёзди, бироқ бу умид қилинганнинг тескарисини берди, чунки шеър „Таслим бўлма ва ташвиш қилма“ деган жумла билан бошланади. Бу эса ҳукмдорнинг нуфузини камситиш сифатида қабул қилинади.

Шундан сўнг Ибн Рашиқ 1057-йилда Мазарага (Сицилия) сургун қилинди. Айрим манбаларга кўра, у 1064-йил 15-октябрда вафот этгунига қадар ўша ерда қолган, бироқ у Маҳдияга қайтгани эҳтимолга яқинроқ, чунки у ҳукмдор Ал-Муъизз ибн Бадиснинг марсиясини, кейинроқ эса унинг ўғли Тамим ибн ал-Муъиззни мадҳ этувчи қасидани ёзган.

Ибн Рашиқнинг эллик Тунис динори банкнотасидаги портрети 2009-йил 25-июлда муомалага чиқарилди.

Асарлар

  • Мавжуд асарлар:
    • Ал Онмудҳаж (أنموذج الزمان في شعراء القيروان);
    • Ал Омда (العمدة في محاسن الشعر و آدابه);
    • Ал Қарадҳа (قراضة الذهب في نقد أشعار العرب);
  • Бошқа асарлар:
    • Онтология, танқид ва адабиёт тарихига оид йигирма асар, шунингдек шеърлар тўплами;
    • Танқид ва мунозара йўналишидаги саккиз мақола ҳамда мактуб, айниқса рақиби Ибн Шарафга қарши.

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 Диcтионарй оф Африcан Биограпҳй. Ҳенрй Лоуис Гатес, Эммануэл Акеампонг, анд Стевен Ж. Нивен. Охфорд Университй Пресс.
  2. ↑ Поэмс фор тҳе Милленниум, Волуме Фоур: Тҳе Университй оф Cалифорниа Боок оф Нортҳ Африcан Литературе. Жероме Ротҳенберг, Пиэрре Жорис, Жеффрей Cане Робинсон, Ҳабиб Тенгоур. Университй оф Cалифорниа Пресс

Қўшимча манбалар

  • Моҳамед Лароусси Мéтоуи ва Бéчир Баccоуче, Ал Онмоудҳаж асарига кириш, Тунис нашриёт уйи, Тунис, 1986
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Ibn_Rashiq" dan olindi