Ibn al-Nafis
Аловуддин Абул-Ҳасан Али ибн Абу Ҳазм ал-Қурайший ад-Дамашқий Ибн ан-Нафис номи билан машҳур бо'либ, унинг фаолияти тиббиёт, жарроҳлик, физиология, анатомия, биология, исломшунослик ва филология фанларини ўз ичига олган. У биринчи бо'либ қоннинг о'пкада айланишини та'рифлаганлиги билан машҳур.
Илк анатомиячи сифатида Ибн ан-Нафис ҳам о'з фаолияти давомида бир қанча физиология ва анатомия соҳаларида кашфиётлар қилди. О'пка қон айланиши ҳақидаги машҳур кашфиётидан ташқари, у коронар ва капилляр қон айланиши ҳақида ҳам эрта тушунча берди. У Султон Саладин томонидан асос солинган ал-Насерий касалхонасига бош шифокор этиб тайинланган.

Ибн ан-Нафис тиббиётдан ташқари фиқҳ, адабиёт ва илоҳиёт илмларини ҳам ўрганган. У Шофе’ий мазҳабидаги фиқҳ мазҳабининг мутахассиси ва мутахассис табиб эди. Ибн ан-Нафис томонидан ёзилган тиббиёт дарсликлари сони 110 жилддан ортиқ деб баҳоланади.
Биография
Ибн ан-Нафис 1213 йилда араб оиласида, эҳтимол Дамашқ яқинидаги Қарашия номли қишлоқда туг'илган. У ҳаётининг бошида илоҳиёт, фалсафа ва адабиётни о'рганган. Сўнгра 16 ёшида ХИИ асрда Турк шаҳзодаси Нур-ал Дин Муҳмуд ибн Занкий томонидан асос солинган Дамашқдаги Нури касалхонасида ўн йилдан ортиқ тиббиёт фанини ўргана бошлади. У машҳур Дамашқ табиби Ибн Аби Усайбия билан замондош эди ва иккаласи ҳам Дамашқдаги тиббиёт мактаби асосчиси Ал-Даҳвардан дарс беришган. Ибн Абу Усайбия ўзининг “Табиблар ҳаёти” биографик луғатида Ибн ан-Нафисни умуман тилга олмаган эди. Ко'ринишидан қасддан э'тиборсизлик, шахсий адоват ёки икки шифокор о'ртасидаги рақобат туфайли бо'лиши мумкин.
1236-йилда Ибн ан-Нафис ўзининг баъзи ҳамкасблари билан бирга Айюбийлар султони ал-Комилнинг илтимоси билан Мисрга кўчиб ўтади. Ибн ан-Нафис Саладин томонидан асос солинган ан-Насирий касалхонасига бош шифокор этиб тайинланган ва у ерда бир неча йиллар давомида табобатдан дарс берган ва амалиёт билан шуғулланган. Унинг энг ко'зга ко'ринган шогирдларидан бири машҳур насроний табиб Ибн ал-Қуфф эди. Ибн ан-Нафис ал-Масрурия мадрасасида ҳам фиқҳдан дарс берган. Унинг номи бошқа олимлар орасида учрайди, бу унинг диний ҳуқуқни о'рганиш ва амалиётда қанчалик яхши э'тироф этилганлигини тушуниш имконини беради.
Ибн ан-Нафис умрининг ко'п қисмини Мисрда о'тказди ва Баг'доднинг қулаши ва Мамлукларнинг юксалиши каби бир қанча муҳим воқеаларга гувоҳ бо'лди. У ҳатто султон Байбарс ва бошқа таниқли сиёсий раҳбарларнинг шахсий шифокори бо'лди ва шу тариқа о'зини тиббиёт амалиётчилари орасида нуфузли шахс сифатида ко'рсатди. Ибн ан-Нафис умрининг охири, 74 ёшида янги ташкил этилган ал-Мансори касалхонасига бош шифокор этиб тайинланди ва у ерда умрининг охиригача ишлади.
Ибн ан-Нафис бир неча кунлик касалликдан кейин Қоҳирада вафот этди. Шогирди Сафи Абу ал-фат'ҳ у ҳақида ше'р ёзган. О'лимидан олдин у уйини ва кутубхонасини Қалавун касалхонасига ёки, шунингдек, Тикланиш уйига совг'а қилган.
Манбалар
- Искандар, Алберт З. (2008) [1970–80]. "Ибн Ал-Нафис, "Аловуддин Абул-Ҳасан Али ибн Абу Ҳазм ал-Қурайший ад-Дамашқий Ибн ан-Нафис (ёки Ал-Қурайший)"
Бу мақола бирорта туркумга қўшилмаган. Илтимос, мақолага алоқадор туркумлар қўшиб ёрдам қилинг. (Апрел 2024) |