Ichki nutq

Ички нутқ — 1) кишининг ўзўзига қаратилган (кўпгина хаттиҳаракатини режалаштириш мақсадидаги) нутқи, овозсиз ички мулоҳаза. Бу ички кодга мувофиқ, ошкора товушсиз амалга оширилади; 2) товушсиз артикуляр ҳаракат ("ичда гапириш"). И.н.ни ўрганиш, тажриба асосида қайд этиш тил ва тафаккур, тил ва нутқ, фикрлаш шакли ҳамда нутқни Идроклаш жараёнларини чуқур тадқиқ этиш имконини беради. Ички нутқ, аслида, ақлий воқеалар дунёсини очиб беришга хизмат қилади ва бу ма'нода тилшунослар, психологлар ҳамда физиологлар каби турли соҳалардаги олимлар томонидан чуқур о'рганилади. Ушбу жараён ҳақида ма'лумотларни "О'збекистон Миллий Энсиклопедияси"нинг биринчи жилдида, 2000-йилда Тошкентда чоп этилган нашрда ҳам топиш мумкин.

Тадқиқотдан келиб чиққан ҳолда, ички нутқ асосан монологикй характерда бо'либ, у киши руҳиятининг ички товушларига қараганда, фикрлар баёнига ко'проқ асосланади. Бу нутқ шакли, о'з-о'зини англаш, шахсий рефлексия, ички кечинмалар ва индивидуалликни акс эттирувчи ички суҳбаттир. Ушбу жараён шахснинг о'з-о'зини таҳлил қилишида ва о'зига хос аналитик ҳамда мулоҳазали фикрлар ишлаб чиқишда муҳим аҳамият касб этади. Қолаверса, ички нутқи ривожланган инсон ташқи нутқ соҳасида ҳам ривожланишга эришса, бу иккиси бирлашиб, чиройли ва жозибадор нутқ ҳосил қилади. Ушбу жараён та'сирли ва мукаммал нутқ маҳоратини шакллантириш учун ҳам муҳимдир. Бу борада С. Каримовнинг "Нутқ маданияти ва мутолаа сан'ати" китоби фойдали ма'лумотлар беради.