Idealizm
Идеализм (қадимги юнонча: ἰδέα — идеа сўзидан) — фалсафадаги асосий оқимлардан бири; онг, руҳ, тафаккур бирламчи, материя, табиат, борлиқ иккиламчи деб талқин этувчи қарашлар тизими. Материализмнинг муқобили. И. нинг обектив ва субъектив шакллари бор. Обектив И. дунёнинг асосида инсон онгидан ташқарида ва унга боғлиқ бўлмаган ҳолда ғайритабиий руҳий ибтидо (ғоя, оламий ақл) ётади, деб ҳисоблайди. Бундай таълимотнинг йирик намояндалари антик фалсафада Платон, Плотин, Прокл; янги даврда — Г. В. Лейбниц, Ф. В. Шеллинг , Г. В. Ф. Гегел бўлган. Субъектив И. инсон онгидан ташқ-аридаги объектив реалликни инкор этиб, фақат субъектив сезгилар мавжуд, деб билади. Бу ғоя Ж. Беркли, Д. Юм, И. Г. Фихте таълимотида яққол ифодаланган. Руҳий ибтидо кандай тушунилишига қараб И. нинг хилма-хил кўринишларини бир-биридан ажратиш мумкин; оламий ақл (панлогизм) ёки оламий ирода (волюнтаризм), ягона руҳий субстансия (идеалистик монизм) ёки кўпдан-кўп руҳий биринчи унсурлар (плюрализм), аклан, мантиқан англанадиган ибтидо (идеалистик рационализм), сезгиларнинг ҳиссий хилма-хиллиги (идеалистик эмпиризм ва сенсуализм, феноменализм) илмий билиш объекти бўла олмайдиган, қонуниятга бўйсунмайдиган, мантиққа зид ибтидо (иррационализм).
Одатда, „идеалист“ (идеал сўзидан) тушунчаси олижаноб мақсадларга интилувчи беғараз одамга нисбатан ҳам ишлатилади.[1]
Яна қаранг
Манбалар
| Ушбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. Бу андозани аниқроғига алмаштириш керак. |
| Умумий мавзулар | Шарқ фалсафаси · Ғарб фалсафаси | Фалсафа тарихи: Антик · Ўрта Асрлар · Ойдинлашма ·Ренессанс ·ХВИИ аср ·ХВИИИ аср · ХИХ аср ·ХХ аср |
| Соҳалар | Эстетика · Этика · Эпистемология · Мантиқ · Метафизика · Таълим фалсафаси · Тарих фалсафаси · Тил фалсафаси · Ҳуқуқ фалсафаси · Фан фалсафаси · Метафалсафа · Сиёсат фалсафаси · Дин фалсафаси · Уруш фалсафаси |
| Оқимлар | Таҳлилий фалсафа · Детерминизм · Диалектик материализм · Рационализм · Экзистенсиализм ·Абсурдизм ·Ҳегелчилик · Гуманизм · Идеализм · Материализм · Янгиафлотунчилик · Нигилизм · Феноменология · Афлотунчилик · Позитивизм · Постмодернизм · Прагматизм · · Схоластицизм · Стоицизм |