Идрис Асанович Асанин (Қрим татар. İдрис Асан оğлу Асанин; 1927-йил 12-октабр, Қуйи Фоти-Сала, Куйбишев тумани — 2007-йил 6-август, Бахчисарой, Қрим Автоном Республикаси) — қрим татар шоири. Украина Ёзувчилар миллий уюшмаси а’зоси (1997). Олти йилини лагерларда ўтказган.

Таржимаи ҳоли

1927-йил 12-октабрда Қуйи Фоти-Сала қишлоғида туғилган. Отаси — Асан Челеби. 1944-йилда Қрим татарлари депортация қилинганидан кейин оиласи билан Самарқанд вилоятида яшаган[1][2]. Депортация пайтида Идриснинг ота-онаси вафот этган. Унинг ягона яқин қариндоши синглиси эди[3].

Мактабни тугатгач, Самарқанд педагогика институтининг тарих факултетига ўқишга кирган. 1950-йилда институтнинг учинчи курсида қрим татарларининг аҳволи ва қрим татарларини ватанларига қайтариш бўйича гуруҳ ташкил этиш ҳақидаги шахсий асарлари учун ҳибсга олинган. Асанин 25 йилга озодликдан маҳрум этилган. Хрушчев ўзгаришлари бошланиши билан унинг жазо муддати 10 йилга қисқартирилди ва 1956-йилда у озод қилинди[2].

1962-йилда Педагогика институтини, 1971-йилда эса Тошкент политехника институтини сиртдан тамомлаб, „муҳандис-қурувчи“ мутахассислигини олган[1]. Қурилиш участкаси бошлиғи, ишлаб чиқариш-техник бўлим бошлиғи лавозимларида ишлаган. „Самарқандхимқурилиш“ трести бош муҳандиси бўлган. Ўзбекистонда йирик саноат объектлари қурилишида ишлаган[2].

Қрим-татар миллий ҳаракати а’зоси. Қрим-татар миллий ҳаракати ташкилоти фаолиятида иштирок этган. 1989-йилда Қримга қайтиб келган. 1997-йилдан — Украина Ёзувчилар миллий уюшмаси а’зоси[4]. Қрим татарларининг маданий ёдгорликлари билан шуғулланувчи „Азизлер“ („Муқаддас нарсалар“) жамиятига раҳбарлик қилган[5].

Биринчи марта ше’рлар китоби „Бир авуч Топрак“ (татар. „Бир авучь топракъ“) 1997-йилда нашр этилган. Уч жилдли „Адалет кураши сафларйнда” (татар. „Адалет куреши сафларында“) китоби чоп этилди[1]. „Бекир Cобан-заде“ ҳақида ше’р ёзиб „Йилдиз“ журнали танлови ғолиби бўлган[3]. Қрим халқлари миллий жамиятлари ва жамоалари уюшмаси, Қрим республика маданият жамғармаси лауреати (2000)[6].

2007-йил 6-августда Бахчисаройда вафот этган[3]. Бахчисаройда дафн этилган[7].

Хотира

Пионерское қишлоғидаги кўчага Идрис Асанин номи берилган[8].

2009-йилда Асаниннинг рафиқаси унинг 200 дан ортиқ ҳужжатлар архивини Исмоил Гаспринский номидаги кутубхонага топширган[5].

2015-йилда Гаспринский номидаги кутубхонада Асанин хотирасига бағишланган кеча ўтказилган[5].

Мукофотлари

  • ИИИ-даражали „Буюк хизматлари учун“ ордени (2005-йил 26-ноябр) — „Украинанинг миллий ва давлат тикланишига қўшган катта шахсий ҳиссаси, эркинлик ва мустақиллик ғояларини ўрнатиш учун курашдаги фидойилиги, фаол ижтимоий фаолияти учун“[9]

Оиласи

Хотини — Лемара Сейфуллаева[5].

Ишлари

  • Адалет куреши сафларында : (Хатире китабы). И-ИИ-ИИИ китаплар.- Симферополь : Къырымдевокъувпеднешир, 2002—2006 гг.
  • Бир авуч топракъ : сюрьгюнлик зулмыны енъип чыкъкъан къалемнинъ иджадий махсулы — Акъмесджит : Къырымдевокъувпеднешир, 1997. — 335 б.
  • Къырым — бизим Ватанымыз…; Ватан : шиирлер // Татар ичюн : сб. материалов по истории и культуре крымских татар. — Евпатория : Джемаат, 2002. — С. 10-11.
  • Послевоенное заселение Крыма (1945—1987 гг.) // Крымскотатарское национальное и правозащитное движение: истоки, эволюция (Материалы Междунар. науч.- практич. конф.- Симферополь : Доля, 2004. — С. 32-43.

Адабиётлар

  • Украина Президентининъ Ферманы. Сабыкъ сиясий махбюслер ве репрессия олунгъан шахысларны Украинанынъ девлет мукяфатларынен такъдирлев акъкъында: [Идрис Асанинге ИИИ дередже «Ярарлыкълары ичюн» орденинен мукяфатланланды] // Янъы дюнья. — 2006. — апр. 15.
  • Адаманов, А. «Адалет куреши сафларында»: [об издании 3-ей книги И.Асанина]/ А. Адаманов // Диалог. — 2006. — 10-17 нояб. — С. 3.
  • Балталангъан истидат : [Идрис Асанин акъкъында] // Фазыл Р. Ирмакълар. Эдебий макъалелер, очерклер, хатырлавлар, левхалар. — Симферополь : Къырымдевокъувпеднешир, 2002. — С. 291—305.
  • Сеитбекиров, А. Идрис Челеби-оглу Асанин — писатель, патриот, общественный деятель!/А. Сеитбекиров // Голос Крыма. — 2002. — 11 окт.
  • Фазыл, Р. Эки шаир — бир такъдир: [Э. Шемьи-заде, И. Асанин] / Р. Фазыл // Йылдыз. — 1999.- № 6. — С. 109—116.
  • Черкез Али. Бельбек баласы : [Идрис Асаниннинъ 70 йыллыгъына] // Уян, Чатырдагъ, Уян! — Симферополь, 1999. — С. 53.

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 „Идрис Асанин (1927-2007)“. Республиканская крымскотатарская библиотека им. И. Гаспринского. 2020-йил 10-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 20-июн.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 „Асанін Ідріс Асан Оглу | Енциклопедія Сучасної України“. эсу.cом.уа. 2020-йил 22-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 20-июн.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 „Идрис Асанин | Алем-и Медение“. медение.орг. 2020-йил 22-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 13-сентябр.
  4. ↑ „1990 Авдет №6 (1 жовтня)“. 2022-йил 23-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 20-июн.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 „Память крымскотатарского писателя Идриса Асанина почтили в Симферополе“. ҚҲА (2015-йил 13-декабр). 2020-йил 21-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 13-сентябр.
  6. ↑ Кто есть кто в Крыму. Таврический издательский дом, 2000, с. 9
  7. ↑ „Крымскотатарская литература понесла тяжелую утрату“. www.татар-информ.ру (2007-йил 7-август). 2020-йил 21-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 20-июн.
  8. ↑ „Коды ОКАТО ОКТМО - Пионерское село Симферопольский район.“. www.госсправка.ру. Қаралди: 2020-йил 20-июн.
  9. ↑ „Про відзначення державними нагородами України колишніх політичних в'язнів і репресованих“ (ук). 2020-йил 22-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 20-июн.

Ҳаволалар