Ijtimoiy fobiya

Бу қўрқув безовталикни бошдан кечирадиган, бошқаларнинг кўзига қандай қарашлари ҳақида қайғурадиганларга хосдир. Улар сўзлари аҳмоқона кўринишидан, ташқи кўриниши ёқимсиз ва ўзлари жавоб бермаслигидан хавотирланишлари мумкин. Психиатрияда у одатда „ижтимоий фобия“ деб аталади — бу, асосан, нисбатан кичик гуруҳлардаги (лекин оломонда эмас) бошқа одамлар томонидан салбий баҳо (танқид, масхара, қоралаш) қўрқувида ифодаланган ҳолат. Жабрланганлар ижтимоий вазиятларга мослашишда дуч келадиган қийинчиликлар уларнинг шахсий ва касбий ҳаётига катта таъсир кўрсатади.

Маълумотлар

Йиллик маълумотларга кўра, дунё аҳолисининг камида 8 фоизи ушбу муаммодан азият чекмоқда. Бу бузуқлик кўпинча кеч болалик ёки ўсмирлик даврида бошланади ва йиллар давомида давом этиши мумкин, аммо вақт ўтиши билан унинг интенсивлиги ўзгариши мумкин.

1960-йилларнинг бошларида, „ижтимоий фобия“ атамаси пайдо бўлгандан сўнг, касаллик нисбатан кам учрайди деб ҳисобланган. Бироқ, сўнгги йилларда диагностика мезонлари ва сўров усуллари такомиллашгани сабабли, инсон ҳаётида ижтимоий фобия камида ўндан бирига таъсир қилиши маълум бўлди.

Энг тез-тез қўрқувни қўзғатувчи вазиятлар қуйидагилардир: танишиш; бошлиқлар билан мулоқот қилиш; телефон орқали гаплашмоқ; ташриф буюрувчиларни қабул қилиш; бошқаларнинг ҳузурида бирор нарса қилмоқ; уларни масхара қилаётгандек ҳис қилиш; меҳмонлар билан уйда овқатланиш; оила аъзолари билан уйда овқатланиш; бошқаларнинг ҳузурида бирор нарса ёзмоқ; омма олдида гапиринг.

Ижтимоий фобиялар кўпинча ўсмирлик даврида бошланади ва одамларнинг нисбатан кичик гуруҳларида бошқалар томонидан эътиборга олиниши қўрқуви атрофида бўлиб, ижтимоий вазиятлардан қочишга олиб келади. Бошқа кўпгина фобиялардан фарқли ўлароқ, ижтимоий фобиялар эркаклар ва аёлларда бир хил даражада кенг тарқалган. Улар алоҳида бўлиши мумкин (масалан, фақат жамоат жойларида овқатланиш, омма олдида гапириш ёки қарама-қарши жинс билан учрашиш қўрқуви билан чекланган) ёки тарқоқ, шу жумладан оила доирасидан ташқаридаги деярли барча ижтимоий вазиятлар. Жамиятда қусиш ёки бошқа ошқозон-ичак муаммоларининг намоён бўлишидан қўрқиш муҳим бўлиши мумкин.

Аломатлари

Ижтимоий фобия одатда ўзини паст баҳолаш ва танқиддан қўрқиш билан бирлаштирилади. Улар юзнинг қизариши, қўлларнинг титраши, кўнгил айниши ёки шошилинч сийиш каби шикоятлар билан мурожаат қилишлари мумкин; аломатлар ваҳима ҳужумларига ўтиши мумкин.

Терапия

Дори терапияси ёрдамида ҳаддан ташқари ташвиш ва қўрқув бартараф этилганда, ушбу шартларни даволаш симптомга асосланган бўлиши мумкин. Дори воситаларидан транквилизаторлар кўпинча вазиятга қараб қўлланади ва асосий терапия сифатида антидепрессантлар тавсия этилади. Бироқ, кўп ҳолларда ижтимоий фобия психологик хусусиятга эга, шунинг учун психотерапия ижтимоий фобияни даволашда энг катта аҳамиятга эга.

Ижтимоий кўникмаларни ўргатувчи терапевтлар одамларнинг ижтимоий ўзаро муносабатларини яхшилашга ёрдам бериш учун бир нечта хулқ-атвор усулларини бирлаштиради. Одатда улар бир қатор қўрқинчли ижтимоий вазиятларни — оммавий нутқ, ҳаракатлар ва мулоқотни тақлид қиладилар ва тренинг иштирокчиларини уларда ўзларини синаб кўришга таклиф қилишади. Одатда, иштирокчилар терапевтлар ва гуруҳ билан рол ўйнайди, улар тўғри бўлгунга қадар янги хатти-ҳаракатларини такрорлайдилар. Ушбу жараён давомида тренерлар (психотерапевтлар) очиқ фикр-мулоҳазаларни билдирадилар, кўпинча видео ёзувлар машқлар ва ролли ўйинларнинг бажарилишини кўриб чиқиш ва муҳокама қилиш учун ишлатилади.

Манбалар

ҳттп://кневрозов.cом/индех.пҳп/фақс/83-соcиофобиа#