Ijtimoiy tarix
Ижтимоий тарих — бу ижтимоий ҳаётнинг умумий шаклларидаги ўзгаришларга аниқ эътибор қаратиладиган тарих бўлими[1].
Тарихнинг умумий концепциясида ҳам фан маъносида, ҳам ушбу фан томонидан ўрганилаётган мавзу маъносида ижтимоий тарих маданий ва сиёсий тарих тарихига қарама-қаршидир. Ижтимоий тарих тор маънода ижтимоий тизим тарихини, унинг синфий (ёки синфий) таркибини, алоҳида ижтимоий синфлар ўртасидаги ўзаро муносабатларни, уларнинг жамият томонидан ифодаланган умуман иқтисодий ва сиёсий мавқеини улардаги интилишлари ва ҳаракатларини англатади.
Ижтимоий тарихнинг тарихшуносликнинг алоҳида йўналишига бўлиниши яқинда содир бўлди, чунки синфий муносабатлар ва улардан келиб чиқадиган ҳаракатлар фақат ХИХ асрнинг ўрталарида махсус тадқиқот мавзусига айланди.
Олимларни ижтимоий тарих билан шуғулланишга нафақат тарих фанининг ички ривожланиши, балки социологиянинг ривожланиши ва ҳаётнинг ўзида ижтимоий саволнинг кескинлашиши ҳам сабаб бўлди, бу назарий социализмнинг ўсишида ҳам намоён бўлди. Хусусан, ижтимоий тарихнинг вужудга келишига ХВИИИ асрнинг 40-йилларида бошланган тарих фани билан сиёсий иқтисоднинг ўзаро яқинлашуви катта таъсир кўрсатди. Ўша даврда маданият тарихининг айрим вакиллари, асосан, прагматик тарихдан фарқли ўлароқ, тарихшуносликнинг ягона илмий шаклини фақат унда кўрдилар, шунинг учун бироз кейинроқ баъзи тарихчилар фақат ижтимоий тарих қатъий илмий хусусиятга эга бўлиши мумкинлигини таъкидладилар. Хусусан, ижтимоий тарих баъзан иқтисодий тарих билан белгиланади, бу бир хил нарсадан узоқдир. Ижтимоий тарихни битта иқтисодчига қисқартириш унинг уфқларини сезиларли даражада торайтиради, ҳаётдаги муҳим рол — маданий ва сиёсий омилларни ҳисобга олган ҳолда, иккинчи томондан, иқтисодий тарихнинг кўплаб хусусиятлари, бунда катта аҳамиятга эга унинг ваколатидан ташқарида. Шунга қарамай, ижтимоий тарих иқтисодий тарих билан айниқса яқин алоқада бўлиши керак ва шу маънода тарихда ижтимоий тузилиш ва синфий курашга қаратилган иқтисодий материализм ижтимоий тарихнинг ривожланиши учун муҳим аҳамиятга эга.
Манбалар
- ↑ Джери Д., Джери Дж. Болшой толковий социологический словар. В 2-х томах. / Пер. с англ. Н. Н. Марчук. — М.: Вече, АСТ, 1999.
Ҳаволалар
- Америка ижтимоий тарихи лойиҳаси(ингл.) )
- Ижтимоий тарих жамияти (Буюк Британия)(ингл.) ) .
- Райнхард Зидер. Ижтимоий тарих нима? „Ижтимоий“ ривожланишидаги бўшлиқлар ва узлуксизлик = Ҳеисцт Созиалгесчичте эди? Брüче унд Континуитатен ин дер Анеигнунг дес "Созиален // ТЕЗИ . — 1993 йил. — 1-сон . — С. 163-181 .