Ziyosfera

Ilber Ortayli

Илбер Ортайли (21-май 1947, Брегенз, Ворарлберг, Австрия — 13-март 2026, Истанбул, Туркия) — турк тарихчиси, академик ва ёзувчисидир. Туркия Тарихи Уюшмасининг Фахрий аъзоси. Ортайли Усмонли тадқиқотлари халқаро қўмитаси бошқаруви аъзоси, Европа Эронология жамияти ва Австрия-Туркия фанлар форуми аъзоси.

Илбер Ортайли
Таваллуди 1947-йил
Австрия
Фуқаролиги Turkiya bayrogʻi Туркия
Миллати Турк
Соҳаси Тарих
Иш жойлари

Анқара Университети Чикаго Университети Галатасарой Университети Билкент Университети

МЕФ Университети
Мукофотлари

Айдıн Доған мукофоти (2001) Лазио мукофоти (2006)

Пушкин мукофоти (2007)

Шефика Ортайли (1918—2020), онаси Қримнинг кўзга кўринган зодагон оилаларидан бири бўлган Карашай оиласидан бўлиб, Сталинград шаридаги рус тили ва адабиёти бўйича таҳсил олган[1]. Қримда туғилган самолёт муҳандиси ва бир қатор асарларни таржима қилган. Қрим ва татарлар тарихига оид мақолалар туркчага Кемал Ортайли тахаллусида эълон қилган[2]. Онаси Анқара университетининг тил, тарих ва география факултети рус тили ва адабиёти бўлимида йиллар давомида дарс бериб келган. Ортайли оила аъзолари бир вақтда турк, немис ва рус тилларида гаплашадиган муҳитда катта бўлган[3]. Унинг Энвер, Эмелдар исмли укалари ва Нурие исмли синглиси бор.

Олим 1947-йил 21-майда Австриянинг Брегенз шаҳрида қрим-татар оиласида туғилган. У икки ёшида оиласи билан Туркияга кўчиб келган. Бошланғич ва ўрта таълимни Истанбулдаги Австрия ўрта мактабида бошлаган ва 1965-йилда Анқара Отатурк ўрта мактабида ўрта таълимни тамомлаган.

Академик карераси

1970-йилда Анқара университети Тил, тариҳ-география факултети Тариҳ бўлимини тамомлади. Бу ерда Шериф Мердин, Ҳалил İналcıк, Мумтаз Сосял, Сеҳа Мерай, İлҳан Текелли, Мужеббел Кирай кабиларга шогирс бўлди. Шунингдек, курсдошлари орасида Зафер Топрак Меҳмет Али Киличбай ва Умит Арслан кабилар бор[4].

Вена университетида славян ва Шарқ ва Европа тилларини ўрганган[5]. Чикаго университетида Ҳалил Иналжик билан магистрлик даражасини олди. Анқара университети сиёсий фанлар факултети „Танзиматдан кейинги маҳаллий бошқарувлар“ мавзусидаги диссертацияси билан доктор, 1979-йилда „Усмонли империясида немис таъсири“ номли тадқиқоти билан доцентлик даражасини олди.

Илбер Ортайли 1982-йилда университетларга қўйилган сиёсий санксияларга жавобан ўз лавозимини тарк этган. Бу даврда Ортайли Вена, Берлин, Париж, Принстон, Москва, Рим, Мюнхен, Страсбург, Иоаннина, София, Кил, Кембриж, Оксфорд ва Тунисда маъруза ва семинарлар, конференциялар ўтказди.

1989-йилда Туркияга қайтиб, Анқара Университети сиёсий фанлар факултети маъмурият тарихи кафедраси мудири бўлди. 2002 йили Галатасарай Университетига, икки йилдан кейин Билкент Университетига меҳмон ўқитувчи сифатида ўтди. Ҳозирда Галатасарой университети ҳуқуқ факултети ва МЕФ Университети ҳуқуқ факултетида Турк ҳуқуқи тарихидан дарс беради. Галатасарой университети Сенати аъзоси[6]. 2005-йилда Топкапи Саройи музейи директори бўлиб иш фаолиятини давом эттирди. Ушбу лавозимда этти йил қолган Ортайли 2012-йилда ёш чегарасидан нафақага чиқди ва бу вазифани Аясофя музейи директори Ҳалук Дурсунга топширди[7]. Ортайли Усмонли тадқиқотлари халқаро қўмитаси бошқаруви аъзоси, Европа Эронология жамияти ва Австрия-Туркия фанлар форуми аъзоси. 2018-йилда Маданият ва туризм вазирлигининг вазирлик маслаҳатчиси бўлди[8]. Тариҳ Вақф Жамғармаси ва Афет Инан оиласи билан ҳамкорликда ҳар икки йилда бир марта амалга ошириладиган Афет Инан номли тарихий тадқиқот мукофотининг 2004-йил ғолиблари, жумладан Илбер Ортайли ҳакамлар ҳай’ати томонидан аниқланди. 2009-йилда Измир китоб кўргазмасида қатнашган. Долмабаҳче саройида Миллий саройлар бўлими томонидан уюштирилган „Абдулмажид И ва унинг вафотининг 150 йиллиги“да номли халқаро симпозиумнинг очилиш ва ёпилиш сессияларида иштирок этди[9]. Илбер Ортайли немис, рус, инглиз, франсуз, Инглиз, италян ва форс тилларини мукаммал даражада билган.

Профессор Др. Илбер Ортайли, „Усмонли тарихида оила“ номли асаридан ташқари, 1970-йилларнинг бошидан буён тарих соҳасидаги тадқиқотлари, мақола ва китоблари, тарих илмини тарқатишдаги саъй-ҳаракатлари, тарихни барча турк халқига севдириш борасидаги саъй-ҳаракатлари ва фаолиятлари, хориждаги илмий фаолияти ва халқаро майдондаги турк тарихшунослигида муҳим шахс эканлигини инобатга олиб, тарих соҳасида 2001 йили Айдин Доған мукофотига лойиқ кўрилган[10].

2006-йилда Италиянинг Лазио вилоятида йўлга қўйилган ва ҳар йили давом этиб келаётган Ўрта ер денгизи фестивалида ижтимоий ва маданий тарих йўналишида „Европа ва Ўрта эр денгизи бўйича Лазио“ мукофоти профессор Др. Илбер Ортайлига берилиши мақсадга мувофиқ деб топилди[11].

Манбалар

  1. ↑ „Кıрıм Татар ҳалкı Şэфика Тейзесини кайбетти“. қҳа.cом.тр/ (11 теммуз 2020). 24 оcак 2021да асл нусхадан архивланган.
  2. ↑ „İлбер Ортайлı иле Тариҳин Сıнıрларıна Ёлcулук, Мустафа АРМАĞАН, Уфук Китапларı, 2001, с. 63“. 12 şубат 2022да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 12 şубат 2022.
  3. ↑ İлбер Ортайлı Китабı / Заман Кайболмаз, Тüркие İş Банкасı Кüлтüр Яйıнларı, 2. Баскı Март 2006, Öнсöзден
  4. ↑ „Арşивленмиş копя“. 8 оcак 2017да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 7 оcак 2017.
  5. ↑ „Кимдир?“. илберортайли.cом. 4 март 2016да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2 şубат 2010.
  6. ↑ „Галатасарай Üниверситеси Сенатосу“. Галатасарай Üниверситеси. 16 март 2015да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 9 аğустос 2011.
  7. ↑ „Арşивленмиş копя“. 1 ҳазиран 2016да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 26 теммуз 2012.
  8. ↑ „Проф. Др. İлбер Ортайлı баканлıк данışманı олду“. Сöзcü (3 эким 2018). 6 март 2019да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 3 март 2019.
  9. ↑ „Арşивленмиş копя“. 1 аралıк 2011да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 26 касıм 2011.
  10. ↑ „Айдıн Доğан Öдüлü“. 2001, Тариҳ: Проф. Др. İлбер Ортайлı. Айдıн Доğан Вакфı. 20 майıс 2017да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 22 ҳазиран 2020.
  11. ↑ „Рома'да Проф. Др. Ортайлı 'я öдüл“. www.ҳурриет.cом.тр. 21 майıс 2021да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 3 şубат 2010.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Ilber_Ortayli" dan olindi