Ziyosfera

Imambayildi

Имамбайилди (туркча: İмамбайıлдı[1][2], „имом байилди“ — сўзма-сўз „ имом ҳушидан кетди“) турк, болгар ва Болқон минтақасининг миллий ошхоналари таомидир.

Бу ўсимлик ёғида (анъанавий равишда зайтун мойида) қовурилган помидор, пиёз ва саримсоқ билан тўлдирилган яримтаки бақлажондир[3][4]. Тўлдиришнинг таркиби бироз фарқ қилиши мумкин, лекин одатда сабзавот бўлиб қолади. Имомбайилди бироз бузилган ном билан Болгария, Исроил, Арманистон, Шимолий Македония, Греция, Албания ва араб дунёсида кенг танилган. Шунга ўхшаш таом Эронда ҳам машҳур, аммо маҳаллий рецепт бўйича ичига бошқа сабзавотлар ва ўтлар солиниши мумкин. Ҳозирги кунда бу овқатни қиш учун ва сотиш учун банкаларда сақланади, бу ҳолатда, бақлажонлар ичи тўлдирилмайди, балки оддийгина сабзавот аралашмасининг таркибий қисмларидан бири ҳисобланади[3][4].

Номининг келиб чиқиши

Тахминларга кўра, бу ном турк имомининг хотини унга таом келтирганида хушбўй исидан ҳушидан кетганлиги афсонасидан келиб чиққан. Бошқа версияларда у масаллиқларнинг нархи ёки бу таомни тайёрлаш учун сарфланган мой миқдорини эшитганида ҳушидан кетгани ҳақида кулгили ҳикоя бор[5].

Халқ эртакларида имом зайтун мой сотувчисининг қизига қандай уйлангани ҳам айтилади. Унинг сепи энг яхши зайтун мойи солинган ўн икки банкадан иборат бўлиб, у ҳар куни кечқурун эрига помидор ва пиёз қўшилган бақлажонли таом пиширарди. Аммо ўн учинчи куни дастурхонда таом бўлмаган. Имомга хотини зайтун мойи тугаганини билдиргач, ҳушидан кетган[6].

Адабиётда

Рекс Стоутнинг „Олифтанинг ўлими“ (1969) романида бош қаҳрамон, бақалоқ ва мазахўрак изқувар Нерон Вулф ҳибсдан озод қилинган ёрдамчиси Арчи Гудвин билан саломлашади: "… Ҳа, сиз ҳақиқатан ҳам ўз вақтида учрадингиз. Жаноб Степанян эндигина севимли таоми бўлмиш хункав беяндини тайёрлашни тугатмоқда. Рецепт Арманистонда ихтиро қилинган, аммо турклар буни Муҳаммад давридан бери билишларини даъво қилишади. Бу бақлажон тўлдирилган кабоб бўлиб, уни турклар „имомбайилди“ — ҳушидан айрилган имом дейишади. Ёғда қовурилган пиёз, помидор, саримсоқ, туз ва қалампир. Қамоқхона ифлос бўлганми?"

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ „ТÜРК ДİЛ КУРУМУ“ (тр). Тдк.гов.тр. 2015-йил 24-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 15-декабр 2017-йил.
  2. ↑ Ҳугҳ Феарнлей-Wҳиттингсталл. „Ҳугҳ Феарнлей-Wҳиттингсталл'с аубергине реcипес“. Тҳе Гуардиан (15-октабр 2010-йил). 2015-йил 28-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 12-май 2015-йил.
  3. ↑ 3,0 3,1 „Баклажаны по-болгарски «Имамбаялды»“. 2017-йил 1-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 25-июн.
  4. ↑ 4,0 4,1 „Имам баялды Жанарат“. 2021-йил 1-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 1-октябр.
  5. ↑ Жоҳн Айто, Тҳе Глуттонъс Глоссарй: А Диcтионарй оф Фоод анд Дринк Термс, Роутледге, 1990, ИСБН 0-415-02647-4, п. 146.
  6. ↑ Грегорй МcНамеэ Мовабле Феасц: Тҳе Ҳисторй, Сcиэнcе, анд Лоре оф Фоод, Греэнwоод Публишинг Гроуп, 2006, ИСБН 0-275-98931-3, п. 82.

Адабиётлар

  • Васюкова А. Т. „Турецкая кухня. Мам балди“, . Технология кулинарной продукции за рубежом: Учебник для бакалавров. М.: Издательско-торговая корпорация «Дашков и К°», 2015 — 118-бет. ИСБН 978-5-394-02237-1. 
  • Чарлес Синcлаир. имам баялди // Диcтионарй оф Фоод: Интернатионал Фоод анд Cоокинг Термс фром А то З. — Сеcонд Эдитион. — Лондон: А & C Блаcк, 2004. — П. 289. — 632 п. — ИСБН 978-1-4081-0218-3.
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Imambayildi" dan olindi