Imru al-Qays

Имру ал-Қайс ибн Ҳужр ибн ал-Ҳорис ал-Киндий (арабча: اِمرؤ القيس بن حجر بن الحارث الكندي‎‎ ‎ — ВИ аср араб шоири, исломгача бўлган даврнинг ажойиб адабий ёдгорликлари бўлган “ Муаллакий ” шеърларидан бирининг муаллифи.

Имру ал-Қайс
Таваллуди	6 аср Аравия ярим ороллиги
Вафоти	6 аср
Машҳур ишлари	Муаллакий

Ҳаёти

Келиб чиқиши

Имру ал-Қайс Яман Кинда қабиласининг Наждий князлигининг со'нгги шоҳи ал-Ҳужр ИИ ибн ал-Ҳориснинг о'г'ли эди. Шоирнинг оиласи ҳам ўзи каби афсоналар билан ўралган. Афсонага ко'ра, унинг катта бобоси Ҳужр асирга олинган хотини Амру ибн ал-Хубулнинг башорати туфайли "Окил ал-мурор" - "Аччиқ о'симликларни исте'мол қилиш" лақабини олган: "Мен (орқада) а лаблари аччиқ еяётган туянинг лабларига о'хшаган одам. У сизнинг бо'йнингизни олади." Башорат рўёбга чиқди ва Ҳужр Амрдан хотинини олиб, ўлдирди.

Шоирнинг онаси, афсонага ко'ра, ВИ асрнинг буюк араб шоири ва жангчиси Мухалҳил ибн Рабианинг синглиси Фотима бинти Рабиа эди. Бошқа бир версияга ко'ра, Имрунинг онаси Тамлук ибн Амр ибн Зубайддир. Жоҳилий ше’риятининг машҳур олими доктор Шавқий ад-Дайф насл-насабдаги бундай номувофиқликларни “Имру ал-Қайс” номини исломдан олдинги давр шоирларининг кўплари қўллаганлиги билан асослайди, бу эса асосан ба’зи услубий жиҳатларни тушунтиради. унга тегишли матнларнинг ҳетероженлиги.

Имру ал-Қайснинг (асл исми - Хундуж) болалиги ҳақида ҳеч нарса билмаймиз. Шоирнинг таржимаи ҳоли, эҳтимол, унинг отаси билан зиддиятидан бошланади. Ёввойи ҳаёт кечириб, Худжурнинг норозилигини уйг'отди, у о'г'лини о'лдиришни ва ко'зларини о'чиришни буюрди. Қотиллик содир бўлмади, ўзини бўйсундириб, Хужур ўғлига “ше’р айтишни” ман қилди, холос. Тақиқга жавобан Ал-Қайснинг “Тонгда муборак эмасмисан...” мисраси келган, шундан сўнг ота ўғлини ҳайдаб юборган. Бошқа версияга ко'ра, можаро Имрунинг отасининг хотинига бо'лган муҳаббати эди. Имру у ёки бу ё'л билан ко'чманчи ҳаёт кечира бошлади, со'нгги мол-мулкини - тарихшунос ал-Исфаҳонийнинг со'зларига ко'ра - "ҳар бир станцияда" зиёфатлар уюштирди. Унинг таржимаи ҳолининг айнан шу даври машҳур ше’рининг биринчи қисмида ўз аксини топган.

Шахсий ҳаёти

Афсонага ко'ра, Ал-Қайс унга "саккиз, то'рт ва икки" ҳақида жавоб берадиган кишига уйланишга қасам ичган. Бу жумбоқнинг жавоби ал-Қайс никоҳлаб қўйган тунда тасодифий бир ҳамроҳнинг оғзидан чиқди: “Саккизтаси калтакнинг кўкраги, тўрттаси туянинг кўкраги, иккитаси аёлнинг кўкраги”. Имру маҳрни йиғиб бўлгач, келиннинг тўхташ жойига бир қул юборди, у эса совғанинг ярмини исроф қилди. Буни қабул қилиб, у эгасидан қуйидаги со'зларни этказишни со'ради: “Отам узоқда, яқинда ва яқинда, узоқда; онам эса бир жонни иккига бо'лади; акам Қуёшни боқади; Осмонингиз йиртилиб, иккита идиш бўшаб қолди”. Бу хабардан Имру келиннинг отаси томонидан яқинлашиб келаётган ҳужум ҳақида ҳам, маҳрни исроф қилиш ҳақида ҳам билиб олди.

Ше'рият

Араб адабиётининг тасвирий лирикасида биринчи ўринни Имру ал-Қайс эгаллайди. Шоирнинг аёллар, тун, туйғулар тасвири унинг муҳити билан узвий боғлиқдир. Севимли ва тухумни, от ва туяқушни, тунни ва ё'лбарсни солиштириш - бу Имру ал-Қайс дунёси, саҳро ва саёҳат билан то'лиқ то'йинган.

Унинг машҳур “Муаллака” ше’рида (бундан ташқари, бизгача фақат битта ше’р-қасида ва бир қанча тарқоқ парча-қита етиб келган) матннинг катта қисми ишқ лирикасига бағишланган. Муаллиф о'зининг ишқий муносабатларини фавқулодда ҳайрат ва афсус билан эслайди ва тасвирлайди. Шундан сўнг асар суратида ёлғиз, чексиз тун мотиви пайдо бўлади, ундан чиқиш йўли чексиз олисда бўлиб, фақат эрталаб от ва чавандозлари чўл кенгликларини кесиб ўтгандагина мумкин бўлади. . Отнинг реал тасвири, унинг хизматлари ва изланишлари араб адабиётининг классикасига айланди.

Адабиётлар

• Амруль Каис // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
• Амру'-Ул-Қаис — статья из Британской энциклопедии