Indoneziya tarixi

Милоддан аввалги И асрда Индонезия кемалари Африкага савдо саёҳатларини амалга оширган. Расм: Боробудурда о'йилган кема, тах. 800 йил

Индонезия тарихи географик жойлашуви, унинг табиий бойликлари, бир қатор одамларнинг кўчиши ва алоқалари, босқинчилик урушлари, эрамизнинг ВИИ асрида Суматра оролидан исломнинг тарқалиши ва ислом қиролликларининг барпо этилиши билан шаклланган. Савдо бўйича косалар, банкалар, кўзалар ва бошқалар, иқтисодиёт ва сиёсат. Индонезия Жануби-Шарқий Осиёдаги экватор бўйлаб чўзилган 17-18 000 оролдан (8844 таси номли ва 922 таси доимий истиқомат қилади) архипелаг давлатидир. Мамлакатнинг денгиз йўлидаги стратегик мавқеи ороллараро ва халқаро савдони ривожлантирди; Ўшандан бери савдо Индонезия тарихини тубдан шакллантирди. Индонезия ҳудуди турли хил миграциядаги халқлардан иборат бўлиб, турли хил маданиятлар, этник элатлар ва тилларни яратади. Архипелагнинг релефи ва иқлими қишлоқ хўжалиги ва савдога, давлатларнинг шаклланишига сезиларли таъсир кўрсатди. Индонезия давлатининг чегаралари Голландиянинг Шарқий Ҳиндистонининг ХХ асрдаги чегараларига мос келади.

Ҳомо эректуснинг тошга айланган қолдиқлари ва халқ орасида „Ява одами“ номи билан танилган асбоблари Индонезия архипелагида камида 1,5 миллион йил аввал яшаганлигини кўрсатади. Замонавий аҳолининг кўп қисмини ташкил этувчи австронезия халқи дастлаб Тайвандан бўлган ва Индонезияга 2000-йилларда келган. Милоддан аввалги . Милодий ВИИ асрдан бошлаб кучли Сривижая денгиз шоҳлиги ривожланиб, ҳинду ва буддист таъсирини ўз ичига олади. Қишлоқ хўжалиги буддист Саилендра ва ҳинду Матарам сулолалари кейинчалик ички Жавада гуллаб-яшнади ва таназзулга юз тутди. Мусулмон бўлмаган сўнгги муҳим қироллик Ҳинд Мажапаҳит қироллиги ХИИИ аср охиридан бошлаб гуллаб-яшнаган ва унинг таъсири Индонезиянинг кўп қисмини қамраб олган. Индонезиядаги исломлашган аҳолининг энг дастлабки далиллари Шимолий Суматрада ХИИИ асрга тўғри келади; Индонезиянинг бошқа ҳудудлари аста-секин исломни қабул қилдилар, бу ХИИ аср охиридан ХВИ асргача Жава ва Суматрада ҳукмрон динга айланди. Кўпинча Ислом мавжуд маданий ва диний таъсирларни қоплаган ва аралаштирган.

Португаллар каби Европаликлар ХВИ асрдан бошлаб Индонезияга Малуку'да қимматли мускат ёнғоғи, чиннигуллар ва кубик қалампир манбаларини монополлаштиришга интилишган. 1602-йилда Голландияликлар Голландиянинг Шарқий Ҳиндистон компаниясини (ВОC) туздилар ва 1610-йилга келиб Европанинг ҳукмрон кучига айландилар. Банкротликдан сўнг, ВОC 1800-йилда расман тарқатиб юборилди ва Нидерландия ҳукумати ҳукумат назорати остида Голландия Шарқий Ҳиндистонини ўрнатди. ХХ аср бошларига келиб, Голландиянинг ҳукмронлиги ҳозирги чегараларгача кенгайди. Иккинчи жаҳон уруши давридаги 1942-1945 йиллардаги Япония истилоси ва кейинги босиб олиниши Голландия ҳукмронлигини тугатди ва илгари бостирилган Индонезия мустақиллик ҳаракатини рағбатлантирди. 1945-йил августида Япония таслим бўлганидан икки кун ўтиб, миллатчилар етакчиси Сукарно мустақиллик эълон қилди ва президент бўлди. Нидерландия ўз ҳукмронлигини тиклашга ҳаракат қилди, аммо аччиқ қуролли ва дипломатик кураш 1949-йил декабрида, халқаро босимга дуч келганида, -Голландия Индонезия мустақиллигини расман тан олганида тугади.

1965-йилдаги давлат тўнтаришига уриниш армия бошчилигидаги зўравонлик билан антикоммунистик тозалашга олиб келди, бунинг натижасида ярим миллиондан ортиқ одам ҳалок бўлди. Генерал Сухарто сиёсий жиҳатдан президент Сукарнодан устун келди ва 1968-йил март ойида президент бўлди. Унинг „ Янги тартиб“ маъмурияти Индонезияга киритган сармояси кейинги ўттиз йиллик иқтисодий ўсишнинг асосий омили бўлган Ғарбнинг илтифотига сазовор бўлди. Бироқ, 1990-йилларнинг охирида Индонезия Шарқий Осиё молиявий инқирозидан энг кўп зарар кўрган мамлакат эди, бу эса халқ норозиликларига ва 1998-йил 21-майда Сухартонинг истеъфосига олиб келди. Сухарто истеъфога чиққанидан сўнг Реформаси даври демократик жараёнларнинг кучайишига олиб келди, жумладан, минтақавий автономия дастури, Шарқий Тиморнинг ажралиб чиқиши ва 2004-йилда биринчи тўғридан-тўғри президентлик сайловлари. Сиёсий ва иқтисодий беқарорлик, ижтимоий тартибсизликлар, коррупция, табиий офатлар ва терроризм тараққиётни секинлаштирди. Турли диний ва этник гуруҳлар ўртасидаги муносабатлар кўп жиҳатдан уйғун бўлса-да, айрим ҳудудларда ўткир диний норозилик ва зўравонлик муаммо бўлиб қолмоқда.