Inflyatsiya turlari

Инфляциянинг икки ко'риниши мавжуд: талаб инфляцияси (исте'молчилар инфляцияси) ва сарф харажатлар инфляцияси (сотувчилар инфляцияси). Биринчиси исте'молчилардаги пул воситаларининг ортиқчалигини билдирса, иккинчиси ишлаб чиқариш сарф харажатларининг ошишини билдиради.

Талаб инфляцияси

Талаб инфляцияси - бу иқтисодиётда ялпи талабнинг кескин ошиб кетиши ва уни ишлаб чиқаришнинг реал ҳажми билан қондириш мумкин бо'лмай қолиши ҳисобланади. Ортиқча талаб - нархларнинг ошиб кетишига сабаб бўлади. Нархлар ошганда фойданинг оширишга имкон туг'илади. Шунда ишлаб чиқарувчилар ишлаб чиқаришни кенгайтиб, қо'шимча ишчи кучи ёллашади, ишсизлик даражаси пасаяди ва бунинг оқибатида иш ҳақи ошади, лекин, келажакда талабнинг янада ошишига ва нархларнинг ко'тарилишига олиб келади.

Сарф харажатлар инфляцияси

Бу ерда икки хил дастлабки ҳолат бо'лиши мумкин, иш ҳақи ошиши (касаба уюшмаларнинг ёки ишчиларнинг талаби натижасида) ёки хом ашё ва ёқилг'ининг (импорт нархларининг ошиши, қазиб чиқариш шартларининг ўзгариши, транспорт харажатларнинг ошиши ва бошқ.) қимматлашиши натижасида сарф харажатлар инфляцияси келиб чиқади.

Батафсил

Бозордаги ялпи талаб ортиқча ҳисобланмаса ҳам, лекин, ишлаб чиқариш харажатлари ошиши натижасида товарлар таклифи камаяди. Бу, о'з навбатида, нархларнинг ошишига, кейинчалик инфляциянинг янги бурамасига олиб келади. Амалиётда инфляциянинг икки турини ажратиш жуда қийин. Лекин, қайси инфляция тури инфляцион нарх ошишига сабаб бо'лганини билиш муҳим. Ко'пгина ривожланган мамлакатларда харажатлар инфляцияси о'з-о'зини бошқариш хусусиятига эга: агар даромад ко'пайиб, нархлар ошса, унда товарлар ишлаб чиқарилиши ва таклифи аста-секин қисқаради ва бу натижада сарф харажатларнинг ошишини ушлаб туради. Талаб инфляцияси ва сарф харажатлар инфляциясининг бирикмаси инфляция спиралида о'з аксини топади ва бунда иқтисодий агентларнинг о'саётган инфляцион кутишлари узатма механизм ролини бажаради. Агар Марказий Банк ва ҳукумат инфляцион кутишларни бошқариб олмаса, спирални асосини ташкил этувчи "иш ҳақи - нархлар" ҳаракати гиперинфляцияни келтириб чиқаради. Умуман олганда, гиперинфляцияни бошқариб бо'лмайди. Нархларнинг бошқариш воситалари ва одатий функционал ўзаро алоқалари ҳам иш бермайди. Босма станоклар то'ла қувватларда ишлайди, мисли ко'рилмаган олибсотарлик бошланади. Ишлаб чиқариш назоратдан чиқиб кетади. Гиперинфляцияни жиловлаш учун махсус чоралар керак бо'лади. Бироқ, бу усуллар қандай бо'лиши кераклиги то'г'рисида ягона ко'рсатма ё'қ.

Манбалар

1. Манкиw, Н. Грегорй (Жануарй 2020). Принcиплес оф эcономиcс (Нинтҳ эд.). Бостон, МА. ИСБН 978-0-357-03831-4. ОCЛC 1109789332
2. Р.А. Джураэва, Л.М. Ташпулатова (2016). Макроиқтисодиёт. Тошкент ш.,Мустақиллик шоҳ ко'часи, 54