Informator
Axborotchi yetkazuvchi [1] (inglizcha: Whistleblower " Hushtak chalish ") - o'zi a'zo boʻlgan yoki hamkorlik qilayotgan davlat organi, davlat, xususiy yoki tijorat tashkiloti tomonidan sodir etilgan xatti-harakatlarni ommaga oshkor qiluvchi faol fuqaro.
Xabar beruvchilar tashkilot ichida (masalan, boshqa a'zolarga yoki vakolatli organlarga) yoki tashqarida ( inspektorlarga, huquqni muhofaza qilish organlariga, ommaviy axborot vositalariga yoki manfaatdor shaxslarga) huquqbuzarliklar haqida xabar beradilar. Xabar beruvchilar shaxsan tergovni boshlashi yoki tegishli ma'lumotlarni tarqatish (nashr qilish) vositalariga ega boʻlgan vositachilarga ma'lumot uzatishi mumkin. Ba'zi mamlakatlarda, shu jumladan Qo'shma Shtatlarda, qui tam kontseptsiyasi doirasida, ma'lumot tarqatuvchilar o'zlari davlat nomidan davlat mablag'larini o'zlashtirganlik uchun da'vo qo'yishlari va agar muvaffaqiyatli bo'lsa, sudlanuvchidan undirilgan mablag'larning bir qismini talab qilishlari mumkin. Bilan adashtirmaslik kerak emas Muxbir .
Fenomen tarixi
Hushtakbozlik hodisalari yangilik emas. Qo'shma Shtatlardagi ma'lumot tarqatuvchilarni himoya qilish bo'yicha yetakchi tashkilotlardan biri boʻlgan Government Accountability Project[en] , xususan, Benjamin Franklin maxfiy xatlar mazmunini oshkor qilgan holda, 1773 yildagi voqeani xabar beradi. Massachusets gubernatori Britaniya parlamentini noto'g'ri yo'ldan ozdirish orqali Yangi Dunyoda harbiy kuchayishga erishgan edi [2] .
Shunga qaramay, xalqaro miqyosda "hushtak chalish" atamasi bilan atalgan zamonaviy hushtak chalish tarixining boshlanishi ko'pincha 1970-yillarning boshlari bilan bog'liq. 1971 yilda tahlilchi Daniel Ellsberg davlat xizmatini tark etgach, hujjatlarning bir qismini AQSh-Vetnam munosabatlari 1945-1967: tadqiqot to'plamidan ko'chirdi. Ilgari faqat rasmiy foydalanish uchun mavjud boʻlgan ushbu materiallarda AQSh ma'muriyatining Vetnamdagi urush bilan bog'liq qarorlari uchun mantiqiy asoslar mavjud edi. Jamoatchilik nuqtai nazaridan ular allaqachon cho'zilgan mojaroni kuchaytirishga intilayotgan Amerika ma'muriyatining ikkiyuzlamachiligini isbotladilar. Ushbu materiallar "Pentagon qog'ozlari" sifatida tanilgan; 2011 yilda ular to'liq nashr etilgan.
1972 yildagi Uotergeyt mojarosini ham eslatib o'tish joiz - uning tergovi tafsilotlari FBI direktori o'rinbosari Mark Feltdan jurnalistlar tomonidan olingan ma'lumotlar tufayli ommaviy axborot vositalariga oshkor qilingan.
Yana qarang
Tashqi ta'sir qilish holatlarida ommaviy axborot vositalari ko'pincha ma'lumotni oshkor qilishda muhim rol o'ynaydi. Buning sababi, ma'lumot beruvchining o'zi ko'pincha o'z martaba va / yoki xavfsizligi haqida qayg'urib, anonim qolishni xohlaydi. Qolaversa, ommaviy axborot vositalarida axborotni jamoatchilikka yetkazish imkoniyatlari kengayib bormoqda, bu esa, o‘z navbatida, keng jamoatchilik e’tirozini bildirish va davlat organlari tomonidan javob qaytarish imkonini beradi. Shu munosabat bilan, qimmatli ma'lumotlarga ega boʻlgan odam jurnalistlar bilan aloqaga chiqadigan holatlar tez-tez uchrab turadi - qoida tariqasida, anonimlik sharti bilan. Demak, “ Nyu-York Tayms”, “ Vashington Post”, “ Guardian”, “ Spigel” kabi nufuzli nashrlar turli vaqtlarda informatorlar bilan ishlagan.
Ko'p jihatdan, axborot beruvchilarning xabarlariga asoslangan OAV materiallari jurnalistik tekshiruvlarga o'xshaydi.
Ayrim mamlakatlar qonunchiligida [3] davlat muassasalari xodimlari tomonidan ommaviy axborot vositalariga, agar bu jamoat manfaatlarini ko‘zlab amalga oshirilgan bo‘lsa, ma’lumotlarning anonim tarzda uzatilishi rag‘batlantiriladi va ularni jinoiy javobgarlikka tortish taqiqlanadi.[manba kerak]
Yangi texnologiyalar axborot beruvchilar xizmatida
Hozir ommaviy axborot vositalari axborot tarqatuvchilar uchun axborotni jamoatchilikka etkazishning yagona mumkin boʻlgan kanali emas. Oshkoralik tarixidagi zamonaviy bosqichning o‘ziga xos xususiyatlaridan biri axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan, xususan, anonimlik sharti bilan jamoatchilikni qiziqtiradigan va qonunga zid bo‘lgan hujjatlarni nashr etish imkonini beruvchi internet platformalaridan keng foydalanish hisoblanadi. muayyan tuzilmalarning faoliyati. Bu borada WikiLeaks va shunga o'xshash platformalar ( OpenLeaks , Wall Street Journal tomonidan boshlangan SafeHouse loyihasi, mintaqaviy platformalar va boshqalar) ishi eng diqqatga sazovordir. va boshqalar. ).
Bundan tashqari, xavfsizlikni ta'minlash uchun maxsus dasturiy ta'minot ham qoʻllanadi (GlobaLeaks va boshqalar). ), shuningdek, shifrlash va anonimlashtirish vositalarining keng doirasi.
Mutaxassislarning ta'kidlashicha, bunday xavfsizlik choralarini qo'llashda ma'lumot tarqatuvchining shaxsini sir saqlash ommaviy axborot vositalari orqali ma'lumot tarqatish va jurnalistlar bilan aloqa qilishdan ko'ra osonroqdir, chunki ikkinchisi ko'pincha tegishli ehtiyot choralariga rioya qilmaydi [4] .
Fenomenni tanqid qilish
Axborotchilar faoliyatini keng jamoatchilik asosan ijobiy baholasa-da, davlat idoralari vakillarining baholari ko'pincha keskin tanqidiydir. Misol uchun, Julian Assanj va Edvard Snoudenning vahiylari xabar berishning bu shakli qanchalik axloqiy ekanligi haqida qizg'in muhokamalarga sabab bo'ldi.
WikiLeaks platformasi tomonidan "oqish" nashr etilgan taqdirda, savollar asosan yuklangan fayllarni tahrirlash siyosati bilan bog'liq. Ma'murlar o'ziga xos dilemmaga duch kelishdi: hujjatlarni o'zgarishsiz qoldirish (va shu bilan ma'lumot beruvchilarning o'zlari yoki matnda ko'rsatilgan, nashr zaif holatga keltirishi mumkin boʻlgan boshqa shaxslarni xavf ostiga qo'yish) yoki tarkibni tahrirlash (va hujjatlarning etishmasligidan shubhalanish) betaraflik, tsenzura va boshqalar. va boshqalar. ).
Snoudenning vahiylariga kelsak, tanqidning asosiy obyekti ko'pincha uning ma'lumotni oshkor qilish hajmidan oshib ketishidir: razvedkachilarning fikriga ko'ra, ommaviy kuzatuv tizimining o'zini axloqiy nuqtai nazardan fosh qilish mumkin bo'lsa-da, Snouden juda ko'p narsalarni oshkor qildi. faqat rasmiy foydalanish uchun ma'lumotlar, bu razvedka oldida turgan ko'plab vazifalarni hal qilish uchun [5] .
Ommaviy madaniyatda
- Fuqaro to'rt. Snoudenning haqiqati (E.ning oʻzaro taʼsiri haqidagi hujjatli film. Snouden OAV vakillari bilan)
- Beshinchi mulk (badiiy, boshqa narsalar qatori hujjatlarni tahrirlash bilan bog'liq dilemmani ochib beradi) [6]
- Snouden (film) (hayoliy, asosan Citizenfour filmiga asoslangan)
Manbalar
- ↑ Yuridicheskiy perevod. Uchebnoe posobie po perevodu s angliyskogo yazыka na russkiy Izdatelьstvo «Prospekt», 2018
- ↑ „A Timeline of US Whistleblowers | GAP“. www.whistleblower.org. Qaraldi: 2016-yil 5-noyabr.
- ↑ „EU Directive on the protection of persons who report breaches of Union law“.
- ↑ staff. „Security expert says media fail to protect whistleblowers“. Whistleblower Support Fund (2011-yil 27-oktyabr). 2016-yil 4-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 5-noyabr.
- ↑ Graff, Garrett M.. „America’s Top Spy Talks Snowden Leaks and Our Ominous Future“ (en). WIRED. Qaraldi: 2016-yil 18-noyabr.
- ↑ „Benedikt Kamberbetch: «Assanj — eto geroy s raznыx tochek zreniya» - jurnal Rolling Stone“. 2016-yil 19-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 21-yanvar.
Havolalar
- „whistleblower“ (en). Sayt: «Wordorigins.org». 2012-yil 26-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 14-mart. (WebCite saytida 2012-05-26 sanasida arxivlangan)
- „USDOL/OALJ Nuclear and Environmental Whistleblower Digest DIVISION XII -- PROTECTED ACTIVITY“ (en). Sayt: «oalj.dol.gov»: United States Department of Labor, Office of Administrative Law Judges. 2010-yil 9-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 6-mart.