Ziyosfera

Inson kapitali indeksi

Инсон капитали индекси (инг. Ҳуман Cапитал Индех (ҲCИ) – сог'лиқни сақлаш ва та'лимнинг кейинги авлод ишчиларининг самарадорлигига қо'шган ҳиссасини миқдорий жиҳатдан белгилайди. Инсон капитали индекси Жаҳон банки томонидан тайёрланади.

Индекс илк бор 2018-йил октабр ойида э’лон қилинган ва 157 мамлакатни ўз ичига олган. Инсон капитали индекси боланинг келажакда қай даражада самарали кадр бўлиб шаклланишини ўлчайди. Индекс қиймати 0 дан 1 гача интервалда бўлиб, қиймат 1 га яқинлашиши бугунги болаларнинг келажакда қай даражада етук инсон бўлиб шаклланишини кўрсатади[1].

Ҳисоблаш методологияси

Индекснинг муҳим хусусияти шундаки, у қатъий микро-эконометрик тадқиқотларга асосланган ҳолда согълиқни сақлаш ва таълим тизимларининг шахслар ва мамлакатлар самарадорлигига қоъшган ҳиссасини оълчайди. Ноам Ангрист, Симеон Джанков, Пинелопи Коужианоу Голдберг ва Гарри Патринос томонидан олиб борилган тадқиқотлар натижасида Инсон капитали индексини о'лчаш усуллари ишлаб чиқилган[2].

Инсон капитали индексида 3 та асосий компонент бор:

1. Тирик қолиш эҳтимоли

  • 5 ёшдан ошган болалар улуши - фоизда (%)

2. Та'лим

  • Та'лим миқдори (кутилаётган та'лим давомийлиги)
  • Та'лим сифати (уйг'унлашган тест натижалари)

3. Саломатлик ҳолати

  • Катта ёшдагиларнинг умр давомийлиги (60 ёшгача яшаган 15 ёшли о'смирлар улуши, %)
  • Болалар ўртасида соғлом ўсиш (5 ёшгача бўлган болаларнинг ривожланиш сур’атлари, %)

Инсон капитали индекси тирик қолиш эҳтимоли, та'лим ва сог'лиқнинг маҳсулдорликка нисбий ҳиссасини қуйидаги тарзда ко'пайтириш ё'ли билан ҳисобланади:

ИКИ = Тирик қолиш эҳтимоли* Та'лим* Саломатлик ҳолати

Инсон капитали индекси

Инсон капитали индекси Симеон Джанков ва Федерика Салиола томонидан тайёрланган ва биринчи марта Жаҳон банкининг 2019-йилги Жаҳон тараққиёти ҳисоботининг[3] бир қисми сифатида нашр этилган.

Инсон капитали индекси - 2020 бўйича мамлакатлар рўйхати[4]
Рейтинг Мамлакатлар Баҳолаш (эришилган потенциал фоиз)
1 Singapur bayrogʻi Сингапур 0.88
2  Ҳонг Конг 0.81
3 Yaponiya bayrogʻi Япония 0.80
4 Janubiy Koreya bayrogʻi Корея Республикаси 0.80
5 Kanada bayrogʻi Канада 0.80
6 Finlandiya bayrogʻi Финландия 0.80
7 Макао 0.80
8 Shvetsiya bayrogʻi Швеция 0.80
9 Irlandiya bayrogʻi Ирландия 0.79
10 Niderlandlar bayrogʻi Нидерландия 0.79
11 Buyuk Britaniya bayrogʻi Буюк Британия 0.78
12 Estoniya bayrogʻi Эстония 0.78
13 Yangi Zelandiya bayrogʻi Янги Зеландия 0.78
14 Sloveniya bayrogʻi Словения 0.77
15 Norvegiya bayrogʻi Норвегия 0.77
16 Avstraliya bayrogʻi Австралия 0.77
17 Portugaliya bayrogʻi Португалия 0.77
18 Fransiya bayrogʻi Франсия 0.76
19 Belgiya bayrogʻi Белгия 0.76
20 Shveytsariya bayrogʻi Швейсария 0.76
21 Kipr bayrogʻi Кипр 0.76
22 Daniya bayrogʻi Дания 0.76
23 Polsha bayrogʻi Полша 0.75
24 Chexiya bayrogʻi Чехия 0.75
25 Olmoniya bayrogʻi Германия 0.75
26 Avstriya bayrogʻi Австрия 0.75
27 Islandiya bayrogʻi Исландия 0.75
28 Isroil bayrogʻi Исроил 0.73
29 Ispaniya bayrogʻi Испания 0.73
30 Italiya bayrogʻi Италия 0.73
31 Xorvatiya bayrogʻi Хорватия 0.71
32 Malta bayrogʻi Малта 0.71
33 Latviya bayrogʻi Латвия 0.71
34 Litva bayrogʻi Литва 0.71
35 AQSH bayrogʻi АҚСҲ 0.70
36 Belorussiya bayrogʻi Беларус 0.70
37 Yunoniston bayrogʻi Греция 0.69
38 Vyetnam bayrogʻi Ветнам 0.69
39 Lyuksemburg bayrogʻi Люксембург 0.69
40 Vengriya bayrogʻi Венгрия 0.68
41 Rossiya bayrogʻi Россия 0.68
42 Serbiya bayrogʻi Сербия 0.68
43 BAA bayrogʻi Бирлашган Араб Амирликлари 0.67
44 Slovakiya bayrogʻi Словакия 0.66
45 Xitoy bayrogʻi Хитой 0.65
46 Bahrayn bayrogʻi Баҳрайн 0.65
47 Chili bayrogʻi Чили 0.65
48 Turkiya bayrogʻi Туркия 0.65
49 Qatar bayrogʻi Қатар 0.64
50 Albaniya bayrogʻi Албания 0.63
51 Montenegro bayrogʻi Черногория 0.63
52 Seyshell orollari bayrogʻi Сейшелл ороллари 0.63
53 Ukraina bayrogʻi Украина 0.63
54 Kosta Rika bayrogʻi Коста Рика 0.63
55 Qozogʻiston bayrogʻi Қозоғистон 0.63
56 Bruney bayrogʻi Бруней 0.63
57 Oʻzbekiston bayrogʻi Ўзбекистон 0.63
58 Mavritsiya bayrogʻi Маврикий 0.62
59 Mogʻuliston bayrogʻi Монголия 0.61
60 Bolgariya bayrogʻi Болгария 0.61
61 Meksika bayrogʻi Мексика 0.61
62 Malayziya bayrogʻi Малайзия 0.61
63 Tailand bayrogʻi Таиланд 0.61
64 Oman bayrogʻi Уммон 0.61
65 Peru bayrogʻi Перу 0.61
66 Kolumbiya bayrogʻi Колумбия 0.61
67 Trinidad va Tobago bayrogʻi Тринидад ва Тобаго 0.60
68 Saint Lucia bayrogʻi Сент Лусия 0.60
69 Argentina bayrogʻi Аргентина 0.60
70 Urugvay bayrogʻi Уругвай 0.60
71 Shri Lanka bayrogʻi Шри Ланка 0.60
72 Qirgʻiziston bayrogʻi Қирғизистон 0.60
73 Antigua va Barbuda bayrogʻi Антигуа ва Барбуда 0.60
74 Ekvador bayrogʻi Эквадор 0.59
75 Eron bayrogʻi Эрон 0.59
76 Palau bayrogʻi Палау 0.59
77 Saint Kitts va Nevis bayrogʻi Сент Китц ва Невис 0.59
78 Ruminiya bayrogʻi Руминия 0.58
79 Moldova bayrogʻi Молдова 0.58
80 Falastin bayrogʻi Фаластин 0.58
81 Bosniya va Gerzegovina bayrogʻi Босния ва Герцоговина 0.58
82 Арманистон 0.58
83 Ozarbayjon bayrogʻi Озарбайжон 0.58
84 Saudiya Arabistoni bayrogʻi Саудия Арабистони 0.58
85 Gruziya bayrogʻi Грузия 0.57
86  Косово 0.57
87 Grenada bayrogʻi Гренада 0.57
88 Quvayt bayrogʻi Қувайт 0.56
89 Makedoniya bayrogʻi Шимолий Македония 0.56
90 Iordaniya bayrogʻi Иордания 0.55
91 Braziliya bayrogʻi Бразилия 0.55
92 Samoa bayrogʻi Самоа 0.55
93 Keniya bayrogʻi Кения 0.55
94 Salvador bayrogʻi Эл Салвадор 0.55
95 Dominika bayrogʻi Доминика 0.54
96 Indoneziya bayrogʻi Индонезия 0.54
97 Jamaika bayrogʻi Ямайка 0.53
98 Jazoir bayrogʻi Жазоир 0.53
99 Saint Vincent va Grenadinlar bayrogʻi Сент Винсент ва Гренадинлар 0.53
100 Tonga bayrogʻi Тонга 0.53
101 Paragvay bayrogʻi Парагвай 0.53
102 Tunis bayrogʻi Тунис 0.52
103 Filippin bayrogʻi Филиппин 0.52
104 Livan bayrogʻi Ливан 0.52
105 Fiji bayrogʻi Фижи 0.51
106 Nauru bayrogʻi Науру 0.51
107 Nikaragua bayrogʻi Никарагуа 0.51
108 Mikroneziya bayrogʻi Микронезия 0.51
109 Nepal bayrogʻi Непал 0.50
110 Marokash bayrogʻi Марокаш 0.50
111 Tojikiston bayrogʻi Тожикистон 0.50
112 Dominika Respublikasi bayrogʻi Доминикан Республикаси 0.50
113 Panama bayrogʻi Панама 0.50
114 Gayana bayrogʻi Гаяна 0.50
115 Misr bayrogʻi Миср 0.49
116 Hindiston bayrogʻi Ҳиндистон 0.49
117 Kiribati bayrogʻi Кирибати 0.49
118 Kambodja bayrogʻi Камбоджа 0.49
119 Honduras bayrogʻi Гондурас 0.48
120 Burma bayrogʻi Мянма 0.48
121 Butan bayrogʻi Бутан 0.48
122 Zimbabve bayrogʻi Зимбабве 0.47
123 Bangladesh bayrogʻi Бангладеш 0.46
124 Gvatemala bayrogʻi Гватемала 0.46
125 Gabon bayrogʻi Габон 0.46
126 Laos bayrogʻi Лаос 0.46
127 Vanuatu bayrogʻi Вануату 0.45
128 Sharqiy Timor bayrogʻi Шарқий Тимор 0.45
129 Gana bayrogʻi Гана 0.45
130 Tuvalu bayrogʻi Тувалу 0.45
131 Gaiti bayrogʻi Гаити 0.45
132 Namibiya bayrogʻi Намибия 0.45
133 Togo bayrogʻi Того 0.43
134 Papua Yangi Gvineya bayrogʻi Папуа Янги Гвинея 0.43
135 Janubiy Afrika bayrogʻi ЖАР 0.43
136 Marshall Orollari bayrogʻi Маршалл Ороллари 0.42
137 Gambiya bayrogʻi Гамбия 0.42
138 Senegal bayrogʻi Сенегал 0.42
139 Solomon Orollari bayrogʻi Соломон Ороллари 0.42
140 Kongo Demokratik Respublikasi bayrogʻi Конго Республикаси 0.42
141 Botsvana bayrogʻi Боцвана 0.41
142 Malavi bayrogʻi Малави 0.41
143 Iroq bayrogʻi Ироқ 0.41
144 Pokiston bayrogʻi Покистон 0.41
145 Komoros bayrogʻi Комор ороллари 0.40
146 Lesoto bayrogʻi Лесото 0.40
147 Benin bayrogʻi Бенин 0.40
148 Afgʻoniston bayrogʻi Афғонистон 0.40
149 Kamerun bayrogʻi Камерун 0.40
150 Zambiya bayrogʻi Замбия 0.40
151 Madagaskar bayrogʻi Мадагаскар 0.39
152 Tanzaniya bayrogʻi Танзания 0.39
153 Burundi bayrogʻi Бурунди 0.39
154 Uganda bayrogʻi Уганда 0.38
155 Burkina Faso bayrogʻi Буркина Фасо 0.38
156 Efiopiya bayrogʻi Эфиопия 0.38
157 Mavritaniya bayrogʻi Мавритания 0.38
158 Kot d'Ivuar bayrogʻi Кот-д'Ивуар 0.38
159 Ruanda bayrogʻi Руанда 0.38
160 Sudan bayrogʻi Судан 0.38
161 Yaman bayrogʻi Яман 0.37
162 Eswatini bayrogʻi Эсватини 0.37
163 Gvineya bayrogʻi Гвинея 0.37
164 Kongo Demokratik Respublikasi bayrogʻi Конго ДР 0.37
165 Syerra Leone bayrogʻi Серра Леоне 0.36
166 Angola bayrogʻi Ангола 0.36
167 Mozambik bayrogʻi Мозамбик 0.36
168 Nigeriya bayrogʻi Нигерия 0.36
169 Liberiya bayrogʻi Либерия 0.32
170 Mali bayrogʻi Мали 0.32
171 Janubiy Sudan bayrogʻi Жанубий Судан 0.31
172 Chad bayrogʻi Чад 0.30
173 Niger bayrogʻi Нигер 0.29

Манбалар

  1. ↑ Меасуринг Ҳуман Капитал
  2. ↑ Краай, Аарт (2018-09-25). Метҳодологй фор а Wорлд Банк Ҳуман Cапитал Индех. Полиcй Ресеарч Wоркинг Паперс. Тҳе Wорлд Банк. дои:10.1596/1813-9450-8593. ҳдл:10986/30466. С2CИД 170011611
  3. ↑ Жаҳон Банки - 2019-йил ҳисоботи.пдф
  4. ↑ „Ҳуман Cапитал“ (эн). Wорлд Банк. Қаралди: 2021-йил 20-апрел.

Ҳаволалар

Ўзбекистон илк маротаба Жаҳон банкининг инсон капитали индексида иштирок этди

Жаҳон Банки 2020-йил учун инсон капитали индексини эълон қилди (Wайбаcк Мачине сайтида 2022-05-17 санасида архивланган) 

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Inson_kapitali_indeksi" dan olindi