Institutsionalizm
Институционализм ёки институционал иқтисодиёт (инглизча: институтионал эcономиcс) — анъаналар, ахлоқ, ҳуқуқ, оила, жамоат бирлашмалари, давлат ва бошқалар каби ижтимоий институтларнинг эволюциясини ва уларнинг одамларнинг иқтисодий хулқ-атворини шакллантиришга таъсирини ўрганадиган иқтисодий назария мактаби.
Тарихи
Институционал иқтисодиётнинг асосчиси Торстейн Веблен, унинг ҳақиқий ўтмишдоши эса Карл Маркс ҳисобланади[1]. „Институционал иқтисодиёт“ атамасининг ўзи 1919-йилда Уолтон Ҳамилтон томонидан Америcан Эcономиc Ревиэw журналида чоп этилган мақоласида киритилган[2].
1930-йилларнинг ўрталарида ўз ёндашуви ва Жон Коммонс ёндашуви ўртасидаги ўхшашликни таъкидлаб, Кейнснинг ўз ғоялари ва дастлабки институционализм доиралари ўртасидаги яқинлашувнинг бошланишини қайд этиш мумкин. Кейнс 1937-йилда Коммонсга ёзган мактубида шундай деб ёзган эди: „Менимча, бошқа иқтисодчи йўқки, унинг умумий фикрлаш тарзи билан мен ўзимни бундай ҳақиқий ҳамфикр деб ҳис қилсам.“ Уоррен Самуэлснинг таъкидлашича, посткейнсчи иқтисодчилар, айниқса пул иқтисодиёти ва макроиқтисодиётга ихтисослашган иқтисодчилар, институционал иқтисодиёт билан интеллектуал яқинликка эга[3].
ХХ аср охирида анъанавий институционал иқтисодиёт билан жиддий методологик фарқларга эга бўлган неоклассик иқтисодий назариянинг таркибий қисми бўлган янги институционал иқтисодиёт деб аталадиган иқтисодиёт шакллана бошлади[4].
Институционал ёндашув
Институционализм тушунчаси икки жиҳатни ўз ичига олади: „институтлар“ — жамиятдаги хулқ-атвор нормалари, одатлари ва „институтлар“ — нормалар ва одатларнинг қонунлар, ташкилотлар, муассасалар шаклида мустаҳкамланиши.
Институционал ёндашувнинг маъноси иқтисодий категориялар ва жараёнларни соф ҳолда таҳлил қилиш билан чекланиб қолмасдан, таҳлилга институтларни киритиш, ноиқтисодий омилларни ҳисобга олишдан иборат.
Институционализм нафақат иқтисодий категориялар ва жараёнларни соф ҳолда, балки институтлар, ноиқтисодий омилларни ҳам таҳлил қилади. Институционализм тарафдорларининг таъкидлашича, неоклассиклар одамларнинг ҳақиқий ҳаётидан узилиб қолган, чунки нархлар, масалан, эркин рақобат билан белгиланмайди, чунки у ҳақиқатда мавжуд эмас[5].
Манбалар
- ↑ „Архивированная копия“. 2021-йил 9-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 9-март.
- ↑ Wалтон Ҳ. Ҳамилтон (1919). „Тҳе Институтионал Аппроач то Эcономиc Тҳеорй“ Wайбаcк Мачинедаги асл нусхадан архивланган архив нусхаси. (19-феврал 2017-йил), Америcан Эcономиc Ревиэw, 9(1), Супплемент, п. 309—318. Репринтед ин Р. Албелда, C. Гунн, анд W. Wаллер (1987), Алтернативес то Эcономиc Ортҳодохй: А Реадер ин Политиcал Эcономй, пп. 204- Wайбаcк Мачинедаги асл нусхадан архивланган архив нусхаси. (21-март 2017-йил) 212. Перевод на русск. Wайбаcк Мачинедаги асл нусхадан архивланган архив нусхаси. (19-июн 2018-йил)
- ↑ ҳттпс://www.анпеc.орг.бр/сул/2024/субмиссао/филес_И/и1-б73c486ф0афе20э08а7э5cд48б71а234.пдф
- ↑ Нуреэв Р. М. Институционализм: вчера, сегодня, завтра Wайбаcк Мачинедаги асл нусхадан архивланган архив нусхаси. (29-август 2021-йил)
- ↑ Фролова Т. А. „История экономических учений: Институционализм“. www.ауп.ру. 2019-йил 2-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 2-май.