Инсулинома — бу бета ҳужайраларидан келиб чиққан бўлиб, инсулин ишлаб чиқарадиган ошқозон ости безининг ўсмаси. Бу эйроэндокрин ўсманинг кам учрайдиган шакли. Аксарият инсулиномалар ҳавфсиз ўсмалар тоифасига киради. Улар фақат ошқозон ости бези ичида ўсади, озчилигида метастаз мавжуд. Инсулиномалар функционал (инсулин ишлаб чиқаришни ошириши сабаб) панкреатик нейроэндокрин ўсмалар (ПНЕТ) гуруҳидан биридир[1]. Тиббиёт мавзулари сарлавҳалари таснифида инсулинома „оролча ҳужайралари аденомаси“ нинг ягона кичик тури ҳисобланади.

Бета ҳужайралари қондаги глюкоза миқдори ошишига жавобан инсулин чиқаради. Натижада инсулиннинг кўпайиши қонда глюкозани нормал даражага туширишга ёрдам беради, инсулиннинг кейинги секрецияси тўхтатилади. Инсулиномаларда инсулин секрецияси глюкоза томонидан тўғри тартибга солинмайди ва ўсмалар инсулин чиқаришда давом этади. Бу эса глюкоза миқдорини одатдагидан кўпроқ пасайишига олиб келади.[2]

Беморларда қонда глюкоза миқдори пастлиги (гипогликемия) аломатлари вужудга келади, улар соғлом овқатланиш орқали яхшиланади. Инсулинома ташхиси қонда паст глюкоза, кўтарилган инсулин, проинсулин ва C-пептид даражалари билан биокимёвий тарзда аниқланади. Ўсмани тиббий тасвир ёки ангиография билан локализация қилиш орқали тасдиқланади. Аниқ даволаш жарроҳликдир.[2]

Белгилар ва аломатлар

Инсулинома бўлган беморларда одатда нейрогликопеник аломатлар ривожланади. Бу эса даврий бош оғриғини ўз ичига олади. Летаржи, диплопиа ва лойқа кўриш, айниқса жисмоний машқлар қийинлашади. Кучли гипогликемия, кома ва доимий неврологик шикастланишга олиб келиши мумкин. Гипогликемияга катеколаминержик жавоб натижасида келиб чиқадиган аломатлар (тремулоуснесс, юрак уриши, тахикардия, терлаш, очлик, безовталик, кўнгил айниш) кенг тарқалган эмас. Баъзида тўсатдан вазн ортиши кузатилади. 

Беморда гипогликемия белгилари бўлса, унда қон зардобидаги глюкоза, инсулин, проинсулин ва C-пептид даражаларига қон текшируви ўтказилади. Рўза ўша пайтда тўхтатилади. Ипогликемия томир ичига декстроз юбориш ёки углевод ўз ичига олган озиқ-овқат ёки ичимлик билан даволанади.

Диагностика

Симптоматик очлик гипогликемияси бўлган беморда инсулинома ташхиси шубҳа қилинган. „Ҳақиқий гипогликемия“ ташхисини қўйиш учун Уиппл триадасининг шартлари бажарилиши керак[3][4]

  1. гипогликемия белгилари
  2. қон плазмасидаги глюкоза даражаси 45 га тенг мг/дЛ (2,5 ммол/Л) ёки ундан кам.
  3. глюкоза киритилиши билан симптомларнинг қайтарилиши.

Қон тестлари

Ушбу қон тестлари инсулиномани аниқлаш учун керак:[5]

Бостириш тестлари

Одатда, гипогликемияда эндоген инсулин ишлаб чиқариш бостирилади. Шифохона шароитида назорат қилинадиган 72 соатлик рўза тутиб, инсулин миқдори босилиш ё босилмаслиги инсулин чиқарадиган ўсма мавжудлигининг кучли белгисидир. 

Текширув вақтида беморда калория ва кофеинсиз суюқликлар учраши мумкин. Капиллярда қондаги глюкоза миқдори 60 мг/дЛ (3,3 ммол/Л) дан паст бўлгунга қадар ҳар 4 соатда рефлектор ёрдамида ўлчанади. Қондаги глюкоза миқдорини ўлчаш частотаси қийматлар <49 мг/дЛ (2,7 ммол/Л) бўлгунча ҳар соатда оширилади.

Диагностик тасвир

Инсулинома ултратовуш, компютер томографияси ёки МРТ усулларидан фойдаланиб ноинвазив воситалар билан локализация қилинади. Индий-111 пентетреотид текшируви соматостатин рецепторлари ижобий ўсмаларини аниқлаш учун ултратовуш, КТ ёки МРТга қараганда сезгирроқ, лекин инсулиномалар учун яхши диагностика воситаси эмас. Эндоскопик ултратовуш текшируви инсулиномаларни аниқлаш учун ўсимтанинг жойлашишига қараб 40-93% сезгирликка эга.[6]

Даволаш

Қизил-жигарранг кўринишдаги инсулиноманинг ялпи тасвири

Инсулиномани даволашнинг якуний йўли ўсмани жарроҳлик усули билан олиб ташлаш. Бунда ошқозон ости безининг бир қисми ҳам олиб ташланиши мумкин. Жарроҳлик аралашуви мумкин бўлмаган ёки бошқа йўл билан операция қилиб бўлмайдиган ўсмаларда инсулин чиқарилишини блокировка қилиш учун Диазоксид ва соматостатин каби дорилар ишлатилади. Доксорубицин контрендикедир бўлган беморларда доксорубицин ва стрептозоцин ёки фтороурацил ва стрептозоцин комбинациялари мавжуд кимётерапия қўлланади.

Прогноз

Ҳавфсиз инсулиномали беморларнинг кўпчилиги жарроҳлик йўли билан даволанади. Жарроҳликдан кейин кўп ўсмалари бўлган беморларда доимий ёки такрорий гипогликемия пайдо бўлади. Беморларнинг тахминан 2 % ида операциядан кейин қандли диабет ривожланади. 

Тавсиф

Инсулиномалар камдан-кам учрайди. Нейроэндокрин билан касалланиш йилига миллион кишига биттадан тўрттагача янги ҳолатларда кузатилади. Инсулинома- Лангерҳанс ҳужайралари оролларидан келиб чиқадиган ўсмаларнинг энг кенг тарқалган турларидан бири.(ошқозон ости бези эндокрин ўсмалари). Инсулиномаларнинг 99 % дан ортиғи ошқозон ости безидан келиб чиқади, кам ҳолатларда эктопик ошқозон ости бези тўқималаридан келиб чиқади. Тахминан 5 % ҳолатлар паратироид безлари ва гипофиз (кўп сонли эндокрин неоплазия тури) ўсмалари билан боғлиқ ва кўп сонли ва малигн бўлиш эҳтимоли кўпроқ. Кўпгина инсулиномалар кичик бўлиб, 2 сантиметрдан кам. 

Манбалар

  1. ↑ Бурнс, Wиллиам Р.; Эдил, Бариш Ҳ. (Марч 2012). „Неуроэндоcрине Панcреатиc Туморс: Гуиделинес фор Манагемент анд Упдате“. Cуррент Треатмент Оптионс ин Онcологй. 13-жилд, № 1. 24–34-бет. дои:10.1007/с11864-011-0172-2. ПМИД 22198808.
  2. ↑ 2,0 2,1 „Инсулиномас“. Тҳе Леcтурио Медиcал Cонcепт Либрарй. Қаралди: 2021-йил 27-июл.
  3. ↑ Мелмед, Шломо. Wиллиамс техтбоок оф эндоcринологй, 13, Элсевиэр, 2016 — 1582–1607-бет. ИСБН 978-0-323-29738-7. 
  4. ↑ Мартенс, Пиэтер; Тиц, Жос (Жуне 2014). „Аппроач то тҳе патиэнт wитҳ спонтанеоус ҳйпоглйcемиа“. Эуропеан Жоурнал оф Интернал Медиcине. 25-жилд, № 5. 415–421-бет. дои:10.1016/ж.эжим.2014.02.011. ПМИД 24641805.
  5. ↑ „Инсулиномас“. Тҳе Леcтурио Медиcал Cонcепт Либрарй. Қаралди: 2021-йил 22-июл.
  6. ↑ Сотоудеҳманеш, Расоул; Ҳедаят, Анооширван; Ширазиан, Наҳид; Шаҳраээни, Шади; Аинечи, Саназ; Зеинали, Фатемеҳ; Колаҳдоозан, Шади (17 Септембер 2007). „Эндосcопиc ултрасонограпҳй (ЭУС) ин тҳе лоcализатион оф инсулинома“. Эндоcрине. 31-жилд, № 3. 238–241-бет. дои:10.1007/с12020-007-0045-4. ПМИД 17906369.