Interfaol mashina tarjimasi
Интерфаол машина таржимаси (ИМТ) компютер таржимаси соҳасининг махсус қисмидир. Таржима парадигмаси шундан иборатки, компютер дастурий таъминоти мавжуд бўлган барча маълумотларни ҳисобга олган ҳолда фойдаланувчи киритиши керак бўлган матнни башорат қилишга уринади ва шу орқали таржимонга ёрдам беради. Бундай тахмин нотўғри бўлганида, тизим фойдаланувчига фикр билдиради ва янги маълумотни ҳисобга олган ҳолда янги башорат қилинади. Бу жараён фойдаланувчи хоҳлаган таржима ҳосил бўлишига қадар такрорланади.
Интерфаол машина таржимаси, айниқса, таржимада хатоларга йўл қўйилиши мумкин бўлмаган соҳалардаги матнлар таржимаси учун қизиқарли бўлиб, бундай таржимада тизим томонидан тақдим этилган таржимага ўзгартириш киритадиган инсон-фойдаланувчи керак бўлади. Бундай ҳолларда, потенсиал фойдаланувчиларга имтиёзлар бериш учун интерфаол машина таржимаси яхшиланади[1][2]. Бироқ, интерфаол машина таржимасини амалга оширадиган тижорат дастурлари мавжуд эмас ва ҳозиргача иш илмий тадқиқот соҳасида амалга оширилади.
Тарихи
Тарихий жиҳатдан, интерфаол машина таржимаси компютер ёрдамида таржима парадигмасининг ривожланиши сифатида ҳосил бўлган, бу ерда таржимон ва машина таржимаси тизимлари тандемда ишлашга мўлжалланган[3]. Бу биринчи иш Канада ҳукумати томонидан молиялаштирилган ТрансТйпе тадқиқот лойиҳаси томонидан кенгайтирилди. Ушбу лойиҳада инсон ва компютернинг ўзаро таъсири иккала техниканинг энг яхши фазилатларига эришиш учун муҳитга ўтказилган интерфаол таржимага асосланган машина таржимаси усулларини жорий этиш орқали якуний матнни олишга қаратилган эди: автоматик тизимнинг самарадорлиги ва инсон-таржимоннинг ишончлилиги.
Кейинчалик, Европа Комиссияси томонидан молиялаштирилган ТрансТйпе2[1][2] йирик тадқиқот лойиҳаси инсон-фойдаланувчиси ўзгартира оладиган ёки қабул қила оладиган тўлиқ таржима гипотезаларини олиш мақсадида тўлиқ машина таржимаси тизими жараёнига киришни таҳлил этган ҳолда ушбу ишни давом эттирди. Агар фойдаланувчи гипотезани ўзгартиришга қарор қилса, тизим фойдаланувчи томонидан киритилган ўзгаришларни ҳисобга олган ҳолда гипотезанинг янги таржимасини ишлаб чиқариш учун ушбу фикр-мулоҳазадан максимал даражада фойдаланишга ҳаракат қилади.
Яқин орада Европа Комиссияси томонидан молиялаштирилувчи CАСМАCАТ[4] таржимонлар учун ёрдамнинг янги турларини ишлаб чиқиш ва уларни муҳаррир, сервер, таҳлил ва визуализация воситаларидан иборат янги ривожланиш муҳитига интеграциялашга қаратилди. Ривожланиш муҳити модул тамойили бўйича ишлаб чиқилган ва мавжуд автоматлаштирилган таржима воситалари билан бирлаштирилиши мумкин. Бундан ташқари, CАСМАCАТ муҳити таржимон билан ўзаро алоқадан ўрганиши, фойдаланувчининг таржима қилиш танловига қараб дарҳол ўз моделларини янгилаши ва тузатиши мумкин[5][6].
Фойдаланувчиларнинг кенг доирасини қамраб олган сўнгги иш[7] шуни кўрсатдики, интерфаол машина таржимасидан ҳатто аслият тилни билмайдиган фойдаланувчилар ҳам деярли профессионал таржима сифатига эришиш учун фойдаланишлари мумкин. Бундан ташқари, у интерфаол ссенарий нашрдан кейинги классик ссенарийдан кўра фойдалироқ эканлигини кўрсатади.
Жараён
Интерфаол машина таржимаси жараёни тизим фойдаланувчига таржима гипотезасини таклиф қилишидан бошланади. Кейин фойдаланувчи тўлиқ таклифни қабул қилиши ёки баъзи хатолар мавжуд деб ҳисобласа уни ўзгартириши мумкин. Одатда, берилган сўзни ўзгартиришдан олдин, (жумла) префикси ўша сўзгача бўлганларни тўғри деб ҳисоблайди, яъни ўзаро таъсир схемаси — чапдан ўнгга. Фойдаланувчи нотўғри деб ҳисоблаган сўзни ўзгартиргандан сўнг, тизим янги суффиксни таклиф қилади, яъни таклифнинг қолган қисми. Бу жараён таржима фойдаланувчини қониқтирмагунича давом этади.
Гарчи бу тушунтириш сўз даражасида бўлса-да, олдинги жараён белгилар даражасида ҳам амалга оширилиши мумкин, шунинг учун тизим таржимон ҳар ягона белгини киритганда суффиксни тақдим этади. Бундан ташқари, инсон ва машинанинг ўзаро таъсирини соддалаштириш учун одатдаги чапдан ўнгга бўлган ўзаро таъсир моделини ўзгартириш бўйича ҳаракатлар давом этмоқда.
Худди шундай ёндашув Cаитра таржима воситасида қўлланади.
Баҳо
Интерфаол машина таржимасида баҳолаш мураккаб масала ҳисобланади. Идеал ҳолда, баҳолаш фойдаланувчилар иштирок этган тажрибаларда амалга оширилиши керак. Бироқ, юқори пул қийматини бу камдан-кам ҳолларда бўлишини англатади. Бундан ташқари, таржимонлар томонидан интерфаол машина таржимаси технологияларини ҳақиқий баҳолашни кўриб чиқаётганда ҳам, бундай тажрибаларда нимани ўлчаш кераклиги аниқ эмас, чунки ҳисобга олиниши керак бўлган ва назорат қилиниши мумкин бўлмаган кўп турли хил ўзгарувчилар мавжуд, масалан, фойдаланувчи жараёнга кўникиши учун талаб қилинадиган вақт. CАСМАCАТ лойиҳасида ушбу ўзгарувчиларнинг айримларини текшириш учун баъзи дала тадқиқотлари ўтказилди.
Лаборатория шароитида тезкор баҳолаш учун интерфаол машина таржимаси тугмалар босиш сони ёки киритилган сўзлар сони ёрдамида баҳоланади. Бундай мезонлар ҳужжатнинг якуний таржимасини олишдан олдин қанча тугмачаларни босиш ёки қанча фойдаланувчи томонидан киритилган сўзларни киритиш кераклигини ўлчашга ҳаракат қилади.
Классик автоматлаштирилган таржима билан фарқлар
Интерфаол машина таржимаси автоматлаштирилган таржиманинг кичик соҳаси бўлса-да, иккинчисига нисбатан интерфаол машина таржимасининг асосий жозибаси унинг интерфаоллигидир. Классик автоматлаштирилган таржимада таржима тизими энг яхши ҳолатда битта таржима гипотезасини таклиф қилиши мумкин, кейин эса фойдаланувчи бундай гипотезани таҳрир қилиши керак. Бундан фарқли ўлароқ, интерфаол машина таржимасида тизим фойдаланувчи ҳар сафар тизим билан ўзаро алоқада бўлганида, яъни ҳар бир киритилган сўздан (ёки ҳарфдан) кейинянги гипотезанинг таржимасини ишлаб чиқаради.
Яна қаранг
- Машина таржимаси
- Статистик машина таржимаси
- Автоматлаштирилган таржима
- Компютер тилшунослиги
- Кейинги ишлов бериш
- Таржима
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Cасаcуберта, Франcисcо; Cивера, Жорге; Cубел, Элса; Лагарда, Антонио Л.; Лапалме, Гуй; Маcкловитч, Эллиотт; Видал, Энриқуэ. Ҳуман интераcтион фор ҳигҳ қуалитй мачине транслатион (эн) // Cоммуниcатионс оф тҳе АCМ : жоурнал. — 2009. — Вол. 52, но. 10. — П. 135—138. — ДОИ:10.1145/1562764.1562798. Архивировано 6 июл 2011 года. „Архивированная копия“ (деадлинк). 2011-йил 6-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 3-август.
- ↑ 2,0 2,1 Баррачина, Сергио; Бендер, Оливер; Cасаcуберта, Франcисcо; Cивера, Жорге; Cубел, Элса; Кҳадиви, Шаҳрам; Лагарда, Антонио Л.; Ней, Ҳерманн; Томáс, Жесúс; Видал, Энриқуэ. Статистиcал аппроачес то cомпутер-ассистед транслатион (эн) // Cомпутатионал Лингуистиcс : жоурнал. — 2009. — Вол. 25, но. 1. — П. 3—28. — ДОИ:10.1162/cоли.2008.07-055-р2-06-29.
- ↑ Фостер, Георге; Исабелле, Пиэрре; Пламондон, Пиэрре. Таргет-техт медиатед интераcтиве мачине транслатион (эн) // Мачине Транслатион : жоурнал. — 1997. — Вол. 12, но. 1. — П. 175—194. — ДОИ:10.1023/а:1007999327580. Архивировано 27 январ 2020 года.
- ↑ Алабау, Виcент; Буcк, Чристиан; Cарл, Мичаэл; Cасаcуберта, Франcисcо; Гарcиа-Мартинез, Мерcедес; Германн, Улрич; Гонзалез-Рубио, Жесус; Ҳилл, Робин эт ал. (Април 2014). "CАСМАCАТ: А Cомпутер-ассистед Транслатион Wоркбенч". Проcеэдингс оф тҳе 14тҳ Cонференcе оф тҳе Эуропеан Чаптер оф тҳе Ассоcиатион фор Cомпутатионал Лингуистиcс. Лос Ангелес, Cалифорниа: Ассоcиатион фор Cомпутатионал Лингуистиcс. пп. 25–28. ҳттп://аcлwеб.орг/антҳологй/Э/Э14/Э14-2007.пдф.
- ↑ Ортиз-Мартинез, Даниэл; Гарcиа-Вареа, Исмаэл; Cасаcуберта, Франcисcо (Жуне 2010). "Онлине Леарнинг фор Интераcтиве Статистиcал Мачине Транслатион". Ҳуман Лангуаге Течнологиэс: Тҳе 2010 Аннуал Cонференcе оф тҳе Нортҳ Америcан Чаптер оф тҳе АCЛ. Ассоcиатион фор Cомпутатионал Лингуистиcс. пп. 546–554. ҳттп://аcлwеб.орг/антҳологй/Н/Н10/Н10-1079.пдф.
- ↑ Мартинез-Гомез, Пасcуал; Санчис-Триллес, Герман; Cасаcуберта, Франcисcо. Онлине адаптатион стратегиэс фор статистиcал мачине транслатион ин пост-эдитинг сcенариос (эн) // Паттерн Реcогнитион : жоурнал. — Элсевиэр, 2012. — 9 (вол. 45). — П. 3193—3203. — ДОИ:10.1016/ж.патcог.2012.01.011.
- ↑ Коэҳн, Пҳилипп (Жуне 2010). "Энаблинг Монолингуал Транслаторс: Пост-Эдитинг вс. Оптионс". Ҳуман Лангуаге Течнологиэс: Тҳе 2010 Аннуал Cонференcе оф тҳе Нортҳ Америcан Чаптер оф тҳе Ассоcиатион фор Cомпутатионал Лингуистиcс (ҲЛТ/НААCЛ). Лос Ангелес, Cалифорниа: Ассоcиатион фор Cомпутатионал Лингуистиcс. пп. 537–545. ҳттп://www.аcлwеб.орг/антҳологй/Н/Н10/Н10-1078.пдф.