Interferensiya

Интерференсия— тўлқинларнинг фазода устма-уст тушиб қўшилган ҳолда бир-бирини кучайтириши ёки сусайтириши. Табиатидан қатъи назар ҳамма тўлқинлар (акустик, ёруғлик, электр ва б.)га хос ҳолат. Шунинг учун ҳам умумий ҳолда тўлқинлар Интерференсияси, хусусий ҳолда ёруғлик И.си ўрганилади. Тўлқин когерент ва бир хил қутбланган бўлса, тўлқин Интерференсия ҳодисаси ҳосил бўлади. Бир хил частотали бир хил қутбланган икки гармоник тўлқинларнинг қўшилиши оддий ҳолатдаги тўлқин Интерференсиясигасига мисол бўла олади.

Иссиқлик манбаларидан чиққан когерент бўлмаган тўлқинлар ҳам Интерференсияни ҳосил қилади. Масалан, астрономик катта телескопларда юлдузлардан келган ёруғликлар Интерференсиясини кузатиш мумкин. Бунга сабаб, юлдузлардан тарқалаётган ёруғлиқ тўлқинлари ўз манбаидан узоқлашган сари, унинг фазавий когерентлик даражаси Р/р га пропорсионал равишда ошади (Р — ёруғлик манбаигача бўлган масофа, г — манба ўлчами). Иссиқлик манбаларидан чиққан тўлқинлар манбадан қанча узоклашса, улар шунча ясси тўлқинларга яқин бўлади.

Интерференсиянинг техникада қўлланиши

Ёруғлик интерференсияси амалда жуда кўп жойларда қўлланади. Физика тадқиқот ва техник тадбиқлар учун турли хил интерференсион асбоблар-интерфрометрлар ишлаб чиқилган. Уларнинг барчаси битта принсипга асосланган бўлиб, фақат тузилиш жиҳатдан фарқ қилади.

Интерфрометрлар ёрдамида ёруғлик тўлқинлари узунлигини жуда катта аниқликда аниқлаш, кичик узунлик ва бурчакларни ўлчаш, шаффоф муҳитларнинг синдириш кўрсаткичини аниқлаш, сиртларнинг силлиқлаш ва сайқаллаш сифатини баҳолаш мумкин.

Интерфрометрлар билан бир қаторда энг кучли спектрал асбоб - интерференсион спектраскоп (спектограф) яратилган. 

Интерфрометрларнинг кўп соҳаларда турларини яратишда америкалик олим А. А. Майкелсон томонидан яратилган Майкелсон интерфрометри асос қилиб олинади.

Майкелсон интерфрометри тузилиши билан танишамиз: сиртларнинг ишланиш сифатини текширишни кўрамиз. Бунинг учун текширилаётган намунанинг сирти билан жуда силлиқ эталон пластинка орасида пона шаклидаги юпқа ҳаво қатлами ҳосил қиламиз. Сиртнинг нотекисликлари текширилаётган а сиртдан ва эталон пластинка пастки б ёғидан ёруғлик қайтишида ҳосил бўладиган интерференсион йўлларнинг сезиларли даражада ўзгаришига сабаб бўлади.

Текширилаётган сирт силлиқ бўлганда интерференсион йўллар тўғри чизиқли бўлади. Агар сиртда бирон нотекислик, масалан, чуқурлик бўлса, бу чуқурликдан қайтган нурлар учун йўл айирмаси ўзгаради, бунинг натижасида нотекисликлар соҳасида интерференсион йўллар эгриланади.

Агар нотекислик чуқурлик эмас баландлик — дўнглик кўринишида бўлса, у ҳолда интерференсион йўлларнинг эгилиши қарама қарши томонга йўналган бўлади.