Iosif Fridlyander
Иосиф Наумович Фридляндер (Андижон, Россия империяси — 2009-йил 30-май, Москва, Россия) — совет ва рус металлурги, мемуарист, қотишмалар яратувчиси, А. Н. Туполевнинг ҳамкори. СССР Фанлар академиясининг академиги. Ленин мукофоти ва Россия Федерацияси Давлат мукофоти совриндори.
| Иосиф Фридляндер | |
|---|---|
| русча: Иосиф Наумович Фридляндер | |
| Таваллуди |
28-сентябр 1913-йил Андижон, Фарғона вилояти (Россия империяси), Россия империяси |
| Вафоти |
31-май 2009-йил (95 ёшда) Москва, Россия |
| Фуқаролиги |
|
| Касби | металлург |
| Илмий даражаси | техника фанлари доктори |
| Илмий унвони |
СССР Фанлар академияси академиги Россия Фанлар академияси академиги |
| Мукофотлари |
Андоза:Октябр инқилоби ордени |
Таржимаи ҳоли
1913-йил 28-сентябрда Андижонда (ҳозирги Ўзбекистон) туғилган. Опаси — Фридляндер (Масевич) Тая Наумовна (1926-йил 9-мартда туғилган)[1] . „Комсомолская правда“ газетасининг Тожикистондаги мухбири бўлиб ишлаган ва босмачилар билан жанг қилган. Н. Э. Бауман дномидаги Москва давлат техника университетини тамомлаган.
1937-йилдан умрининг сўнгги кунигача Бутунроссия авиация материаллари илмий-тадқиқот институтида ишлаган.
- Муҳандислик фанлари доктори (1958)[2]
- профессор (1960)[2]
- СССР Фанлар академиясининг мухбир аъзоси (1976)
- СССР Фанлар академияси академиги (1984); 1991-йилдан — Россия Фанлар академиясининг академиги
Илмий фаолияти
И. Н. Фридляндер алюминий қотишмалари қаришининг уч босқичи назариясини ишлаб чиққан: зона, фаза, коагуляция — бундай қариш натижасида материал механик, чарчоқ, физик, коррозия, технологик хусусиятлар ва синиш чидамлилиги мажмуасида фарқланади, бу эса уни амалга оширди. турли самолётлар ва ракеталарнинг ҳақиқий дизайн талабларига ва иш шароитларига мос келадиган иссиқлик билан ишлов беришнинг тегишли стандарт турларини ишлаб чиқариш амалиётига жорий этиш мумкин.
- Ту-4 самолёти,
- стратегик бомбардимончилар Ту-16 ва Ту-95,
- барча йўловчилар „Ту“ (шу жумладан энг янги Ту-204 ва Ту-334),
- ҳарбий транспорт Ил-86, Ил-96-300, „Антей“, гигантлар „Мрия“ ва „Руслан“ (Ан-124),
- қирувчи самолётлар МиГ-23, Су-30, Су-35, Су-37,
- Вертикал учиш самолёти Як-38,
- денгиз самолётлари КБ Г. М. Бериев,
- дунёдаги энг кучли ракетанинг танклари „Энергия“,
- „Протон“ космик ракетасининг танклари,
- ракета двигателларининг турбонасос блоклари пичоқлари,
- қаттиқ ёқилғи ва суюқ қисқа масофали ва қитъалараро ракеталар[2].
1955—1956-йилларда унинг раҳбарлигида биринчи бериллий қотишмалари яратилган.
Ўрнатилган И. Н. Фридляндернинг фикрига кўра, кимёвий ва фазали композицияларга қараб кўп компонентли алюминий тизимлар хусусиятлари ўзгаришининг асосий қонуниятлари турли хил структуравий қотишмаларни — юқори қувватли, иссиқликка чидамли, коррозияга чидамли, пайвандланадиган, криоген, юқори модули, бу мамлакатда илғор авиация, ракета ва атом саноатини яратиш имконини берди. Бу натижалар СССРда кашфиётлар сифатида қайд этилган[3].
И. Н. Фридляндер алюминий қотишмаларининг қаришининг уч босқичи назариясини ишлаб чиқди: зона, фаза, коагуляция — бундай қариш натижасида материал механик, чарчоқ, физик, коррозия, технологик хусусиятлар ва синиш чидамлилиги мажмуаси билан ажралиб туради, бу турли хил самолётлар ва ракеталарни лойиҳалаш ва ишлатиш шартларининг ҳақиқий талабларига жавоб берадиган иссиқлик билан ишлов беришнинг тегишли стандарт турларини ишлаб чиқариш амалиётига жорий этиш имконини берди.
И. Н. Фридляндер уран-235 ни бойитиш учун саноат сентрифуга технологиясини яратувчилардан бири бўлган. Иссиқлик ва электр энергияси истеъмоли АҚШда қўлланиладиган уран-235 бойитишнинг термал диффузия усулига нисбатан ўн баравар камайган (у ерда сентрифуга технологияси ўзлаштирилмаган), шу билан бирга уран бомбасини ишлаб чиқариш технологияси содда ва плутоний версиясига қараганда анча ишончли бўлиши жуда муҳимдир[4].
Мукофотлар
- Олтита орден ва медал[5]
- Ленин мукофоти (1963)
- 3-даражали Сталин мукофоти (1949) — янги юқори қувватли қотишма ишлаб чиқиш ва саноатда жорий этишдаги хизматлари учун.
- Россия Федерациясининг фан ва техника соҳасидаги Давлат мукофоти („Аэрокосмик технологияда ултра енгил қотишмалар“ мавзусидаги иши учун)
- СССР Вазирлар Кенгашининг мукофоти
- 3-даражали „Ватанга хизматлари учун“ ордени
- Октябр инқилоби ордени
- Меҳнат Қизил Байроқ ордени
- „Шон-шараф белгиси“ ордени
Хотираси
И. Н. Фридляндер хотирасига бағишлаб режиссёр И. Ушаков томонидан суратга олинган „Жозеф Фридляндер. Хавфсизлик чегараси“ филми олинган (2006).
Манбалар
- ↑ [база.вгд.ру/2/43511/10.ҳтм ИCҚ-Лист 2008 :: ИCҚ-список]
- ↑ 2,0 2,1 2,2 „Биосправка на сайте ВНИАМ“. 2016-йил 5-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 26-январ.
- ↑ (Диплом на откритиэ № 346 от 12.12.1989 г. „Закономерности увеличения жесткости двухфазних систем“; Диплом на откритиэ № 390 от 18.10.1990 г. „Явлениэ повишения прочности и жесткости сплавов системи алюминий-магний-литий с одновременним понижениэм плотности“, „Эффект Фридляндера“)
- ↑ „Академик Иосиф Фридляндер: "Наши центрифуги оказались не по зубам американцам"“ (ру). Известия (2007-йил 23-апрел). 2018-йил 29-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 28-сентябр.
- ↑ Телеканал „Култура“. Умер академик Иосиф Фридляндер[сайт ишламайди]
Ҳаволалар
- Сергей Лесков Сплавни яратган одам // известиа.ру, 2009 йил 2 июн
- Владимир Губарев. „Академик Жозеф Фридландер“
- ВНИАМ веб-сайтидаги биографик маълумотлар
- Академик Жозеф Фридляндер: „Бизнинг сентрифугаларимиз америкаликлар учун жуда қаттиқ эди“
- Жозеф Фридландер: „Мен ўзимнинг ўнг канcамни унутолмайман“ (интервю)