Iqtisodchi
Иқтисодчи — ижтимоий фанлар таркибига кирувчи иқтисодиёт соҳаси билан шуғулланувчи мутахассис ва амалиётчи.
Иқтисодчи шунингдек иқтисодий назария ва тушунчаларни ўрганади, ишлаб чиқади ва қўллайди ҳамда иқтисодий сиёсат ҳақида ёзади. Ушбу соҳада кўплаб кичик йўналишлар мавжуд бўлиб, улар кенг фалсафий назариялардан тортиб, аниқ бозорлар доирасидаги батафсил тадқиқотларгача қамраб олади. Бунга макроиқтисодий ва микроиқтисодий таҳлил, молиявий ҳисобот таҳлили киради. Шунингдек, эконометрика, статистика, ҳисоблашнинг иқтисодий моделлари, молиявий иқтисодиёт, регулятор таъсирини таҳлил қилиш ва математик иқтисодиёт каби усуллар ва воситалардан фойдаланилади.
Касбнинг келиб чиқиш тарихи
Бугунги кунда иқтисодчилар алоҳида касб эгалари сифатида тан олинса-да, дастлабки иқтисодий фикр муаллифлари полимат файласуфлар бўлган. Энг қадимги иқтисодий асарлар қаторига қадимги даврга оид Аристотелнинг „Оэcономиcа“ ва Ксенофонтнинг „Оэcономиcус“ асарлари киради. Бу асарларда дастлабки шаклда меҳнат тақсимоти каби ғоялар кўриб чиқилган.
ХВИИ асрда замонавий иқтисодий фикр шакллана бошлаганда, етакчи муаллифлар кўпинча кенг қамровли олимлар бўлиб, иқтисодиёт билан бирга фалсафа ва ҳуқуқ ҳақида ҳам ёзган. Бунга Ричард Cантиллон мисол бўлиб, у кейинчалик „Cантиллон эффекти“ деб аталган тушунчани таърифлаган, шунингдек Давид Ҳуме пулнинг пул миқдори назариясини олдиндан илгари сурган.
Адам Смитҳ ўзининг „Халқлар бойлигининг табиати ва сабаблари тўғрисида тадқиқот“ асарида иқтисодиётга тўлиқ бағишланган илк йирик асарлардан бирини ёзиб, уни ижтимоий фанлар ичида алоҳида фан сифатида шаклланишига ҳисса қўшган. Унинг асосий асари бир қанча илмий йўналишларга асос бўлди, жумладан классик иқтисодиёт мактаби (айниқса Давид Риcардо ва Сей Жан Батист) ҳамда унга жавобан марксизм (Карл Марх асарларига асосланган).
ХИХ аср давомида иқтисодиёт тобора касбийлашди. Сей Жан Батист Франсияда Cонсерватоире натионал дес арц эт мéтиэрсда иқтисодиёт бўйича илк кафедрани эгаллаган[1]. Аср охирига келиб, неоклассик иқтисодиёт мактабига мансуб иқтисодчиларнинг аксарияти академиклар бўлиб, кўпинча математика бўйича тайёргарликка эга эди. Шу тариқа иқтисодчи образи полимат[2] олимдан тор ихтисослашган мутахассисга айлана бошлади.
ХХ аср давомида иқтисодий назариядаги ютуқлар Жоҳн Майнард Кейнес, Паул Самуэлсон ва Милтон Фриэдман билан боғлиқ бўлиб, бир нечта асосий йўналишларнинг шаклланишига олиб келди: Кейнсчилик, Самуэлсоннинг неоклассик синтези ва Фриэдманнинг монетаризми. Бу йўналишлар ўз навбатида янги классик макроиқтисодиёт ривожига таъсир кўрсатди[3].
2008-йилги молиявий инқироз Буюк рецессияга олиб келди. Бу эса айрим макроиқтисодчилар ва молиявий иқтисодчиларни мавжуд назарий қарашларни қайта кўриб чиқишга ундади[4][5]. Шу жараёнда айрим сиёсатчилар ва иқтисодчилар орасида Кейнсчиликнинг қайта тикланиши юзага келди.
Манбалар
- ↑ Рейбауд, Лоуис (1864). "Лес Чаирес д'Écономиэ политиқуэ эн Франcе". Ревуэ дес Деух Мондес (54).
- ↑ Боер, Роберт. Уне дисcиплине санс рéфлехивитé пеут-элле êтре уне сcиэнcе ? éпистéмологиэ де л'écономиэ, Либрес cоурс. Парис: Éдитионс де ла Сорбонне, 2021. ИСБН 979-10-351-0658-4.
- ↑ Cоллеcтиф. À қуои сервент лес écономистес с'илс дисент тоус ла мêме чосе ?: Манифесте поур уне écономиэ плуралисте (фр). лес лиэнс қуи либèрент, 2015-05-13. ИСБН 979-10-209-0303-7.
- ↑ Добсон, Wендй (2009-01-31), „7. Интернатионал Бусинесс Глобал Лессонс фром тҳе 2008 Финанcиал Cрисис“, Тҳе Финанcе Cрисис анд Ресcуэ, Торонто: Университй оф Торонто Пресс, дои:10.3138/9781442657175-008, ИСБН 978-1-4426-5717-5, қаралди: 2025-12-12
- ↑ Мандиларас, Алехандрос (2017-09-12). Сих чарц тҳат шоw ҳоw муч тҳе wорлд ҳас чангед синcе тҳе 2007-08 финанcиал cрисис. дои:10.64628/аб.4мcептгдж. ҳттпс://дои.орг/10.64628/аб.4мcептгдж. Қаралди: 2025-12-12.Иқтисодчи]]