Irbid gubernatorligi
Ирбид ёки Ирбед (арабча: إربد) Иорданиядаги губернаторлик бўлиб, мамлакат пойтахти Амман шимолида жойлашган. Губернаторлик пойтахти — Ирбид шаҳри. Губернаторлик Иорданияда Амман губернаторлигидан кейинги иккинчи энг кўп сонли аҳолига эга ва аҳоли зичлиги бўйича мамлакатда етакчи.
Ирбид губернаторлиги محافظة إربد | |
|---|---|
| Губернаторлик | |
| Мамлакат | Иордания |
| Ҳукумат | |
| • Губернатор | Муаммар Танаш |
| Майдон | 1,572 км2 (607 кв ми) |
| Аҳолиси (2015) |
1,770,000 |
| Зичлиги | 1 100 киши/км2 |
| Вақт минтақаси | УТCГМТ +2 |
| Телефон коди | +(962)2 |
Тарихи
Темир даври
Темир даврида Ирбид атрофидаги ҳудудни, ўша пайтда Гилад номи билан аталган, исроилликлар ўзлаштирган[1]. Ар-Рамтҳа, Ирбид губернаторлигидаги иккинчи йирик шаҳар[2] исроилликларнинг Рамот-Гилад шаҳри ҳисобланади, Левилар шаҳри ва Иордан дарёсининг шарқидаги бошпана шаҳар, Иброний Библияда бир неча марта эслатиб ўтилган[3][4].
Темир даврининг охирига келиб, Гилад Исроил Қироллиги ваОрам шоҳлиги ўртасидаги ҳокимият учун кураш марказига айланди[5][6]. Шоҳлар китобига кўра, Рамот-Гилеад Исроил шоҳлиги ва Дамашқ Арам ўртасидаги жанг бўлган жой эди. Жанг пайтида Исроил шоҳи Ахаб Яҳудо шоҳи Ёҳушафатга қўшилиб, оромийлар билан жанг қилди, аммо ўқ тегишидан олган жароҳати туфайли вафот этди. Кейинчалик, бу ерда Исроиллик Охазиё ва Яҳудолик Ёрам Дамашқ шоҳи Хазаилга қарши жанг қилган ва Ёрам яраланган. Бу шаҳарда Ёҳушафатнинг ўғли Ёҳу Элишай томонидан чўқинтирилган эди.
Милоддан аввалги 8-асрда оссурияликлар, кейин эса Бобил ва Аҳамонийлар империяси ҳудуд устидан назорат ўрнатдилар.
Классик антик давр
Бу ҳудуд кейинчалик эллинистик, Рим ва Византия сивилизациялари таркибига кирди ва улардан тарихий ва археологик мерос қолди. Рим ва юнон шаҳарлари: Арабелла (Ирбид), Капитолиас (Бейт-Рас), Рим сунъий тепалиги ва кичик Рим кўли (сув омбори), Гадара (Умм Қайс), Пелла (Табеқт Фаҳел) ва Абила (Қвайлбеҳ) кабилар ташкил этилди. Улар ҳудуднинг ўнта Рим шаҳарларидан тузилган пакт Декаполиснинг аъзолари эди. Ғасонийлар ўз давлатларини Иордания шимолидаги Ирбид, Гўлан ва Хўрон текисликларида қурдилар. Бу Суриянинг энг гўзал давлатларидан бири сифатида тасвирланган. Унда исломий аскарларнинг таъминоти ҳам бор эди. Христианлик ҳудудда милодий ИИ ва ИИИ асрларда тарқалди.
Ўрта асрлар
Исломни қабул қилиш ҳаракати мувафаққиятга эришди. Натижада Шарҳабил ибн Ҳасна 634-йилда (ҳижрий 13) исломий ғалабага эришди. Ирбид, Байт-Рас ва Умму Қайсни эгаллади. Ислом етакчиси Абу Обид Амер Бин Ал-Жарраҳ Пеллани эгаллашга муваффақ бўлди. Милодий 636-йилда (15-ҳижрий) Холид ибн Валид узоқ давом этган Ярмук жангида Рим қўшинларини тор-мор этишга муваффақ бўлди. Шундай қилиб, ҳудуддан римликларни ҳайдаб чиқаришга муваффақ бўлди. Милодий 1187-йилда (ҳижрий 583) Саладин қўшинлари салиб юришлари тарихидаги энг шиддатли жанг бўлган Хиттин томон йўл олди. Бу жанг Қуддусни қайтариб олиш билан якунланди ва бутун минтақа аста-секин Айюбийлар қўлига ўтди.
Мамлуклар даврида Ирбид Туркиядан, Ироқнинг шимолидан ва Россиянинг жанубидан келаётган зиёратчилар карвонлари учун тўхташ жойи сифатида муҳим рол ўйнаган. Шаҳар муҳим алоқа маркази ва Миср, Ҳижоз, Фаластин қирғоқларига кириш эшиги бўлган. Айниқса Дамашқ билан боғланган давр Ирбиднинг маданий ва илмий салоҳиятига ижобий таъсир кўрсатганлиги тарихий манбаларда қайд этилган. Бир қатор олимлар ва ислом ҳуқуқшуносларини етиштириш билан бир қаторда, исломий кенгайиш Муҳаммад пайғамбар саҳобаларининг кўплаб қабрларини, кўплаб масжидларни ва музейга айлантирилган Ҳибрас Мамлук масжиди, Ирбид Мамлук масжиди ва Саҳам Умайид масжиди, Дар Ассарая (собиқ қамоқхона) каби исломий биноларни қолдирди.
-
-
Ум Қайсдаги Византия черкови -
Ар Рамта шаҳридаги Византия ҳудуди
Географияси
Ирбид губернаторлиги Иорданиянинг шимолий ғарбида, Ярмук дарёси ҳавзасида, Иордан водийсида жойлашган. Губернаторликнинг катта қисми шимолий Иорданияни ва Суриянинг жануби-ғарбий қисмини қамраб олган Хавран платосининг бир қисми. Ирбид пойтахт Аммандан тахминан 80 км узоқликда жойлашган. Вилоят шимолдан Сурия (Голан тепаликлари), ғарбдан Иордан дарёси, шарқдан Мафрақ губернаторлиги, жанубдан Жераш, Ажлун ва Балқа губернаторликлари билан чегарадош.
Демографияси
.jpg)
2004-йилги Иордания миллий аҳолини рўйхатга олиш демографик маълумотларига кўра, Ирбид губернаторлиги аҳолиси 928,292 кишидан иборат эди. Ҳисоб-китобларга кўра, 2009-йилда аҳоли сони бир миллиондан бироз ошган. Кейинги аҳолини рўйхатга олиш 2014-йилда ўтказилиши режалаштирилган.
| Ирбид губернаторлигининг демографияси (2004-йил аҳолини рўйхатга олиш) | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Аёл ва эркак нисбати | 48,9% дан 51,1% гача | |||||||||
| Иордания фуқаролари чет эл фуқароларига | 96,6% дан 3,4% гача | |||||||||
| Шаҳар аҳолиси | 707 420 | |||||||||
| Қишлоқ аҳолиси | 220 872 | |||||||||
| Жами аҳоли | 928 292 | |||||||||
Аҳолини рўйхатга олиш натижаларига кўра туманларга нисбатан[7]:
| Туман | Аҳоли (1994-йилги аҳолини рўйхатга олиш) |
Аҳоли (2004-йилги аҳолини рўйхатга олиш) |
Аҳоли (2015-йилги аҳоли рўйхати) |
|---|---|---|---|
| Ирбид губернаторлиги | 751 634 | 928 292 | 1 770 158 |
| Ал-Агвар аш-Шамолия | 78 355 | 85,203 | 122 330 |
| Ал-Кура | 71 513 | 91 050 | 161 505 |
| Ал-Мазор аш-Шамолий | 35 651 | 44,166 | 78 427 |
| Ал-Вастия | . . . | 24 046 | 42 571 |
| Ар-Рамса | 79 304 | 109,142 | 238 502 |
| Аṭ-Таибаҳ | 23 847 | 29,132 | 51 501 |
| Бани Кенона | 51 868 | 76 398 | 131 797 |
| Бани Обид | . . . | 93 561 | 204 313 |
| Қасаба Ирбид | . . . | 375 594 | 739 212 |
Маъмурий бўлинмалари
Ирбид губернаторлигига маъмурий маркази ва энг йирик шаҳри номи берилган. Губернаторлик лива сўзининг кўплиги бўлган алвея деб аталадиган тўққиз маъмурий бўлимга бўлинган. Ушбу бўлимларнинг аксарияти Ирбид метрополитанининг таъсир доирасига киради (ва туманларни ташкил қилади).
| Маъмурий бўлинма | Арабча номи | Аҳоли (2004) | Маъмурий марказ | |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Пойтахт бошқармаси(Ал-Қасабе) | لواء القصبة | 375 594 | Ирбид шаҳри |
| 2 | Бани Обайд бўлинмаси | لواء بني عبيد | 93 561 | Ал Ҳисн |
| 3 | Ал-Мозор Ал-Шамали бўлинмаси | لواء المزار الشمالي | 44,166 | Ал Мозор ал Шамали |
| 4 | Ар Рамта бўлинмаси | لواء الرمثا | 109,142 | Ар Рамта |
| 5 | Бани Кинанаҳ бўлинмаси | لواء بني كنانة | 76 398 | Сама ал-Русан |
| 6 | Кура бўлинмаси | لواء الكورة | 91 050 | Дер Аби Саид |
| 7 | Ал-Агҳвар Ал Шамалийя | لواء الأغوار الشمالية | 85,203 | Шимолий Шуна (الشونة الشمالية) |
| 8 | Тайбеҳ бўлинмаси | لواء الطيبة | 29 318 | Тайбеҳ |
| 9 | Васатиэҳ бўлинмаси | لواء الوسطية | 24 046 | Куфр Асад |
Шаҳарлари, шаҳарчалари ва қишлоқлари
„Шимол келини“ Ирбид Иорданиянинг энг гўзал шаҳарларидан бири ҳисобланади. Аҳолиси тахминан 650 000 га этади (2008) ва текисликда жойлашган. Пойтахт Аммандан 65 км шимолда жойлашган. Шаҳар Иордания Ҳошимийлар Қироллигининг шимоли-ғарбий қисмида жойлашган бўлиб, шимолдан, шарқдан, ғарбдан ва жанубдан унумдор қишлоқ хўжалиги ерлари билан ўралган. Ирбид ўзининг текисликларида ўсадиган ромашка гули туфайли „Ромашка“ номини олган. Ирбид милоддан аввалги 5000-йилларда шакллана бошлаган, Канъонликлар, исроилликлар, ғасонийлар ва араб сивилизациялари каби сивилизацияларга гувоҳ бўлган.
- Ар Рамта Ирбид губернаторлигидаги иккинчи йирик шаҳар.
- Византия даврида асос солинган Ум Қайс ёки Гадара губернаторликдаги энг машҳур сайёҳлик маскани ҳисобланади.
- Ирбид шаҳрини кўплаб шаҳар ва қишлоқлар ўраб олган, жумладан:
Шатана (شطنا), Ҳартҳа (حرثا), Ҳам قرية هام Куфр-Соум (كفرسوم), Ал-Рафид (ар:الرفيد (إربد)), Ҳибрас (ар:حبراص (إربد)), Юбла (ар:يبلا (إربد)), Ал-Тайбеҳ (الطيبة), Ҳабака, Куфр-Раҳта (كفر رحتا), Ал-Мозор Ал-Шамали, Бушра ёки Бишра, Ҳарема (ар:حريما (إربد)), Куфрасад, Куфраон (كفر عان), Жумҳа, Куфрюба (كفر يوبا), БайтЯфа (بيت يافا), Заҳар, Қум, Самму', Измол, Куфрелма, Соум (ар:سوم (إربد)), Сайдоор, Самма, Мароу, Ибсер Абу Али, Ассариэҳ, Аидоон, Китим, Байт Рас, Доwгараҳ, Эн-Ну`аймеҳ, Ҳуфа ал-Вестия, Қумоим, Ҳуввара, Имроваҳ, Сал, Самад, АшШажара, Турраҳ (ар:الطرة (إربد)), Ҳатим, Мелка, Фоаута, Зоубия, Кҳаржа, Даир Юсуф, Куфор Кефия, Ёз, Эънбеҳ (عنبة), Даир Эссеънеҳ (ар:دير السعنة (إربد)), Мандаҳ, Забда, шунингдек, Малка шаҳри. Вилоятда Дер Аби Саид, Куфр 'Авон ва Куфр Ракеб каби бошқа кўплаб шаҳарча ва қишлоқлар мавжуд .
Иқтисодиёти
Ирбид губернаторлигида учта саноат зонаси мавжуд: Шаҳзода Ҳасан саноат шаҳри, Cйбер Cитй ва Жордан Ривер cроссинг cитй. Саноат зонаси мақомидан фойдаланган Шаҳзода Ҳасан саноат шаҳрининг соф экспорт қиймати 2001-йилда 274 миллион АҚШ долларига етди. Асосий экспортини кийим-кечак, кимё саноати ва электроника ташкил этди[8]. Ирбид Иордания қишлоқ хўжалиги тармоғида ситрус, зайтун, буғдой ва асал ишлаб чиқаришда биринчи ўринда туради.
Манбалар
- ↑ Финкелстеин, Исраэл „Тҳе Библиcал Гилеад: Обсерватионс он Идентифиcатионс, Геограпҳиc Дивисионс анд Территориал Ҳисторй.“, . Угарит-Форсчунген ; Банд 43 (2011), [Эрсчеинунгсорт ничт эрмиттелбар], 2012 — 151-бет. ИСБН 978-3-86835-086-9. ОCЛC 1101929531.
- ↑ „Популатион оф Жордан 2017“. 2018-йил 25-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 1-ноябр.
- ↑ Кнауф, Э. А., 2001: Тҳе Мисц оф Рамтҳалон, ор, Ҳоw Рамотҳ-Гилеад дисаппеаред фром тҳе Арчаэологиcал Реcорд.
- ↑ Лапп, П., 1968: Телл эр-Румеитҳ.
- ↑ На'аман, Надав (1995). "Резин оф Дамасcус анд тҳе Ланд оф Гилеад". Зеицчрифт дес Деуцчен Палäстина-Вереинс 111 (2): 105–117. ИССН 0012-1169. ҳттпс://www.жстор.орг/стабле/27931518.
- ↑ Ин сеарч фор Арам анд Исраэл : политиcс, cултуре, анд идентитй, Омер Серги, Манфред Оэминг, Изаак Ж. де Ҳулстер, Тüбинген, 2016. ИСБН 978-3-16-153803-2. ОCЛC 967957191.
- ↑ „Жордан: Административе Дивисион, Говерноратес анд Дистриcц“. cитйпопулатион.де. Қаралди: 2016-йил 25-декабр.
- ↑ „Индустрй ин Ирбид (ин Арабиc)“. 2011-йил 13-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 8-июл.