Ziyosfera

Irfon Habib

Ирфон Ҳабиб (ҳиндча: इरफान हबीब, урдуча: برفان ببیب‎‎, гужаротча: ઈરફાન હબીબ, 1931-йил 10-августда туғилган) — қадимги ва ўрта асрлар Ҳиндистонининг тарихини ўрганган ҳинд тарихчиси. У ўзини марксист деб билган, Ҳиндутва ва ислом фундаментализмига қарши кучли позицияси билан машҳур[1]. У бир қатор китоблар муаллифи, (хусусан, Бобурийлар Ҳиндистонининг аграр тизими, 1556-1707, Бобурийлар империясининг атласи: Батафсил қайдлар билан сиёсий ва иқтисодий хариталар ва Қадимги Ҳиндистон тарихининг атласи (Файз Ҳабиб билан)) Бош муҳаррир сифатида у "Ҳиндистон халқ тарихи" туркумининг ҳаракатлантирувчи кучи ҳисобланади.

Ирфон Ҳабиб
Ирфан Ҳабиб

Ирфон Ҳабиб Алигарх шаҳрида, 2011-йил ноябр ойи
Таваллуди 10-август1931-йил 10-август
Британия Ҳиндисстони Вадора шашри
Фуқаролиги Ҳиндистон фуқароси
Соҳаси тарихшунослик
Машҳур шогирдлари C.C. Давиэс
Мукофотлари

Америка тарихий ассоциациясининг Уотумулл мукофоти, 1982-йил. (Тапан Райчаудҳури билан биргаликда) Падма Бҳушан мукофоти, Ҳиндистон ҳукумати, 2005 Ибн Сино мемориал ма’рузаси, 2009 Каликут университетининг фахрий доктори (Д.Литт), 2010

Яш Бҳарти мукофоти, 2016-йил,
Турмуш ўртоғи Саера Ҳабиб

Ёшлиги ва кейинги ҳаёти

Ҳабиб ҳинд мусулмон оиласида, (Ҳиндистон Коммунистик партиясига (марксист) мансуб марксист тарихчи ва мафкурачи Муҳаммад Ҳабиб ва Соҳаила Ҳабиб (навия Тябжи)) оиласида туғилган[2].

Унинг отаси томонидан бобоси Муҳаммад Насим, бой адвокат ва Конгресс партиясининг аъзоси, онаси томонидан бобоси эса бир вақтлар Барода князлик штати Олий судининг раиси ва Маҳатма Гандининг таниқли издоши Аббос Тябжи бўлган[3].

Ҳабибнинг рафиқаси Саера Ҳабиб (исми Сиддиқий) Алигарҳ мусулмон университети (АМУ) иқтисод профессори эди[4]. Эр-хотиннинг уч ўғил ва бир қизи бор.

Академик ҳаёт йўли

Ирфон Ҳабиб, 2007-йил.

Оксфорддан қайтгач, Ҳабиб факултет аъзоси сифатида АМУ (Алигарҳ мусулмон университети)га қўшилди. У 1969-91-йилларда Алигарх шаҳрида тарих профессори бўлган ва ҳозирда фахрий профессордир. У 1991-йилда Оксфордда Радҳакришнан маърузасини ўқиган. Ҳабиб 1997-йилдан бери Британия Қироллик Тарих Жамиятининг сайланган мухбир аъзоси[5].

Ҳабиб Қадимги Ҳиндистоннинг тарихий географияси, ҳинд техникаси тарихи, ўрта асрлар маъмурий ва иқтисодий тарихи, мустамлакачилик ва унинг ҳинд тарихшунослигига таъсири устида илмий ишлар олиб борган[5]

Амия Кумар Багчи Ҳабибни „бугунги кунда Ҳиндистоннинг энг кўзга кўринган икки марксистик тарихчисидан бири ва айни пайтда, ХИИ ва ХВИИИ асрлар оралиғидаги Ҳиндистон тарихини ўрганган энг буюк тирик марксист тарихчиларидан бири“ деб таърифлайди[6].

Лавозимлар

У 1975-77 ва 1984-94-йилларда АМУ (Алигарҳ мусулмон университети) Илғор тадқиқотлар марказининг координатори ва раиси бўлган. У 1986-90 йилларда Ҳиндистон тарихий тадқиқотлар кенгашининг раиси бўлган[7]. У, шунингдек, Ҳиндистон тарихи конгрессининг бош котиби, бўлим президенти, кейин эса Бош президенти (1981) бўлган[5]. Ширин Моосви билан биргаликда у „Халқ тарихидаги тадқиқотлар“ журналига муҳаррирлик қилади.

Фалсафий ва сиёсий қарашлари

Ҳабиб ўзини марксист деб билади ва ўз ишида марксистик тарихшуносликдан фойдаланади[8].

Ҳабиб, шунингдек, Ведалар ва Ведиклар даври ҳақида китоблар ёзган ва у Ведаларни яхши тарихий манба деб ҳисоблайди. Бундан ташқари, у матнларнинг юзлаб йиллар давомида оғзаки равишда узатилганлиги, кейин улар ниҳоят ёзиб олинганлиги сабабларини айтиб беради[9].

Ҳабиб дунёвийликка содиқдир. У 1998-йилги Ҳиндистон тарихи конгрессида тарихни „заъфаронлаштириш“га қарши резолюцияни илгари сурган тарихчиларни бошқарган[10]. Унинг сўзларига кўра, 1998—2004-йилларда ҳокимиятда бўлган Марказдаги БЖП ҳукумати, айниқса МҲРД вазирининг ўзи Ҳиндистон тарихини талқин қилиш учун фактлар ва саналар учун жавобгардир[11]. Ирфон Ҳабибга қарши туриш учун Мурли Маноҳар Жоши собиқ вазир „Ҳабиб ва Cо“ деб атаган қўлёзманинг тарихини рад этувчи китоб чиқарди[5][12].

Эришган ютуқлари

  • Биринчи олтита Жавоҳарлал Неру стипендиялари орасида унинг исми ҳам бўлган, 1968[13]
  • Америка тарихий ассоциациясининг Уотумулл мукофоти, 1982-йил. (Тапан Райчаудҳури билан биргаликда).
  • Падма Бҳушан мукофоти, Ҳиндистон ҳукумати, 2005[14]
  • Ибн Сино мемориал маърузаси, 2009[15]
  • Каликут университетининг фахрий доктори (Д.Литт), 2010[16]
  • Яш Бҳарти мукофоти, 2016-йил[17][18][19]
  • Оксфорд университети Фахрий аъзоси, 2021[20]

Танланган нашрлари

Китоблар муаллифи сифатида

  • Муғал Ҳиндистонининг аграр тизими 1556—1707-йиллар. Биринчи марта 1963-йилда „Азия“ нашриёти томонидан нашр этилган. Иккинчидан, 1999-йилда Оксфорд университети нашриёти томонидан нашр этилган кенг кўламли қайта кўриб чиқилган нашр.
  • Муғаллар империясининг атласи: батафсил эслатмалар, библиография ва индекс билан сиёсий ва иқтисодий хариталар. Оксфорд университети нашриёти, 1982-йил
  • Ҳиндистон тарихидаги иншолар — марксистик идрок томон. Тулика китоблари, 1995-йил.
  • Ўрта асрлар Ҳиндистонининг иқтисодий тарихи: сўров. Тулика китоблари, 2001-йил.
  • Ўрта асрлар Ҳиндистони: цивилизацияни ўрганиш. Миллий китоб жамғармаси, 2008-йил.
  • Ҳиндистон халқлари тарихи — 1-қисм: тарихдан олдинги. Алигарҳ тарихчилар жамияти ва Тулика китоблари, 2001-йил.
  • Ҳиндистон халқлари тарихи 2-қисм : Ҳинд цивилизацияси. Алигарҳ тарихчилар жамияти ва Тулика китоблари, 2002-йил.
  • Ҳиндистон халқ тарихи жилд. 3 : Ведиклар даври. (Ҳаммуаллиф Вижай Кумар Тҳакур) Алигарҳ тарихчилар жамияти ва Тулика китоблари, 2003-йил.
  • Ҳиндистон халқ тарихи — 4/5 жилд : Маурян Ҳиндистон. (Ҳаммуаллиф Вивекананд Жа) Алигарҳ тарихчилар жамияти ва Тулика китоблари, 2004-йил.
  • Ҳиндистон халқ тарихи — 6-жилд : Мауриядан кейинги Ҳиндистон, милоддан аввалги 200 — милоддан аввалги 300 йил. Тулика китоблари, 2013-йил.
  • Ҳиндистон халқ тарихи — 14-жилд : Ҳиндистоннинг иқтисодий тарихи, милодий 1206—1526-йиллар, Деҳли султонлиги ва Вижаянагара империяси даври. Тулика китоблари, 2017.
  • Ҳиндистон халқ тарихи — 20-жилд : Ўрта асрлар Ҳиндистонидаги технология, c. 650-1750. Алигарҳ тарихчилар жамияти ва Тулика китоблари, 2016-йил.
  • Ҳиндистон халқ тарихи — 25-жилд : Ҳиндистон иқтисодиёти эрта Британия ҳукмронлиги остида, 1757-1857. Тулика китоблари, 2014-йил.
  • Ҳиндистон халқ тарихи — 28-жилд : Ҳиндистон иқтисодиёти, 1858-1914. Алигарҳ тарихчилар жамияти ва Тулика китоблари, 2006-йил.
  • Ҳиндистон халқ тарихи — 30-жилд : Миллий ҳаракат: келиб чиқиши ва 1918-йилгача бўлган дастлабки босқич. Тулика китоблари, 2018.
  • Ҳиндистон халқ тарихи — 31-жилд : Миллий ҳаракат, 2-қисм: Озодлик учун кураш, 1919-1947. Тулика китоблари, 2020.
  • Ҳиндистон халқ тарихи — 36-жилд : Инсон ва атроф-муҳит. Тулика китоблари, 2015-йил.
  • Миллий ҳаракат: мафкура ва тарих бўйича тадқиқотлар. Тулика китоблари, 2011-йил.
  • Қадимги Ҳиндистон тарихининг атласи. (Файз Ҳабиб билан) Оксфорд университети нашриёти, 2012.

Китобларни таҳрирлаган олим сифатида

  • Ҳиндистоннинг Кембриж иқтисодий тарихи — 1-жилд: 1200-1750 (биргаликда муҳаррир Тапан Райчаудҳури)
  • ЙУНЕСКО Марказий Осиё цивилизациялари тарихи, 5-жилд : Ривожланиш аксинча: ХВИ асрдан ХИХ аср ўрталаригача. (Ҳаммуҳаррирлар Чаҳряр Адле ва К.М.Баикапов)
  • ЮНЕСКОнинг Инсоният тарихи, 4-жилд: ВИИ асрдан ХВИ асргача. (Турли муҳаррирлар билан).
  • ЮНЕСКОнинг Инсоният тарихи, 5-жилд: ХВИ асрдан ХВИИИ асргача. (Турли муҳаррирлар билан).
  • Ҳиндистон ва Эронда цивилизацияларнинг ўсиши
  • Форс манбаларидан сикх тарихи: асосий матнларнинг таржималари. (ЖС Греwал билан) Ҳиндистон тарихи конгресси ва Тулика китоблари, 2011-йил.
  • Акбар ва унинг Ҳиндистони
  • Ҳиндистон — ғоя тарихи бўйича тадқиқотлар.
  • Типу Султон даврида давлат ва дипломатия
  • Мустамлакачиликка қарши кураш
  • Ўрта аср Ҳиндистони — 1
  • Ғалаба қозонадиган дунё — Коммунистик манифест ҳақидаги эсселар (ҳамма муҳаррирлар Айжаз Аҳмад ва Пракаш Карат)

Манбалар

  1. ↑ Ҳисториан: Проф Ирфан Ҳабиб, Оутлоокиндиа.cом. 23 Април 2007.
  2. ↑ „Обитуарй бй Анил Наурия ин Тҳе Ҳинду“. 2012-йил 6-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-июн.
  3. ↑ Ҳабиб, Ирфан. Тҳе Макинг оф Ҳисторй: Эссайс Пресентед то Ирфан Ҳабиб (эн). Антҳем Пресс, 2002 — 1-бет. ИСБН 9781843310389. 
  4. ↑ Тҳе Аграриан Сйстем оф Мугҳал Индиа, Охфорд Университй Пресс, 2004, ИСБН 0-19-565595-8, Префаcе хв
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Ҳабиб, Ирфан. Тҳе Макинг оф Ҳисторй: Эссайс Пресентед то Ирфан Ҳабиб (эн). Антҳем Пресс, 2002 — 1-бет. ИСБН 9781843310389. Ҳабиб, Ирфан (2002).
  6. ↑ Амия Кумар Багчи.
  7. ↑ „Индиан Cоунcил оф Ҳисториcал Ресеарч, Неw Делҳи, Индиа“. Ичр.аc.ин. 2018-йил 15-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-июн.
  8. ↑ Митра, Ашок. „А трибуте то Ирфан Ҳабиб“. Фронтлине.ин (14–27-октабр 2000-йил). Қаралди: 9-апрел 2007-йил.
  9. ↑ Тҳе Cлаш Wитҳин: Демоcраcй, Религиоус Виоленcе, анд Индиаъс Футуре, п.271, Мартҳа Нуссабаум, Ҳарвард Университй Пресс
  10. ↑ „Сингҳ, Бажиндер Пал, 1998, Ҳисторианс ликелй то ресист'саффронисатион'“. Тҳе Индиан Эхпресс.
  11. ↑ „Говернмент трйинг то инвент ҳисторй, сайс Ҳабиб“, Тҳе Тимес оф Индиа
  12. ↑ „НCЕРТ брингс оут боок то cоунтер ʻҲабиб & Cо’“. Тҳе Индиан Эхпресс (5-сентабр 2003-йил). Қаралди: 4-апрел 2022-йил.
  13. ↑ „Оффиcиал лист оф Жаwаҳарлал Неҳру Феллоwс (1969–пресент)“. Жаwаҳарлал Неҳру Мемориал Фунд.
  14. ↑ „Арчиве Неwс“. Тҳе Ҳинду.
  15. ↑ „Ибн Сина Аcадемй оф Медиэвал Медиcине анд Сcиэнcес“.
  16. ↑ „Университй оф Cалиcут Формер Ҳонорарй Дегреэ Реcипиэнц“. 2013-йил 7-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 12-июл.
  17. ↑ „प्रो. इरफान हबीब होंगे यश भारती से सम्मानित“. Амаружала.cом. Қаралди: 4-апрел 2022-йил.
  18. ↑ „CМ пресентед Яш Бҳарати аwардс“. Даилйпионеэр.cом. 2022-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-июн.
  19. ↑ „Эминент ачиэверс то гет Яш Бҳарти Аwард тодай“. Тҳе Тимес оф Индиа.
  20. ↑ „Ҳонорарй Феллоwс, Университй оф Охфорд“.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Irfon_Habib" dan olindi