Ирина Георгиэва Бокова (1952-йил 12-июлда туғилган) — болгариялик сиёсатчи ва ЙУНЕСКОнинг собиқ бош директори (2009-2017)[1][2]. Болгариядаги сиёсий ва дипломатик фаолияти давомида у икки муддат Миллий парламент аъзоси, шунингдек, Бош вазир Жан Виденов даврида ташқи ишлар вазири ўринбосари ва ташқи ишлар вазири лавозимларида ишлаган. У, шунингдек, Болгариянинг Франсия ва Монакодаги элчиси бўлиб ишлаган ва Болгариянинг ЙУНЕСКОдаги доимий вакили бўлган. Бокова, шунингдек, Болгария Президентининг Халқаро Франкофония ташкилотидаги шахсий вакили (2005-2009) ҳисобланади[3].

Шахсий маълумотлар
Туғилган санаси

ва жойи

1952-йил 12-июл

София, Болгария

Турмуш ўртоғи Калин Митрев
Имзо

2009-йил 15-ноябрда у ЮНЕСКОнинг тўққизинчи Бош директори лавозимини эгаллади[4] ва бу икки биринчиликни қайд этди: у агентликка раҳбарлик қилган биринчи аёл ва биринчи Жануби-Шарқий Европалик бўлди. ЮНЕСКОда Бокова гендер тенглиги, таълимни яхшилаш ва терроризмни молиялаштиришнинг олдини олиш, айниқса, интеллектуал неъматларни ҳимоя қилишни тарғиб қилди. Ирқчилик ва антисемитизмнинг қатъий рақиби бўлган Бош директор Бокова ЙУНЕСКОнинг Холокостни хотирлаш бўйича фаолиятини бошқарган.

Болалиги ва дастлабки фаолияти

Ирина Бокова — коммунистик сиёсатчи ва Болгария Коммунистик партиясининг расмий газетаси ва органи „Работническо Дело“ бош муҳаррири Георгий Боковнинг қизи. Бокова келиб чиқиши бўйича болгар ҳисобланади. Бокова биринчи инглиз тили мактабини тамомлаган, кейин эса Москва давлат халқаро муносабатлар институтини тугатиб, бутун Шарқий блокдан ёш аппаратчиларни КГБ назорати остидаги дипломатлар ва агентлар каби вазифаларга тайёрлаган[5]. Кейинчалик у Болгария Ташқи ишлар вазирлигида 1977- йилда учинчи котиб лавозимида ишлади ва 1996-йил 13- ноябрдан 1997-йил 13-февралгача вазир вазифасини бажарувчи (муваққат) бўлди.

Бокова 1990-йилгача Болгария Коммунистик партиясининг аъзоси бўлган. Бокова Болгария парламентининг икки муддатга аъзоси бўлган — биринчи муддат 1990-1991- йилларда ВИИ Буюк (Конституциявий) Миллий Ассамблеяда, Болгария Социалистик партияси рўйхати билан мажоритар вакил[6] сифатида сайланган, иккинчиси эса 2001-2005-йилларда 39-миллий Ассамблея сайловида[7].

Шахсий ҳаёти

Бокова она тили болгар тилидан ташқари инглиз, франсуз, испан ва рус тилларини билади[8]. У ЕТТБ директори Калин Митревга турмушга чиққан ва икки фарзанди бор.

Таълими

  • 1971-йил: Биринчи инглиз тили мактаби, София .
  • 1976-йил: Москва давлат халқаро муносабатлар институти, халқаро муносабатлар магистри.
  • 1989-йил, январ-август: Мериленд университети, Жамоатчилик билан алоқалар мактаби, Вашингтон, Колумбия округи, АҚШ ташқи сиёсати бўйича қарорлар қабул қилиш жараёни дастури.
  • 1992-1994-йиллар: НАТО аъзоси, озчиликларни ҳимоя қилишнинг миллий ва ҳуқуқий механизмига қаратилган демократик институтлар бўйича Марказий ва Шарқий Европа дастури.
  • 1999-йил, ноябр-декабр: Гарвард университети, Жон Ф. Кеннеди номидаги ҳукумат мактаби, Етакчилик ва иқтисодий ривожланиш бўйича ижрочилик дастури[9].

Фаолияти

Файл:УНЕСCО Диреcтор-Генерал Ирина Бокова интервиэw он Палмйра.wебм

Лавозимлари

  • Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Таълим, фан ва маданият масалалари бўйича ташкилоти (ЙУНЕСКО) собиқ Бош директори
  • Болгария Республикасининг Франсиядаги Фавқулодда ва Мухтор Элчиси.
  • Болгария Республикасининг Монако Князлигидаги Фавқулодда ва Мухтор Элчиси.
  • Болгария Республикасининг ЙУНЕСКОдаги доимий вакили.
  • Болгария ҳукуматининг ЙУНЕСКО Ижроия кенгашидаги вакили (2007-йил октябр ойида Болгарияда сайланганидан бери).
  • Болгария Республикаси Президентининг Халқаро Франкофония Ташкилоти (ОИФ)даги шахсий вакили.
  • ЮНЕСКО қошидаги Франкофония мамлакатлари гуруҳи раис ўринбосари.
  • Номоддий маданий меросни муҳофаза қилиш бўйича ҳукуматлараро қўмитасининг навбатдан ташқари иккинчи мажлиси раиси (2008-йил феврал, София).
  • Прих дес Амбассадеур адабий гуруҳи аъзоси.

Парламентдаги фаолияти

  • Ташқи сиёсат, мудофаа ва хавфсизлик қўмитаси раисининг ўринбосари.
  • Европа интеграция қўмитаси аъзоси.
  • Болгария-Европа Иттифоқи қўшма парламент қўмитаси раисининг ўринбосари.

Фуқаролик жамиятидаги лавозимлари

  • Нодавлат нотижорат ташкилоти (1997-йилда Софияда ташкил этилганидан бери) Европа сиёсати форуми асосчиси ва раиси.
  • Читтагонгдаги Осиё аёллар университети (АУW) ҳомийси. Шарқ ва Ғарб ҳамкорлиги (Билл ва Мелинда Гейц жамғармаси, Очиқ жамият фонди, ИКЕА жамғармаси ва бошқалар) ва минтақавий ҳамкорлик маҳсули бўлган Осиё ва Яқин Шарқнинг 15 мамлакатидан келган фавқулодда иқтидорли аёлларга хизмат кўрсатадиган университет ҳомийси[10].

Ташқи Ишлар Вазирлигидаги фаолияти

  • 2005-2009: Болгариянинг Франсия ва Монакодаги элчиси[11]
  • 2005-2009: Болгариянинг ЙУНЕСКОдаги элчиси[11]
  • 1996-йил ноябр — 1997-йил феврал: Ташқи ишлар вазири вазифасини бажарувчи (вақтинчалик)
  • 1995-йил июн — 1997-йил феврал, Болгария Социалистик партияси Жан Виденов кабинетида бошқа лавозимларда ишлаган:
  • Бирлашган Миллатлар Ташкилоти, ЕХҲТ, Европа Иттифоқи ва НАТО бўйича ташқи ишлар вазирининг биринчи ўринбосари.
  • Болгария-Европа Иттифоқи муносабатлари бош координатори[9].
  • Болгария — Европа Иттифоқи ассоциацияси қўмитаси ҳамраиси[9].
  • Миллий ПҲАРЕ координатори[9].
  • Европа интеграцияси бўйича идоралараро мувофиқлаштириш комиссияси раиси (вазир ўринбосари даражасида).
  • Бир қатор халқаро форумларда делегация раҳбари ёки асосий маърузачи сифатида қатнашган.
  • Европа тадқиқотлари маркази Васийлик кенгаши аъзоси.
  • 1984-1990: БМТ ва қуролсизланиш департаментининг иккинчи ва биринчи котиби[11]
  • 1982-1984: учинчи котиб, Болгариянинг БМТдаги доимий ваколатхонаси[11]
  • 1977-1982: стажёр ва учинчи котиб, БМТ ва қуролсизланиш департаменти[11]

ЙУНЕСКОдаги фаолияти

2009-йил 22-сентябрда Бокова ЮНЕСКО Бош директори этиб сайланди[12]. Париждаги сайловда у тўққиз номзодни мағлуб этди. Фароук Ҳоснй овоз беришнинг бешинчи ва охирги босқичида 31-27 ҳисобида мағлуб бўлди[12]. Ҳоснй ғалаба қозониши кутилганди, аммо Исроилга қарши баёнотлари туфайли Тинчлик бўйича Нобел мукофоти совриндори Элиэ Визелнинг танқидига учради[12][13]. У Бош директор лавозимини биринчи аёл ва биринчи Жануби-Шарқий Европалик сифатида эгаллаган[12]. 2009-йил 15-октябрда Бош конференсиянинг 35-сессиясида Болгариялик Ирина Бокова ЙУНЕСКОнинг ўнинчи Бош директори этиб сайланди.

2013-йил 4-октябрда ЙУНЕСКО Ижроия кенгаши уни иккинчи муддатга Бош директор лавозимига номзод қилиб кўрсатди[14]. У 2013-йил 12-ноябрда ЙУНЕСКО Бош конференсияси томонидан қайта сайланган[15].

ЮНЕСКО Бош директори сифатида Бокова ИШИД ва бошқа радикал исломий гуруҳларни молиялаштириш учун Сурия ва Ироқ маданий ашёлари савдосини тўсиш бўйича ҳаракатларни бошқарган. Бу саъй-ҳаракатлар Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Хавфсизлик Кенгашининг 2015-йил 12-февралда 2199-сонли резолюциясини қабул қилишга олиб келди. Ушбу резолюция ноқонуний савдо ва хавфсизлик ўртасидаги боғлиқликни расман тан олди, Ироқ ва Суриядан маданий маҳсулотларнинг барча савдосини тақиқлади ва ЮНЕСКОдан бу соҳадаги саъй-ҳаракатларни Интерпол билан мувофиқлаштиришни сўради[16]. Ироқнинг қадимий ёдгорликларига зўравонлик ва беқарорликнинг кучайиши таҳдидига жавобан, Бокова Ироқ маданий мероси артефактларини ҳимоя қилиш бўйича фавқулодда режани амалга оширди[17].

ЮНЕСКОдан кейинги фаолияти

2018-йилда Ирина Бокова Кореядаги Кюнг Ҳеэ университетида дарс бериши эълон қилинди[18].

2020-йилда у Америка санъат ва фанлар академиясининг В тоифаси — Жамоатчилик билан алоқалар, бизнес ва маъмурият, Илмий, маданий ва нотижорат етакчилиги бўлимининг халқаро фахрий аъзоси этиб сайланди[19]..

Мукофотлар

Мукофотлар Сана Жой
Эвҳа Аёллар Университетининг фахрий доктори 2010-йил май Сеул, Корея
Москва давлат халқаро муносабатлар институтининг фахрий доктори 2010-йил сентябр Москва,Россия
Cаттолиcа дел Саcро Cуоре университетининг фахрий доктори 2010-йил октябр Милан, Италия
Муқаддас Кирил ва Муқаддас Метҳодий номидаги Велико Тıрново университетининг фахрий доктори. 2010-йил октябр Велико Тарново, Болгария
Сан-Мартин Миллий университетининг фахрий доктори 2010-йил декабр Буэнос Айрес, Аргентина
Перу Папа Католик Университетининг ҳуқуқшунослик бўйича фахрий доктори 2011-йил феврал Лима, Перу
Филиппин Нормал Университетининг фахрий доктори 2011-йил март Манила, Филиппин
Санто Томас университетининг 400 йиллик Олтин хоч мукофоти 2011-йил март Манила, Филиппин
Миллий сиёсий тадқиқотлар ва давлат бошқаруви университетининг фахрий доктори 2011-йил апрел Бухарест, Румания
Ҳайфа университети қошидаги Голда Меир Моунт Cармел халқаро ўқув марказининг фахрий доктори 2011-йил май Ҳаифа, Исроил
Эдинбург университетининг фахрий доктори 2011-йил июн Эдинбург, Буюк Британия
Мўғулистон Фан ва Технология Университетининг фахрий доктори 2011-йил июл Улан-батор, Монголия
Ломоносов номидаги Москва давлат университетининг фахрий доктори 2011-йил сентябр Москва,Россия
Жазоир университетининг фахрий доктори 1 2012-йил апрел Алгиэрс, Жазоир
Дакка университетининг фахрий доктори 2012-йил май Дакка, Бангладеш
Тонгжи университетининг фахрий профессори 2012-йил май Шанхай, Хитой
Братиславадаги Словакия технология университетининг фахрий ёрлиғи 2012-йил май Братислава, Словакия
Словакия Фанлар академиясининг фахрий ёрлиғи 2012-йил май Братислава, Словакия
Герцен университетининг фахрий доктори 2012-йил июн Санкт-Петербург,Россия
"Магтимгули пираги" медали 2014-йил май Ашхобод, Туркманистон
Оуиссам Алаоуите ордени қўмондони унвони 2014-йил июн Работ, Моракко
Камеруннинг Жасорат ордени катта офицери 2014-йил сентябр Камерун
Фахрий легион ордени қўмондони унвони 2015-йил март Париж, Франсия
Перугиа Чет элликлар университетининг фахрий доктори 2016-йил март Перугиа, Италия
Варна иқтисодиёт университетининг фахрий доктори 2016-йил май Варна, Болгария
Алфонсо Х Донишманд орденининг Буюк хочи 2017-йил сентябр Мадрид, Испания
Париж-Суд университетининг фахрий доктори 2018-йил октябр Париж, Франсия

2016-йил 10-июн куни Букова Полшанинг Варшава шаҳрида Аёллар глобал саммитининг Глобал аёллар етакчилиги мукофотини олди[20].

2015-йил 6-апрел куни Франсиянинг Болгариядаги элчихонаси Бокова Франсиянинг Фахрий легион ордени билан тақдирланганини эълон қилди[21].

2014-йил 31-мартда Бокова Болгария олдидаги улкан хизматлари, дунёда тинчлик ва хавфсизлик кўрсаткичларини яхшилаш, шунингдек, давлатни ривожлантириш борасидаги хизматлари учун Президент Росен Плевнелиэв томонидан расман Болгариянинг энг олий миллий мукофоти — Стара Планина ордени (1-даражали) билан тақдирланди[22][23].

Манбалар

  1. ↑ „Диреcторс-Генерал | Унитед Натионс Эдуcатионал, Сcиэнтифиc анд Cултурал Организатион“ (эн). www.унесcо.орг. Қаралди: 2018-йил 8-март.
  2. ↑ „Диреcтор-Генерал, Аудрей Азоулай“ (эн). УНЕСCО (2017-йил 13-ноябр). Қаралди: 2018-йил 8-март.
  3. ↑ Биограпҳй. унесcо.орг. Ретриэвед 21 Жулй 2016
  4. ↑ УНЕСCО. „Ирина Бокова такес оффиcе ас Диреcтор-Генерал“. УНЕСCО. Қаралди: 2016-йил 14-март.
  5. ↑ „Троянов срещу Бокова | България | ДW.CОМ | 25.09.2009“. ДW.CОМ. Қаралди: 2015-йил 13-декабр.
  6. ↑ „Северал wордс абоут Ирина (ин Булгариан)“. Иво Мирчев (2009-йил 24-сентябр). 2015-йил 20-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 3-апрел.
  7. ↑ „Лист оф Мемберс оф тҳе 39тҳ Булгариан Парлиамент (ин Булгариан)“. Дневник даилй (2001-йил 21-июн). Қаралди: 2016-йил 3-апрел.
  8. ↑ „Профиле: Ирина Бокова“. Ал Жазеэра (2009-йил 25-сентябр). 2015-йил 14-июнда асл нусхадан архивланган.
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 „Биограпҳй он Ирина Бокова'с персонал wеб сите“. 2009-йил 13-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 24-сентябр.
  10. ↑ „Эдуcатинг гирлс анд wомен ис тҳе бест wай то фигҳт повертй анд буилд пеаcе“. унесcо.орг.
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 Ташо Ташев, Булгариан министерс 1879-1999 ИСБН 978-954-430-603-8 / ИСБН 978-954-509-191-9. п. 61 (Боок абоут мемберс оф тҳе Булгариан cабинец синcе 1979, ин Булгариан)
  12. ↑ 12,0 12,1 12,2 12,3 „Бокова wинс Унесcо леадершип воте“. Ал Жазеэра (2009-йил 22-сентябр). Қаралди: 2009-йил 22-сентябр.
  13. ↑ СТЕВЕН ЭРЛАНГЕР. „Булгариан Дефеац Эгйптиан ин Унесcо Воте“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (2009-йил 22-сентябр). Қаралди: 2009-йил 22-сентябр.
  14. ↑ „Ирина Бокова номинатед бй УНЕСCО Эхеcутиве Боард фор тҳе пост оф Диреcтор-Генерал“. УНЕСCО (2013-йил 4-октябр). Қаралди: 2013-йил 7-октябр.
  15. ↑ УНЕСCО Генерал Cонференcе элеcц Ирина Бокова фор сеcонд терм ас Диреcтор-Генерал
  16. ↑ „Wе станд тогетҳер то протеcт Ирақ'с cултурал ҳеритаге, сайс Френч Пресидент wитҳ УНЕСCО Диреcтор-Генерал“. УНЕСCО. Қаралди: 2015-йил 13-август.
  17. ↑ Wеб Сите. „Эмергенcй Респонсе Аcтион План то сафегуард Ирақи ҳеритаге“. Қаралди: 2015-йил 13-август.
  18. ↑ Ирина Бокова Wилл Бе Теачинг ат а Кореан Университй артиcле ин Дневник даилй (ин Булгариан)
  19. ↑ Неw Мемберс Wебсите оф тҳе Америcан Аcадемй оф Арц анд Сcиэнcес
  20. ↑ „Диреcтор-Генерал реcеивес тҳе 2016 Глобал Wомен'с Леадершип Аwард“. УНЕСCО. УНЕСCО. Қаралди: 2020-йил 24-июл.
  21. ↑ Ирина Бокова, диреcтриcе гéнéрале де л’УНЕСCО, номмéэ cоммандеур де ла Лéгион д’ҳоннеур (Wайбаcк Мачине сайтида 2016-01-27 санасида архивланган) (фром тҳе сите оф тҳе Френч Эмбассй ин Софиа)
  22. ↑ Указ № 211 Обн. ДВ. бр. 98 от 12 ноэмври 2013 г.
  23. ↑ „Бокова получи орден "Стара планина" с лента и се върна в детството“. медиапоол.бг (2014-йил 31-март). Қаралди: 2014-йил 1-апрел.