Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Irina Petrushova

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Петрушова Ирина Албертовна
Таваллуди 1965-йил 8-декабр
Горкий вилояти
Фуқаролиги Россия
Турмуш ўртоғи Кетебаэв Муратбек Камалбаэвич
Болалари икки ўғил
Отаси Алберт Владимирович Петрушов
Онаси Людмила Петрушова
Мукофотлари CПЖ Интернатионал Пресс Фреэдом мукофоти
Веб-сайти ҳттпс://www.фаcебоок.cом/ир.петрушова

Ирина Албертовна Петрушова (1965-йил 8-декабр, Горкий вилояти) – қозоғистонлик журналист, „Республика“ газетаси асосчиси ва бош муҳаррири (2000-йилда ташкил этилган, кейинроқ — „Республика-деловое обозрение“, „Ассанди-таймс“), республика ҳокимияти томонидан ёпилган[1][2]. Айни пайтда [ нима? ] вақт „Республика“ ахборот-таҳлилий порталининг бош муҳаррири — 2008-йилдан бери нашр этилган Қозоғистоннинг етакчи оммавий ахборот воситаларидан бири[3][1].2002-йилдан бери у Россияда яшайди, Россия Федерацияси фуқаролигига эга[1].

2000-йилларнинг бошида, Қозоғистон ҳукуматидаги коррупция ҳақида бир қатор нашрлардан сўнг, Петрушованинг ҳаётига таҳдид солинди, бу эса уни Россияга кўчиб ўтишга мажбур қилди[4]. 2002-йилда Петрушова Журналистларни ҳимоя қилиш қўмитасининг матбуот эркинлиги бўйича халқаро мукофоти билан тақдирланган. Қозоғистон Журналистлар уюшмасининг 2007-йилги мукофоти лауреати[5].Қозоғистонда журналистика ва демократияни ривожлантиришга қўшган ҳиссаси учун 2014-йил учун Озодлик мукофоти лауреати[6].

Ҳаёти

Ирина Петрушова 1965-йилда Нижний Новгород яқинида туғилган[7].Журналист Алберт Петрушовнинг қизи, у КПСС Марказий Қўмитасининг „Правда“ газетасида мухбир бўлиб ишлаган ва Қозоғистон ССР раҳбарияти ҳақидаги танқидий нашрлари, шу жумладан,Сиёсий бюро аъзоси Динмуҳамед Кунаэвнинг мақолалари билан танилган. КПСС Марказий Қўмитаси, нафақага юборилди[7][8][1].

1980-йилларнинг бошларида у Ленинград давлат университетида таҳсил олган[7].У журналистика факултетига, ўз сўзлари билан айтганда, отаси таъсирида ўқишга кирди, у билан Совет Иттифоқи бўйлаб саёҳат қилди ва оммавий ахборот воситаларининг уларга бўлган эътибори оддий одамлар ҳаётига қандай ижобий таъсир кўрсатишини кўрди[1].

1992-йилнинг кузида журналистнинг отаси Алберт Петрушов Москвадаги Ленинградский проспектини кесиб ўтаётганда автоҳалокатга учради, натижада у жиддий мия жароҳати олди. Унинг Кунаэв ҳақидаги китоби учун қўлёзмаси ҳушсиз ҳолатда ўғирланган[7][8][1].

1998-йилдан бери Ирина Қозоғистон ҳукумати томонидан таъқиблар туфайли ўн йил ичида 10 та исмни ўзгартирган „Республика“ газетасининг бош муҳаррири бўлиб ишлайди[9][10],шу жумладан „Республика“ газетасининг ўзи, Иқтисодиёт. Молия. Бозорлар", „Ассанди-Таймс“, „Қонун. Сиёсат. Иқтисодиёт“, „Республика. Доубле 2“, „Республика овози“ ва бошқалар[1].

Нашр Қозоғистоннинг сиёсий ва иқтисодий ҳаётини ёритиб, президент Нурсултон Назарбоев ҳақида тез-тез танқидий материалларни чоп эттирди[7][8][1].Жумладан, унинг атрофидаги коррупция, молиявий жанжал ва қариндош- уруғчилик ҳақида бир қатор нашрлар нашр этилган. Энг катта жанжал Назарбоев давлатнинг нефт даромадларидан 1 миллиард АҚШ долларини Швейсария банкидаги ҳисоб рақамига қўйгани ҳақидаги иддаолар билан боғлиқ[7][8].Қозоғистон ҳукуматининг тушунтиришича, маблағлар 1998-йилда миллий иқтисодиётни қутқариш учун фойдаланилган фавқулодда вазият фондига йўналтирилган. Қозоғистон расмийларининг „Республика“ нашрларини оддий босмахоналарда чоп этишни норасмий тақиқлаши муносабати билан газета бир мунча вақт самиздат — принтерларда чоп этишга мажбур бўлди[11][10]. Қозоғистон ҳукуматининг бундай хатти-ҳаракатлари инсон ҳуқуқлари ва халқаро ташкилотлар, хусусан, ЙХҲТ томонидан қораланди[12]

Қозоғистонда Петрушова ўзининг касбий фаолияти туфайли турли таъқибларга учраган, жумладан, сохта жиноят иши[13][14][15][16].2001-йил ноябр ойида Қозоғистон ҳукумати вакили ҳафталик „Республика“ газетасининг назорат пакетини сотиб олишга уриниб кўрди. Халқаро хотин-қизлар кунида Петрушованинг уйига дафн гулчамбари юборилди[4].2002-йил январ ойида Қозоғистон нашриётлари газетани чоп этишдан бош тортишни бошладилар, „кейинги сафар имконият бўлмайди“ ёзуви билан боши кесилган ит таҳририят эшигига қадалди ва итнинг боши остонага ташланди. Петрушованинг уйи[17].Ит воқеасидан уч кун ўтгач, газета идоралари ўт ўчирди ва ерга ёндирилди[8].

Ушбу воқеалар муносабати билан Петрушова Қозоғистонни тарк этиб, Россияга кўчиб ўтишга мажбур бўлди[16].2002-йилда Журналистларни ҳимоя қилиш қўмитаси унга сўз эркинлиги учун Халқаро матбуот эркинлиги мукофотини топширди[8].

Москвада Петрушова Қозоғистонда жойлашган Ассанди Тимес газетасига муҳаррирлик қилган, у АҚШ Адлия вазирлигининг президент Назарбоев ва унинг атрофидагилар 2000-йилда Америка нефт компанияларидан 78 миллион доллар пора олгани ҳақидаги иддаолар бўйича терговини кенг ёритган[18]

2004-йилда Петрушова Қозоғистон илтимосига биноан Россия ҳуқуқ-тартибот идоралари томонидан Санкт-Петербургда ҳибсга олинган, бироқ бир неча соатдан кейин қўйиб юборилган, чунки Россия Ички ишлар вазирлиги вакиллари Қозоғистон полициясининг сўрови қозоғистонлик бўлганини тушунтиришган. сиёсий хусусиятга эга[15]. Бироқ, 2005-йил апрел ойида Ирина Қозоғистон ҳукумати илтимосига биноан яна Москва яқинидаги Волоколамскда ҳибсга олинган, у солиқ тўлашдан бўйин товлаганликда ва Қозоғистон фуқаролиги қонунларини бузганликда айбланиб экстрадиция қилинишини сўраган[19].Бироқ, Москва вилояти прокуратураси Қозоғистонда қўйилган айбловлар бўйича даъво муддати тугаган деб қарор қилди, бундан ташқари, Россия Россия Федерацияси Конституциясига мувофиқ, ўз фуқароларини экстрадиция қилмаслиги кўрсатилган[20][15]. Қозоғистон Журналистлар уюшмаси раиси Сейткази Матаэв ва қозоқ мухолифатига кўра, Ирина Петрушованинг ҳибсга олиниши провокация ва аниқ сиёсий асосга эга[14]. Россия матбуотининг Молия полицияси ва Қозоғистон Бош прокуратураси вакиллари Ирина Петрушова ҳақидаги воқеага изоҳ беришдан бош тортдилар ва журналистнинг ҳибсга олиниши нима билан боғлиқ эканлигига жавоб бера олмадилар[14].

Қозоғистон расмийларининг Петрушовага қўйган айбловларининг қонунийлигига шубҳа бир қатор халқаро ташкилотлар, хусусан , Европа парламенти томонидан 2003-йил 13-февралдаги резолюциясида билдирилган ва мустақил журналистни таъқиб қилишни тўхтатишни талаб қилган[21], Чегара билмас мухбирлар[22] ва Ҳуман Ригҳц Wатч[4]. Инсон ҳуқуқлари ва қонун устуворлиги бўйича Қозоғистон халқаро бюроси таъкидлаганидек,Петрушова томонидан содир этилган ҳуқуқбузарлик маъмурий ҳисобланади ва Қозоғистон қонунчилигида жиноий жавобгарликка тортишни назарда тутмайди[13].

Ирина Петрушованинг икки ўғли бор[7].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 Ирина Петрушова. „Мы выжили тогда - мы выживем сейчас“. www.республика-кз.инфо (6-октабр 2009-йил). 2015-йил 16-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 16-феврал 2015-йил.
  2. ↑ Оксана Челйшева. „Казакҳстан банс индепендент медиа, аттаcкс жоурналисц“. www.жоурналистилиитто.фи (12-декабр 2012-йил). 16-феврал 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 15-феврал 2015-йил.
  3. ↑ „Эдитор оф индепендент Казакҳ неwспапер сентенcед то присон, тҳен амнестиэд, фор аллегед бусинесс виолатионс“. Ассоcиатед Пресс  – виа ҲигҳБеам Ресеарч (субсcриптион реқуиред) (4-июл 2002-йил). 2014-йил 11-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 21-сентабр 2012-йил.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 „Казакҳстан Ҳуман Ригҳц Девелопменц оф 2002“. Ҳуман Ригҳц (2003). 13-май 2016-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 30-сентабр 2017-йил.
  5. ↑ Панорама. „Союз журналистов вручил традиционные премии“. Казакҳ Wеэклй Неwспапер Панорама (29-июн 2007-йил). 15-феврал 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 15-феврал 2015-йил.
  6. ↑ Казахстанское международное бюро по правам человека и соблюдению законности. „Состоялось вручение премии Свободы“. www.буреау.кз (25-феврал 2014-йил).[сайт ишламайди]
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 Мичаэл Wинес. „Бруисед, бут Стилл Жаббинг Казакҳ Ҳеавйwеигҳц“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (13-июл 2012-йил). 28-сентабр 2013-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 21-сентабр 2012-йил.
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 „2002 Аwардеэ: Ирина Петрушова“. Cоммиттеэ то Протеcт Жоурналисц. 2013-йил 30-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 9-июн 2011-йил.
  9. ↑ Нина Огнянова. „Засада с загранпаспортом“. www.cпж.орг (13-сентабр 2010-йил). 16-феврал 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 15-феврал 2015-йил.
  10. ↑ 10,0 10,1 Султан-Хан Аккулы. „Ирина Петрушова: Мои журналисты готовы выпускать «Республику» даже от руки“. www.азаттйқ.cом (16-октабр 2009-йил). 16-феврал 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 15-феврал 2015-йил.
  11. ↑ Джоанна Лиллис. „«Казахстан: „Республика“ — еженедельник, на который не наденешь узду»“. www.эурасианет.орг (31-март 2011-йил). 16-феврал 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 15-феврал 2015-йил.
  12. ↑ „«ОБСЕ осудила санкции против газеты „Республика“»“. Вести.кз. www.диапазон.кз (22-сентабр 2009-йил). 2015-йил 16-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 15-феврал 2015-йил.
  13. ↑ 13,0 13,1 Казахстанское Международное бюро по правам человека и соблюдению законности. „Мертвая собака - поджог - суд“. www.куб.инфо (4-июл 2002-йил). 2015-йил 16-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 15-феврал 2015-йил.
  14. ↑ 14,0 14,1 14,2 Екатерина Блинова. „Подмосковный гамбит“. «Независимая газета» (26-апрел 2014-йил). 3-март 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 15-феврал 2015-йил.
  15. ↑ 15,0 15,1 15,2 Геннадий Сысоев. „Засада с загранпаспортом“. «Коммерсантъ» (25-апрел 2014-йил). 16-феврал 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 15-феврал 2015-йил.
  16. ↑ 16,0 16,1 Никита Жолквер. „Насколько свободны СМИ в Казахстане?“. Деуцче Wелле (16-апрел 2013-йил). 16-феврал 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 30-март 2022-йил.
  17. ↑ Розлана Таукина. „Полиcе маке арресц ин фиребомбинг аттаcк он Казакҳ неwспапер оффиcе“. Ассоcиатед Пресс  – виа ҲигҳБеам Ресеарч (субсcриптион реқуиред) (11-июл 2012-йил). 2014-йил 11-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 21-сентабр 2012-йил.
  18. ↑ „Аттаcкс он тҳе Пресс ин 2004 - Казакҳстан“. Cоммиттеэ то Протеcт Жоурналисц виа УНҲCР (2005-йил феврал). 18-октабр 2012-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 9-июн 2011-йил.
  19. ↑ „Руссиа рефусес то эхтрадите Казакҳ оппоситион неwспапер эдитор“. Ассоcиатед Пресс  – виа ҲигҳБеам Ресеарч (субсcриптион реқуиред) (25-апрел 2005-йил). 2013-йил 6-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 21-декабр 2012-йил.
  20. ↑ „Руссиа Релеасес Эдитор Оф Казакҳ Оппоситион Wеэклй“. Радио Фреэ Эуропе/Радио Либертй (26-апрел 2005-йил). 14-октабр 2012-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 9-июн 2011-йил.
  21. ↑ „Эуропеан Парлиамент ресолутион он Казакҳстан“. Эуропеан Парлиамент (13-феврал 2003-йил). 17-май 2021-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 30-март 2022-йил.
  22. ↑ „Казакҳ оппоситион неwспапер эдитор аррестед ин Руссиа“. www.рсф.орг (10-март 2004-йил). 2015-йил 16-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 15-феврал 2015-йил.

Ҳаволалар