Ziyosfera

Razzoqov: Versiyalar orasidagi farq

Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Razzoqov
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
#YOʻNALTIRISH [[Razzoqov]]
{{Bilgiquti aholi punkti
| oʻzbekcha nomi = Isfana / Razzoqov
| tasvir = The Isfana Sign.JPG
| izoh = Isfananing shimoli-gʻarbiy chekkasidagi belgi
| mavqe = shahar
| mamlakat = Qirgʻiziston
| mintaqa turi = viloyat
| mintaqa = Botken viloyati
| jadvalda mintaqa =
| tuman turi = Tuman
| tuman = Laylak tumani
| jadvalda tuman =
| jamoat turi =
| jamoat =
| jadvalda jamoat =
| qaram =
| gerb =
| bayroq =
| lat_dir = N | lat_deg = 39 | lat_min = 50 | lat_sec = 0
| lon_dir = E | lon_deg = 69 | lon_min = 32 | lon_sec = 0
|CoordAddon = type:city (500000)_region:KG
| CoordScale =
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 220
| mintaqa xaritasi oʻlchami =
| tuman xaritasi oʻlchami =
| mamlakat xaritasi =
| mintaqa xaritasi =
| tuman xaritasi =
| ichki bolinishi =
| rahbar turi = mer
| rahbar = Chingiz Risov
| asos solingan =  IX
| ilk eslatilishi = 
| avvalgi nomlari =
| qachondan beri = 2001
| maydon = 41.35
| balandlik turi =
| AP markazi balandligi = 1320
| iqlim =
| rasmiy til = Qirgʻiz tili
| aholi = 34 219<ref name=pop21>{{veb manbasi|title=Численность населения районов, городов, поселков городского типа, айылных аймаков и сел  Баткенской области|url=http://www.stat.kg/ru/statistics/download/operational/825/|website=Qirgʻiz Respublikasi Statistika qoʻmitasi |accessdate=21.03.2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211110033419/http://www.stat.kg/ru/statistics/download/operational/825/|archivedate=2021-11-10|language=ruscha}}</ref>
| sanalgan yil = 2021
| zichlik =830
| aglomeratsiya =
| milliy tarkib = [[oʻzbeklar]], [[qirgʻizlar]],  [[ruslar]], [[tatarlar]], [[tojiklar]]
| konfessiyaviy tarkib = [[Islom|Musulmonlar]] <br /> [[Xristian dini|xristianlar]] <br /> [[Ateizm|ateistlar]]
| etnoxronim = isfanaliklar, razzoqovliklar
| vaqt mintaqasi = +6
| DST =
| telefon kodi = +996 3656
| pochta indeksi = 720400<ref name=SPR>{{veb manbasi|title=Isfana|url=http://www.spr.kg/isfana-i-lyaylyakskiy-rayon/|work=SPR|accessdate=01.05.2013|language=ruscha|archivedate=2016-06-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160609171002/http://www.spr.kg/isfana-i-lyaylyakskiy-rayon/}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160609171002/http://www.spr.kg/isfana-i-lyaylyakskiy-rayon/ |date=9-iyun 2016-yil }}</ref>
| pochta indekslari =
| avtomobil kodi =
| identifikator turi =
| raqamli identifikator =
| Commons turkumi =
| sayt =  https://isfana.kg
| sayt tili = ky
}}
'''Razzoqov''' ({{lang-ky|Раззаков}}), eski nomi '''Isfana''' ({{lang-ky|Исфана}}) — [[Qirgʻiziston]]ning [[Botken viloyati]] gʻarbiy chekkasida joylashgan [[shahar]]. Razzoqov [[Fargʻona vodiysi]]ning gʻarbiy chekkasida, uch tomondan [[Tojikiston]] bilan chegaradosh hududda joylashgan.
 
Razzoqovda <nowiki>IX</nowiki> asrdan beri odamlar yashab keladi. Shaharda sovet davrida katta oʻzgarishlar sodir boʻlgan. 1937-yil Isfana qishloq kengashiga asos solingan. 1996-yil kengash qishloq boshqarmasi qilib oʻzgartirilgan. 2001-yil oʻsha paytdagi prezident [[Asqar Akayev]]ning buyrugʻi bilan Isfanaga shahar maqomi berilgan.
 
Razzoqov [[Laylak tumani]]ning administrativ markazidir. [[Mirzapochcha]], [[Samat (Laylak tumani)|Samat]], [[Chimgen (Laylak tumani)|Chimgen]], [[Oqbuloq (Laylak tumani)|Oqbuloq]], [[Taylon (Laylak tumani)|Taylon]] va [[Gʻoʻlva (Laylak tumani)|Gʻoʻlva]] qishloqlari ham Isfana shahar boshqarmasiga qaraydi.<ref name=class>{{veb manbasi|url=http://stat.kg/media/files/21f93e4d-9418-433e-aed9-ecb28d70ef5a.doc|title= Государственный классификатор - Система обозначений объектов административно-территориальных и территориальных единиц Кыргызской республики |language=ruscha|date=2021|publisher= Qirgʻiz Respublikasi Statistika qoʻmitasi|pages=40–42|language=ruscha}}</ref> Qirgʻiz Respublikasi Statistika qoʻmitasi maʼlumotga koʻra, Razzoqov va unga qarashli qishloqlarning umumiy aholisi 34&nbsp;219 kishidir. Shaharning oʻzida esa taxminan 23&nbsp;038 kishi istiqomat qiladi.<ref name=pop21/>
 
== Shahar nomi ==
{{multiple image
|align    = left
|header    = Shahar belgilari
|width    = 200px
|image1    = The Isfana Sign (cropped).jpg
|alt1      =
|caption1  = Isfana 2022-yilda qayta nomlanishiga qadar shaharning shimoli-gʻarbiy qismida boʻlgan belgi.
|image2    = The Razzaqov Sign.jpg
|alt2      =
|caption2  = Isfananing sharqiy qismida oʻrnatilgan yangi belgi. [[Isʼhoq Razzoqov]] haykali shahar markazidan koʻchirib olib kelingan.
}}
„Isfana“ soʻzi „asbanikat“, „asbanikent“ yoki „aspanakent“ degan qadimiy [[sugʻd]] soʻzdan kelib chiqqan boʻlib, „otlar makoni“ degan maʼnoni anglatadi, deb ishoniladi.{{sfn|Yoqubov|2001|p=9}}<ref>{{veb manbasi |title=Интересные факты о городе Исфана |trans-title=Isfana shahri haqida qiziqarli maʼlumotlar|url=https://limon.kg/news:64812 |website=Limon |accessdate=18.09.2019 |language=ruscha|date=23.01.2015}}</ref> Tarixchi Noʻmon Negmatovga koʻra, <nowiki>I—IX</nowiki> asrlarda Isfana Asbanikat oʻlaroq maʼlum boʻlgan. <nowiki>X—XII</nowiki> asrlarda Aspanikent deb atalgan.{{sfn|Yoqubov|2001|p=20}} 12-yoki <nowiki>XIII</nowiki> asrdan boshlab shahar nomi Asbani, Aspana, Asvona, Isvona, nihoyat, Isfana boʻlib oʻzgargan.{{sfn|Yoqubov|2001|p=9}}
 
„Isfana“ soʻzi [[Qirgʻiz tili|qirgʻizcha]] soʻz boʻlmagani uchun qirgʻiz millatchilari yillar davomida shaharni Qirgʻiziston SSR Kommunist partiyasining birinchi kotibi boʻlib ishlagan Isʼhoq Razzoqov nomi bilan qayta nomlashga chaqirishdi.<ref>{{yangiliklar manbasi|title=2015-yil Isʼhoq Razzoqov yili boʻladi|work=Ata Jurt|issue=22 (8418)|date=13.12.2014|page=2|language=qirgʻizcha}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi|title=Isfanaga Isʼhoq Razzoqov nomini berish kerak|work=SuLey Info|issue=107-108|date=13.12.2014|page=2|language=qirgʻizcha}}</ref><ref name="eurasianet">{{yangiliklar manbasi |last1=Леонард|first1=Питер||last2=Леонард|first2=Питер|title=Kyrgyzstan: Town near Tajik border renamed in nationalist gesture |url=https://eurasianet.org/kyrgyzstan-town-near-tajik-border-renamed-in-nationalist-gesture |access-date=21.03.2022 |work=Eurasianet |date=30.12.2021|lang=inglizcha}}</ref> 2021-yilning dekabrida, qoʻshni [[Tojikiston]] bilan chegarada vaziyat tang boʻlib qolayotgan paytda<ref name="eurasianet"/> prezident [[Sadir Japarov]] shaharni Razzoqov nomiga qayta nomlashga qaror qilganini maʼlum qildi.<ref>{{yangiliklar manbasi |title=Город Исфана будет переименован в город Раззаков, - президент |url=https://kg.akipress.org/news:1752703/?from=eco&place=nowread |access-date=25.12.2021 |work=AKIpress |date=25.12.2021|language=ruscha}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |last1=Kudayarov |first1=Borubek |title=Садыр Жапаров решил переименовать Исфану в Раззаков |url=https://kaktus.media/doc/451791_sadyr_japarov_reshil_pereimenovat_isfany_v_razzakov.html |access-date=25.12.2021|work=Kaktusmedia |date=25.12.2021|language=ruscha}}</ref> Keyinchalik Japarov „Botken viloyati Laylak tumani Isfana shahrini Razzoqov shahri deb qayta nomlash toʻgʻrisida“gi qonunni imzoladi, 2022-yilning 16-martida qonunni [[Jogorku Kengesh]] qabul qildi.<ref>{{yangiliklar manbasi |last1=Маслова |first1=Дина |title=Город Исфана в Баткенской области переименован в Раззаков |url=https://kaktus.media/doc/456553_gorod_isfana_v_batkenskoy_oblasti_pereimenovan_v_razzakov.html |access-date=21-mart 2022-yil |work=Kaktus |date= 18-mart 2022-yil|language=ruscha}}</ref>
 
== Tarixi ==
=== Qadimgi tarixi ===
Isfana tarixi <nowiki>IX—XVI</nowiki> asrlarga borib taqaladi.<ref name="OʻVE">{{ensiklopediya manbasi | editor = B. Oruzbayeva | year = 1987 | title = Исфана | encyclopedia = Oʻsh viloyati: Ensiklopediya | publisher = Qirgʻiz sovet ensiklopediyasi bosh tahririyati | location = [[Frunze]] | language = ruscha | id =  | page = 247 | volume = }}</ref><ref name="AMKR">{{veb manbasi|first=|title=Isfana: City Profile|url=http://www.citykr.kg/en/isfana.php|work=Qirgʻiz Respublikasi shaharlari birlashmasi|accessdate=28.04.2013|language=inglizcha|archivedate=24-oktabr 2014-yil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141024081714/http://www.citykr.kg/en/isfana.php}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20141024081714/http://www.citykr.kg/en/isfana.php |date=24-oktabr 2014-yil }}</ref> 1957-yil arxeolog Yu. A. Zadneprovskiy shahar hududida <nowiki>XIV—XVI</nowiki> asrlardan qolgan jismlarni topdi.<ref name="OʻVE"/> Noʻmon Negmatov Isfana oʻrta asrlardagi Asbanikat shahridir, degan fikrni ilgari surgan.<ref name="OʻVE"/> Isfana dastlab [[Ustrushona]] tarkibida boʻlgan. Keyini uni [[somoniylar]] zabt etgan. 1221-yilda Isfanani [[Moʻgʻullar davlati]] qamalga olgan va zabt etgan. Razzoqovning moʻgʻullar bostirib kirgan shimoli-gʻarbiy qismi hozirgi kungacha „Moʻgʻul bosgan“ deb ataladi.{{sfn|Yoqubov|2001|p=14}}
 
Isfana tarixiy shahri hozirgi Razzoqov shaharning markaziy qismida joylashgan boʻlgan. Isfanada <nowiki>XII</nowiki> asrda qurilgan yirik qalʼa boʻlgan.{{sfn|Yoqubov|2001|p=9}} Isfana qalʼasi devorlarining saqlanib qolgan soʻnggi qismi 1970-yillarda buzib tashlangan.{{sfn|Yoqubov|2001|p=10}}
 
=== <nowiki>XVIII—XIX</nowiki> asrlar ===
Tarixda Razzoqov hozirgi [[Oʻzbekiston]] hududiga mos keluvchi yerlarni boshqargan davlatlar tarkibida boʻlgan. 1709-yildan 1876-yilgacha Isfana [[Qoʻqon xonligi]] tarkibida boʻlgan. <nowiki>XIX</nowiki> asrning oʻrtasiga kelib [[Rossiya imperiyasi]] hozirgi [[Markaziy Osiyo]] hududini bosib ola boshlagan. <nowiki>XIX</nowiki> asrning oxiriga kelib Rossiya imperiyasi hozirgi Oʻzbekiston hududiga toʻgʻri keluvchi yerda hukm surgan barcha uch xonlikni qoʻlga kiritgan.<ref name="Encarta">{{ensiklopediya manbasi | last = Fierman | first = William | year = 2009 | title = Uzbekistan| encyclopedia = Microsoft Student | publisher = Microsoft Corporation | location = Redmond, WA | language = inglizcha | id =  | page =  | volume = }}</ref> [[Xiva xonligi]] 1873-yil magʻlub boʻlgan. [[Buxoro xonligi]] 1866-yil bosib olingan. Qoʻqon xonligi esa 1876-yil Rossiya imperiyasi tarkibiga rasman qoʻshib olingan.
 
[[Rossiya]]lik lingvist Mirsolih Bekchurin 1866-yilda Isfanada 500 xoʻjalik boʻlgani haqida yozgan.<ref name="Bekchurin">{{kitob manbasi|author=Mir-Solih Bekchurin|title=Записки Оренбургскаго отдѣла Императорскаго Русскаго Географическаго Общества|date=1871|location=Qozon|page=228|url=http://lib.rgo.ru/reader/flipping/Resource-673/RuPRLIB12047708/index.html|accessdate=31.05.2016|language=ruscha|chapterurl=http://lib.rgo.ru/reader/flipping/Resource-673/RuPRLIB12047708/index.html|archive-date=2017-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510151921/http://lib.rgo.ru/reader/flipping/Resource-673/RuPRLIB12047708/index.html}}</ref> Ammo [[Oʻzbeklar|oʻzbek]] tarixchisi Temirboy Yoqubov isfanaliklar
qadimdan 1&nbsp;000 xonadon soligʻini toʻlaganini aytib, bu iddaoga eʼtiroz bildirgan.{{sfn|Yoqubov|2001|p=31}} Bekchurin Isfanani 200 nafar sarbozdan iborat garnizon qoʻriqlashi, ular „faqat nayza va qilichlar bilan qurollangani“ haqida yozgan.<ref name="Bekchurin"/>
 
=== Sovet va zamonaviy tarixi ===
Ruslar [[Turkiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi]]ni avtonom oblastlarga parchalayotganda Isfanani [[Qora-Qirgʻiz avtonom oblasti]] tarkibiga kiritgan. Bu oblast keyinchalik [[Qirgʻiz avtonom oblasti]] va soʻngra [[Qirgʻiz SSR]] etib qayta tuzilgan. [[SSRI]] parchalanganidan keyin Qirgʻiz SSR Qirgʻiziston boʻldi. Shu asnoda asosan oʻzbeklar yashagan Isfana Qirgʻiziston tarkibiga qoldi.
 
[[Fayl:The Main Bazaar of Isfana in 1990.jpg|thumb|Isfana bozori 1990-yilda]]
Baʼzi manbalarga koʻra, sovetlar atayin chegaralarni milliy guruhlarning tarixiy yashash joyiga mos kelmaydigan qilib chizishgan. Bunday qilishdan maqsad ushbu hududlarning tarixiy egalarini butunlay [[Moskva]]ga tobe boʻlishlarini taʼminlash va shu yoʻl bilan ularni boshqarishni osonlashtirish boʻlgan.<ref name=LP>{{kitob manbasi|last=Mayhew|first=Bradley|title=Lonely Planet Markaziy Osiyo|year=2000|publisher=Lonely Planet Publications|isbn=0-86442-673-9|pages=34, 159|edition=2|coauthors=Richard Plunkett, Simon Richmond|language=inglizcha}}</ref> Bu manbalarga koʻra, alohida mamlakatlar yaratishdan maqsad Oʻrta Osiyoda [[Panturkizm|panturkistik]] va [[Panislomizm|panislomistik]] oqimlarning oldini olish boʻlgan.<ref name=Transformation>{{kitob manbasi|title=Soviet Central Asia: The Failed Transformation|url=https://archive.org/details/sovietcentralasi00fier|year=1991|publisher=Westview Press|location=Boulder|isbn=0-8133-7907-5|pages=[https://archive.org/details/sovietcentralasi00fier/page/17 17]|editor=William Fierman|language=inglizcha}}</ref> Bu strategiyani baʼzilar [[Iosif Stalin]]ning „boʻl va boshqar“ siyosati deb nomlaydi.<ref name="LP"/><ref name=Transformation/> Hozir Qirgʻizistonda mahalliy aholisi asosan oʻzbeklardan iborat boʻlgan koʻplab aholi punktlari bor — Oʻzbekistonda esa qirgʻizlar yashab kelgan aholi punktlari bor. [[Markaziy Osiyo]]da yashayotgan koʻpchilik aholi aslida boshqa mamlakat tarkibida boʻlishlari kerakligiga ishonishadi.<ref name="LP"/> Ayrim olimlarning fikriga koʻra, sovetlar Markaziy Osiyo mamlakatlari chegaralarini belgilayotgan paytda bu yerlarda koʻp millat vakillari birga yashagani uchun milliy va hududiy chegaralarini aniq belgilashning iloji boʻlmagan.<ref name=Tishkov>{{kitob manbasi|last=Tishkov|first=Valeriy|title=Ethnicity, Nationalism and Conflict in and after the Soviet Union. The Mind Aflame|url=https://archive.org/details/ethnicitynationa0000tish|year=1997|publisher=Sage Publications|location=London|isbn=978-0761951858|page=[https://archive.org/details/ethnicitynationa0000tish/page/30 30]-31|language=inglizcha}}</ref>
 
Sovet davrida Razzoqovda katta oʻzgarishlar sodir boʻlgan. Bu davrda Isfana rivojlanmagan musulmon qishloqdan tipik sovet qishlogʻiga aylantirilgan. 1937-yil Isfana qishloq kengashiga (selsovetiga) asos solingan. [[Ikkinchi jahon urushi]] yillarida qishloqning 571 turgʻuni safarbar qilingan, ularning 385 nafari halok boʻlgan.{{sfn|Yoqubov|2001|p=51-57}}
 
1996-yil Isfana kengashi qishloq boshqarmasiga oʻzgartirilgan. 2001-yil oʻsha paytdagi prezident [[Asqar Aqayev]]ning buyrugʻi bilan Isfanaga shahar maqomi berilgan.
 
== Geografiyasi ==
Razzoqov Botken Viloyatining gʻarbiy qismida, dengiz sathidan 1&nbsp;320 metr balandlikda joylashgan. Shaharni uch tomondan [[togʻ]]lar oʻrab turadi. Bu togʻlar Razzoqovdan bir necha kilometr masofada joylashgan. Bu togʻlar ichida eng balandlari [[Turkiston tizmasi]] togʻlari boʻlib, ular shaharning janubiy tarafida joylashgan. Turkiston tizmasi [[Hisor-Olay]] togʻ tizimiga kiradi.
 
=== Hududi ===
[[Fayl:Mountains located South of Isfana.JPG|thumb|Razzoqov janubidagi Turkiston tizmasi togʻlari]]
Razzoqovning hududi 41.35&nbsp;km² ni tashkil qiladi.
 
{| class="wikitable sortable"
|- bgcolor="#CCCCCC"
!width="35" rowspan="1"| Aholi punkti
!width="55" rowspan="1"| Hudud (km²)
|-
|Razzoqov
|align="center"|2.52
|-
|[[Mirzapochcha]]
|align="center"|0.26
|-
|[[Samat (Laylak tumani)|Samat]]
|align="center"|1.16
|-
|[[Chimgen (Laylak tumani)|Chimgen]]
|align="center"|0.87
|-
|[[Taylon (Laylak tumani)|Taylon]]
|align="center"|0.49
|-
|[[Oqbuloq (Laylak tumani)|Oqbuloq]]
|align="center"|0.3
|-
|[[Gʻoʻlva (Laylak tumani)|Gʻoʻlva]]
|align="center"|0.28
|-
|}
 
=== Iqlimi ===
Razzoqovning [[iqlim]]i keskin [[Kontinental iqlim|kontinental]] boʻlib, qishda havo ancha sovuq, yozda esa ancha issiqdir. Bahor va kuzda koʻp [[yomgʻir]] yogʻadi, ammo yozda yogʻingarchilik koʻp boʻlmaydi.
 
Razzoqovda koʻplab [[bugʻdoy]] va [[arpa]] dalalari mavjud boʻlib, ular uchun qishda yoqqan [[qor]] va bahorda yoqqan yomgʻir juda muhim. Razzoqovda yoz uzun boʻlib, odatda maydan sentabrgacha davom etadi. Yoz oylarida havo keskin isishi mumkin. Shaharda yoz oylarida juda oz yogʻingarchilik kuzatiladi, ayniqsa iyundan sentabrgacha.
 
{{Joy iqlimi
| Uzunlik    =
| Joylashuv oʻrni =
| Joy_ot = Isfana
| Manba  = <ref>{{veb manbasi |url=http://www.worldweatheronline.com/Isfana-weather-averages/Osh/KG.aspx |title=Isfana Weather|publisher=World Weather Online|accessdate=26.04.2013|language=inglizcha}}</ref>
 
| Yan_oʻr =            | Yan_oʻr_yogʻin = 24
| Fev_oʻr =            | Fev_oʻr_yogʻin = 27
| Mar_oʻr =            | Mar_oʻr_yogʻin = 51
| Apr_oʻr =            | Apr_oʻr_yogʻin = 45
| May_oʻr =            | May_oʻr_yogʻin = 30
| Iyn_oʻr =            | Iyn_oʻr_yogʻin = 9
| Iyl_oʻr =            | Iyl_oʻr_yogʻin = 3
| Avg_oʻr =            | Avg_oʻr_yogʻin = 0
| Sen_oʻr =            | Sen_oʻr_yogʻin = 6
| Okt_oʻr =            | Okt_oʻr_yogʻin = 18
| Noy_oʻr =            | Noy_oʻr_yogʻin = 21
| Dek_oʻr =            | Dek_oʻr_yogʻin = 27
| Yil_oʻr =            | Yil_oʻr_yogʻin = 261
 
| Yan_oʻr_min =    -4    | Yan_oʻr_maks = 4
| Fev_oʻr_min =    -3    | Fev_oʻr_maks = 5
| Mar_oʻr_min =    2    | Mar_oʻr_maks = 9
| Apr_oʻr_min =    8    | Apr_oʻr_maks = 17
| May_oʻr_min =    11    | May_oʻr_maks = 22
| Iyn_oʻr_min =    15    | Iyn_oʻr_maks = 27
| Iyl_oʻr_min =    17    | Iyl_oʻr_maks = 29
| Avg_oʻr_min =    16    | Avg_oʻr_maks = 27
| Sen_oʻr_min =    11    | Sen_oʻr_maks = 25
| Okt_oʻr_min =    6    | Okt_oʻr_maks = 17
| Noy_oʻr_min =    2    | Noy_oʻr_maks = 11
| Dek_oʻr_min =    -2    | Dek_oʻr_maks = 7
| Yil_oʻr_min =  6.6    | Yil_oʻr_maks = 16.7
 
| Yan_m_min =          | Янв_m_maks =
| Fev_m_min =          | Fev_m_maks =
| Mar_m_min =          | Mar_m_maks =
| Apr_m_min =          | Apr_m_maks =
| May_m_min =          | May_m_maks =
| Iyn_m_min =          | Iyn_m_maks =
| Iyl_m_min =          | Iyl_m_maks =
| Avg_m_min =          | Avg_m_maks =
| Sen_m_min =          | Sen_m_maks =
| Okt_m_min =          | Okt_m_maks =
| Noy_m_min =          | Noy_m_maks =
| Dek_m_min =          | Dek_m_maks =
| Yil_m_min =          | Yil_m_maks =
 
| Yan_suv =
| Fev_suv =
| Mar_suv =
| Apr_suv =
| May_suv =
| Iyn_suv =
| Iyl_suv =
| Avg_suv =
| Sen_suv =
| Okt_suv =
| Noy_suv =
| Dek_suv =
| Yil_suv =
}}
 
== Demografiyasi ==
[[Fayl:A group of Isfanans in the town's bazaar.jpg|thumb|Bir guruh razzoqovlik xorijlik sayyohlar bilan]]
Razzoqov va unga qarashli qishloqlarning umumiy aholisi 34&nbsp;219 kishidir. Shaharning oʻzida boʻlsa taxminan 23&nbsp;038 kishi istiqomat qiladi.<ref name=pop21/>
 
2009-yilgi aholi sanogʻiga koʻra, shaharning aholisi oʻsha yili 18&nbsp;244 kishi, Razzoqov va unga qarashli qishloqlarning umumiy aholisi esa 27&nbsp;965 kishi boʻlgan.<ref name="2009 census">{{veb manbasi|title=Kyrgyzstan|url=http://www.citypopulation.de/Kyrgyzstan.html|lang=en|website=City Population|accessdate=30-dekabr 2015-yil}}</ref> 1999-yilgi sanoqqa koʻra, oʻsha paytda qishloq boʻlgan Isfananing aholisi 15&nbsp;910 kishidan iborat boʻlgan.<ref name="2009 census"/> 2009-yilgi aholi sanogʻiga koʻra Isfana va unga qarashli qishloqlarning aholisi quyidagichadir:<ref name="2009 census"/>
 
{| class="wikitable sortable"
|- bgcolor="#CCCCCC"
!width="35" rowspan="1"| Aholi punkti
!width="55" rowspan="1"| Aholi soni
|-
|Razzoqov
|align="center"|18 244
|-
|[[Mirzapochcha]]
|align="center"|770
|-
|[[Samat (Laylak tumani)|Samat]]
|align="center"|2 076
|-
|[[Chimgen (Laylak tumani)|Chimgen]]
|align="center"|3 325
|-
|[[Taylon (Laylak tumani)|Taylon]]
|align="center"|1 360
|-
|[[Oqbuloq (Laylak tumani)|Oqbuloq]]
|align="center"|681
|-
|[[Gʻoʻlva (Laylak tumani)|Gʻoʻlva]]
|align="center"|1 506
|-
|}
 
{{Historical populations
|1979|9629
|1989|13193
|1999|15910
|2009|18244
|2021|23038
|footnote=<ref name=pop21/><ref name="2009 census"/><ref name="2009 census"/>
|align=right
}}
 
Razzoqov aholisining aksar qismi [[Rossiya]]da muhojir ishchidir. Chetda ishlayotgan razzovoqvliklar soni haqida rasmiy maʼlumot yoʻq.
 
Razzoqovda koʻp millat vakillari yashaydi. [[Oʻzbeklar]] eng katta etnik guruhdir. Ammo Razzoqov va unga qarashli qishloqlar aholisi birga qaralsa, [[qirgʻizlar]] eng katta guruhdir. 2005-yilgi maʼlumotlarga koʻra, Razzoqov va unga qarashli qishloqlarda aholining etnik tarkibi quyidagichadir: 50.2 % qirgʻiz, 45.86 % oʻzbek, 0.3 % [[tatarlar|tatar]], 0.3 % [[tojiklar|tojik]] va qolgani boshqa millat vakillari.<ref name="AMKR"/>
 
Shahar aholisining asosiy qismi [[Islom]] diniga eʼtiqod qiladi. Dindorlar islom dinining [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunna]] mazhabida. Shaharda yetti [[masjid]] bor. Boshqa din vakillarining katta guruhlari mavjud emas.
 
== Iqtisodi ==
[[Fayl:The Main Bazaar of Isfana.jpg|thumb|left|Razzoqovning asosiy bozori]]
[[SSRI|Sovet]] davrida Razzoqovda bir necha ishlab chiqarish [[fabrika]]lari va [[zavod]]lar boʻlgan. Shuningdek, yirik [[kolxoz]] mavjud boʻlgan. 1991-yil Qirgʻiziston mustaqil boʻlganidan keyin deyarli barcha zavod-fabrikalar yopildi.
 
Shahar aholisining aksar qismi chetga ishlagani boradi. Eng koʻp Rossiyaga boriladi. Bundan tashqari, Razzoqov aholisi qoʻshni [[Qozogʻiston]], [[Tojikiston]], [[Oʻzbekiston]]ga ham borib ishlaydi. Chetda ishlaganlarning aniq soni haqida toʻliq va ishonarli maʼlumot yoʻq.
 
Razzoqovda qoladigan aholi esa asosan [[savdo]]garchilik va [[qishloq xoʻjaligi]] bilan shugʻullanadi. [[Chorvachilik]] ham keng tarqalgan. Dehqonchilik bilan shugʻullanuvchilar asosan donli oʻsimliklar, [[meva]]lar, [[sabzavot]]lar va [[moy]] chiqaruvchi oʻsimliklar yetishtiradi.
 
Razzoqovda ikki yirik  [[bozor]] mavjud. Bozorda ishlovchilar mollarni asosan [[Oʻsh]], [[Qorasuv (shahar)|Qorasuv]] va [[Xoʻjand]]dan olib kelishadi.
 
Razzoqov iqtisodi boshqa Qirgʻiziston shaharchalari iqtisodi kabi [[doʻkon]] iqtisodidir. Savdoning katta qismi shahar boʻylab joylashgan bozor va doʻkonlarda amalga oshadi. Savdo odatda yaqindan nazorat qilinmaydi.
 
== Hukumati ==
Razzoqovda [[mer]] va shahar [[kengash]]i shaharni boshqaradi. Merni Shahar kengashi aʼzolari saylashadi. Shahar kengashida 30 aʼzo bor. [[Mirzapochcha]], [[Samat (Laylak tumani)|Samat]], [[Chimgen (Laylak tumani)|Chimgen]], [[Oqbuloq (Laylak tumani)|Oqbuloq]], [[Taylon (Laylak tumani)|Taylon]] va [[Gʻoʻlva (Laylak tumani)|Gʻoʻlva]] qishloqlari ham Razzoqov shahar boshqarmasiga qaraydi. Razzovoqning hozirgi meri Chingiz Risovdir.<ref>{{veb manbasi|last1=|first1=|title=Чынгызбек Рысов избран мэром города Раззаков. Резюме|url=https://www.turmush.kg/ru/news:1708200|accessdate=2021-10-08|website=Turmush|date=06.08.2021|language=ruscha}}</ref>
 
[[Fayl:Building of Mayor's Office, Isfana.JPG|thumb|Razzoqov meriyasi binosi]]
{| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:100%;"
|+ '''Isfana merlari roʻyxati'''
|- valign=bottom
! width="25px" | №
! width="160px" | Mer
! width="180px" | Faoliyati boshlanishi
! width="180px" | Faoliyati yakuni
 
|-
|align="center" | 1 || Saliha Muratova || 02.02.2001 || 10.04.2001
 
|-
|align="center" | 2 || Umarali Isabekov || 12.04.2001 || 18.12.2005
 
|-
|align="center" | 3 || [[Maʼrifjon Moʻminov]] || 20.12.2005 || 09.02.2009
 
|-
|align="center" | 4 || Isak Pazilov || 10.03.2009 || 16.07.2010
 
|-
|align="center" | 5 || Berdimurat Jalilov || 16.07.2010 || 27.08.2011
 
|-
|align="center" | 6 || Hamza Salyamov || 27.08.2011 || 31.01.2013
 
|-
|align="center" | 7 || Tashpolot Qozubayev || 31.01.2013 || 16.12.2014
 
|-
|align="center" | 8 || Muxtar Anarbotoyev || 15.01.2015 || 24.08.2018
 
|-
|align="center" | 9 || Abdivali Xamrayev || 18.09.2018 || 07.06.2021
 
|-
|align="center" | 10 || Chingiz Risov || 07.06.2021 || Hozirgacha
|}
 
Razzoqov [[Laylak tumani]]ning maʼmuriy markazidir. Laylak tumanining barcha mahkamalari Razzovoqda joylashgan.
 
Boshqa millat vakillarining yirik guruhlari mavjud boʻlgan boshqa Qirgʻiziston aholi punktlaridagidek Laylak tumanida ham deyarli barcha davlat ishlarida qirgʻiz millatiga mansub shaxslar ishlaydi.<ref name=AR222>{{veb manbasi|title=Kyrgyzstan: Widening Eethnic Divisions in the South|url=http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/asia/central-asia/kyrgyzstan/222-kyrgyzstan-widening-ethnic-divisions-in-the-south.pdf|work=International Crisis Group|accessdate=15.11.2013|location=Brussels|format=hisobot|date=29.04.2012|language=inglizcha|archivedate=24-noyabr 2013-yil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131124221720/http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/asia/central-asia/kyrgyzstan/222-kyrgyzstan-widening-ethnic-divisions-in-the-south.pdf}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131124221720/http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/asia/central-asia/kyrgyzstan/222-kyrgyzstan-widening-ethnic-divisions-in-the-south.pdf |date=24-noyabr 2013-yil }}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi|title=Узбеки Кыргызстана жалуются на дискриминацию и коррупцию|url=http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1138598280|accessdate=29.04.2013|newspaper=Eurasianet|date=30.01.2006|language=ruscha|archivedate=2012-02-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120229052348/http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1138598280|access-date=2013-05-02|archive-date=2012-02-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120229052348/http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1138598280|url-status=dead}}</ref> Qirgʻiziston mustaqil boʻlganidan beri Laylak tumanining barcha hokimlari qirgʻiz boʻlib kelmoqda. Hozir Razzoqov meriyasida va Kengashida oz sonli oʻzbek ishchi bor.
 
== Taʼlimi ==
=== Maktablar ===
[[Fayl:Uzbek gymnasium, 2012.JPG|thumb|right|Razzoqovdagi ikki gimnaziyadan biri boʻlmish [[Oʻzbek gimnaziyasi]] binosi]]
Razzoqovda bir necha taʼlim muassasasi bor. Shaharda ikkita [[gimnaziya]] bor: [[Oʻzbek gimnaziyasi|Usmon Matkarimov nomli gimnaziya-oʻrta maktab]] (qisqacha ''Oʻzbek gimnaziyasi'' deb ataladi) va [[1-son gimnaziya]] (qisqacha ''Qirgʻiz gimnaziyasi'' deb ataladi). Bu ikki gimnaziya oʻqishga layoqati yuqori boʻlgan oʻquvchilarni qabul qiladi. Shuningdek, shaharda kam taʼminlangan oilalarda ulgʻayayotgan bolalar uchun moʻljallangan maktab-[[internat]] — [[Oq chiyir bolalar taʼlim markazi|„Oq chiyir“ bolalar taʼlim markazi]] bor.
 
Shaharda oltita oʻrta [[maktab]] mavjud. Bu maktablarning aksarida oʻquvchilar [[oʻzbek tili]]da taʼlim oladi. Baʼzi maktablarda ham oʻzbek, ham [[qirgʻiz tili|qirgʻiz]] sinflar bor. Shahardagi eng katta oʻrta maktablar [[Alisher Navoiy nomli oʻrta maktab (Isfana)|Alisher Navoiy]], „[[Isfana oʻrta maktabi|Isfana]]“ va [[Yuriy Gagarin nomli oʻrta maktab (Isfana)|Yuriy Gagarin]] oʻrta maktablaridir. Alisher Navoiy nomli oʻrta maktabda darslar oʻzbek, qirgʻiz va [[rus tili|rus]] tillarida olib boriladi. Gagarin maktabida darslar asosan rus tilida oʻtiladi. Ushbu maktabda qirgʻiz sinflar ham bor. „Isfana“ oʻrta maktabida darslar faqat oʻzbek tilida olib boriladi. [[Amir Temur nomli oʻrta maktab (Isfana)|Amir Temur]] va [[Toʻqtogʻul nomli oʻrta maktab|Toʻqtogʻul]] oʻrta maktablarida ham faqat oʻzbek sinflar mavjud. [[Issiqkoʻl oʻrta maktabi (Isfana)|„Issiqkoʻl“ oʻrta maktabi]] Isfanadagi eng kichik maktab boʻlib, u yerda darslar oʻzbek va qirgʻiz tillarida olib boriladi.
 
Bu maktablarning barchasida [[ingliz tili]] chet tili sifatida oʻqitiladi. Ammo ingliz tili oʻqitish darajasining sifati yuqori emas. Oʻquvchilar, shuningdek, qirgʻiz va rus tillarini oʻrganishadi. Bu ikki til Qirgʻizistonda rasmiy tildir. Umuman olganda, Isfanada oʻzbek sinflardagi oʻquvchilar toʻrt, qirgʻiz sinflardagi oʻquvchilar uch tilni oʻrganishadi (oʻzbek tili bilan).
 
=== Kollej va litseylar ===
Razzoqovda Menejment, qonun, moliya va biznes xalqaro akademiyasining ({{lang-ru|Международная Академия управления, права, финансов и бизнеса}}) filiali bor. Bu akademiyaning asosiy binosi [[Bishkek]]da joylashgan. Shaharda, shuningdek, [[48-son kasb-hunar litseyi]] joylashgan. Litsey [[Tikuvchilik|tikuvchilarni]], [[Duradgorlik|duradgorlarni]], [[elektr toki]] ishchilarini va haydovchilarni tayyorlaydi.
 
== Madaniyati ==
Razzoqovda ikki [[kutubxona]] bor: umumiy kutubxona va bollar kutubxonasi. Bu kutubxonalarning ikkisi ham ommaviy kutubxonadir. Umumiy kutubxona shahar madaniyat uyi binosida joylashgan. Umumiy kutubxonada 42&nbsp;515 ta, bollar kutubxonasida esa 27&nbsp;206 ta nusxa bor.<ref name="AMKR"/>
 
Shaharda uch [[muzey]] bor: Tarix muzeyi (1986-yil ochilgan), Isʼhoq Razzoqov muzeyi (1990-yil ochilgan) va Shon-shuhrat muzeyi (1990-yil ochilgan). Shaharda bollar [[musiqa maktabi]] ham bor. U yerda oʻquvchilar qoʻshiq kuylashni, raqsga tushishni va [[akkordeon]], [[qoʻmuz]] va [[pianino]] kabi [[musiqa asbobi|musiqa asboblarini]] chalishni oʻrganishadi. Maktabda 2014-yilgacha [[Doira (cholgʻu asbobi)|doira]], [[dutor]] va [[rubob]] darslari ham boʻlgan. Shaharda, shuningdek, bolalar hunar oʻrganish markazi mavjud. U yerda [[Rassomlik sanʼati|rassomlik]], [[raqs]], [[haykaltaroshlik]], [[toʻquvchilik]], [[komputer]] va chet tillari boʻyicha toʻgaraklar uyushtiriladi.
 
Razzoqovda faqat bitta park — Samat Sodiqov parki mavjud. Park markazidan futbol stadioni joy olgan. 5&nbsp;000 gacha odam sigʻadigan stadionda koʻp tadbirlar oʻtkaziladi. Razzoqovdagi asosiy kinoteatr 1990-yillar boshida Qirgʻiziston mustaqil boʻlganidan beri ishlamaydi.
 
Razzoqovda oʻzbek milliy-madaniy markazi mavjud.<ref name="AMKR"/> Ammo bu markazning faoliyati 2010-yil Qirgʻiziston janubida oʻzbeklar va qirgʻizlar toʻqnashgan [[Qirgʻiziston janubidagi tartibsizliklar (2010)|milliy nizodan]] keyin cheklandi. 10-iyundan 14-iyungacha davom etgan bu toʻqnashuvlar paytida Isfanada vaziyat tang boʻlib qoldi, ammo ikki millat vakillari orasida qonli toʻqnashuvlar yuz bermadi.<ref>{{jurnal manbasi|last=Kowalchuk|first=Darren|title=Исфана (Кыргызстан): переход оттуда сюда|journal=OSCE Magazine|date=29.11.2012|issue=4/2012|page=27|url=http://www.osce.org/home/97663?download=true|accessdate=13.05.2014|editor1-first=Ursula|editor1-last=Froese|publisher=[[OSCE]]|location=Vienna|language=ruscha}}</ref>
 
=== Isfana musiqada ===
* Uzukjamol Tursunboyeva ijrosidagi „Isfanam“ qoʻshigʻi
* Guljigit Satibekov ijrosidagi „Isfana“ qoʻshigʻi
* Baxtiyor Mullayev ijrosidagi „Isfana“ qoʻshigʻi
 
== Transporti ==
Razzoqov butunlay quruqlikda joylashgan. Eng yaqin [[temir yoʻl stansiyasi]] 45&nbsp;km masofada Tojikistonning [[Proletarsk]] shaharchasida joylashgan. Razzoqov va Botken Viloyati markazi [[Botken shahri]] orasidagi masofa 150&nbsp;km dir. Koʻmir qazib olinadigan [[Sulukta]] shahri Razzoqovdan 16&nbsp;km masofada joylashgan.
 
=== Yer ===
Razzoqovda [[jamoat transporti]] yaxshi rivojlanmagan. Shahar boʻylab marshrutkalar yuradi. Asosiy yoʻllar boʻylab xususiy taksichilar turadi. Shaharda faqat bitta avtobus stansiyasi bor. Stansiyadan Qirgʻizistonning boshqa shahar-qishloqlariga avtobuslar, mikroavtobuslar va taksilar qatnaydi.
 
Razzoqov yoʻllarning juda oz qismi [[asfalt]] bilan qoplangan. Yoʻllar yaxshi taʼmirlanmaydi va katta remontga muhtoj. Razzoqovni boshqa Qirgʻiziston aholi punktlari bilan katta yoʻllar bogʻlab turadi. Razzoqov bilan Botken va Oʻsh shaharlarini bogʻlab turuvchi yoʻl Qirgʻiziston mustaqil boʻlganidan keyin uzoq yillar mobaynida yaxshi taʼmirlanmagan. Mamlakat bu yoʻlni qayta taʼmirlash uchun [[Jahon banki]], [[Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki]] va [[Osiyo taraqqiyot banki]]dan mablagʻ oldi.<ref>{{yangiliklar manbasi|last=Sitenkova|first=Darya|title=За годы независимости Кыргызстан получил более $1 миллиарда кредитов на реабилитацию дорог|url=http://www.24kg.org/community/160746-za-gody-nezavisimosti-kyrgyzstan-poluchil-bolee-1.html|accessdate=20.09.2013|newspaper=24|date=16.09.2013|language=ruscha|seperator=|archivedate=2013-09-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130921054903/http://www.24kg.org/community/160746-za-gody-nezavisimosti-kyrgyzstan-poluchil-bolee-1.html|access-date=2014-02-10|archive-date=2013-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921054903/http://www.24kg.org/community/160746-za-gody-nezavisimosti-kyrgyzstan-poluchil-bolee-1.html|url-status=dead}}</ref> Razzoqovdan Bishkekkacha boʻlgan masofa 960&nbsp;km ni tashkil qiladi. Mashinada poytaxtga 20 soat atrofida yetish mumkin.
 
=== Havo ===
[[Fayl:Saab 340 at Isfana Airport.jpg|thumb|Isfana aeroportida Sky Bishkek havo yoʻllariga qarashli Saab 340A samolyoti]]
Shaharda Sovet davrida qurilgan [[Isfana aeroporti|aeroport]] bor. Hozirgi kunda shahardan faqat poytaxt Bishkekka reyslar bor. Isfana aeroporti oʻz ishini 1940-yillarda Razzoqov yaqinida qoʻnish liniyasi sifatida boshlagan. Sulukta shahri uchun xizmat koʻrsatgan Qalʼacha aeroporti yopilganidan soʻng Isfana aeroporti Sulukta aholisi uchun ham xizmat koʻrsata boshlagan. Hozirgi trassa va terminal 1974-yil qurib bitirilgan. 1980-yillar oxirida Isfana aeroporti texnik muammolar sabab oʻz ishini toʻxtatdi. Aeroport 20 yilcha yopiq turdi. 2007-yil terminal binosi va uchish yoʻli taʼmirlanib, aeroport qaytadan ochildi.<ref>{{yangiliklar manbasi|title=В Киргизии спустя 20 лет вновь открыт аэропорт Исфана|url=http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1187850720|accessdate=20.04.2013|newspaper=Centrasia|date=23.08.2007|language=ruscha|seperator=|archivedate=2014-01-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140116214101/http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1187850720|access-date=2013-05-02|archive-date=2014-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20140116214101/http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1187850720|url-status=dead}}</ref>
 
Isfana aeroporti 3C sinfidagi hududiy aeroportdir. Trassa 22 tonna yuk koʻtara oladi va aeroportda asboblar yordamida qoʻnish mumkin emas. Aeroport faqat kunduzi faoliyat yuritadi. Isfana aeroporti Tojikiston chegarasiga yaqin boʻlsa ham, unda [[chegara nazorati]] yoʻq va shuning uchun aeroportdan faqat mamlakat ichidagi punktlarga reyslar bor.
 
== Manbalar ==
{{manbalar|colwidth=30em}}
* {{kitob manbasi
| title = [[Isfana (Aspanakent) tarixi]]
| ref = harv
| last = Yoqubov | first = Temirboy
| editor = Nurullo Nishonov
| location = Isfana
| year = 2001
| language =
}}
 
== Havolalar ==
{{Commons turkum|Isfana|Razzoqov}}
* [https://isfana.kg/ Isfana shahrining rasmiy vebsayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201027092945/http://www.isfana.kg/ |date=27-oktabr 2020-yil }} {{ref-ky}}
* [http://binged.it/1dgmUZt Isfana xaritasi], ''MSN'' {{ref-en}}
* [http://www.citykr.kg/isfana.php Isfana profili] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080502192355/http://www.citykr.kg/isfana.php |date=2-may 2008-yil }}, ''Qirgʻiziston shaharlari birlashmasi'' {{ref-ru}}
* [http://www.spiritofsalam.com/isfana.html Isfana] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160304090404/http://www.spiritofsalam.com/isfana.html |date=4-mart 2016-yil }}, ''Spirit of Salam'' {{ref-en}}
* [http://www.spr.kg/isfana-i-lyaylyakskiy-rayon/ Isfana va Laylak tumani] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160609171002/http://www.spr.kg/isfana-i-lyaylyakskiy-rayon/ |date=9-iyun 2016-yil }}, ''SPR'' {{ref-ru}}
 
'''Galereya'''
 
<gallery widths="145px" heights="120px">
Fayl:Leylek District Administration Building.JPG|Laylak nohiyasi administratsiyasi binosi
Fayl:One of the Streets of Isfana.JPG|Isfananing asosiy koʻchalaridan biri
Fayl:Fields of Isfana.JPG|Isfananing sharqiy qismidagi bugʻdoy dalalari
Fayl:Isfana at Dawn.JPG|Isfananing sharqiy qismi kunbotar paytida
Fayl:Qarag'ati.jpg|Isfana janubida joylashgan Turkiston tizmasi togʻlari
Fayl:Winter in Isfana.JPG|Isfanada qish
</gallery>
 
{{Qirgʻiziston shaharlari}}
 
{{Bu yaxshi maqola}}
 
[[Turkum:Qirgʻiziston shaharlari]]
[[Turkum:Razzoqov]]
[[Turkum:Laylak tumani aholi punktlari]]

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Isfana / Razzoqov
shahar
Isfananing shimoli-gʻarbiy chekkasidagi belgi
Isfananing shimoli-gʻarbiy chekkasidagi belgi
39°50′0″N 69°32′0″E / 39.83333°N 69.53333°E / 39.83333; 69.53333
Mamlakat Qirgʻiziston
viloyat Botken viloyati
Tuman Laylak tumani
Hukumat
 • mer Chingiz Risov
Asos solingan IX
Qachondan beri shahar 2001
Maydon 41.35 km2 (15.97 kv mi)
Markazi balandligi 1320 m
Rasmiy til(lar)i Qirgʻiz tili
Aholisi
 (2021)
 34 219[1]
Zichligi 830 kishi/km2
Milliy tarkib oʻzbeklar, qirgʻizlar, ruslar, tatarlar, tojiklar
Konfessiyaviy tarkib Musulmonlar
xristianlar
ateistlar
Vaqt mintaqasi UTC+6
Telefon kodi +996 3656
Pochta indeks(lar)i 720400[2]
Isfana / Razzoqov xaritada
Isfana / Razzoqov
Isfana / Razzoqov

Razzoqov (qirgʻizcha: Раззаков), eski nomi Isfana (qirgʻizcha: Исфана) — Qirgʻizistonning Botken viloyati gʻarbiy chekkasida joylashgan shahar. Razzoqov Fargʻona vodiysining gʻarbiy chekkasida, uch tomondan Tojikiston bilan chegaradosh hududda joylashgan.

Razzoqovda IX asrdan beri odamlar yashab keladi. Shaharda sovet davrida katta oʻzgarishlar sodir boʻlgan. 1937-yil Isfana qishloq kengashiga asos solingan. 1996-yil kengash qishloq boshqarmasi qilib oʻzgartirilgan. 2001-yil oʻsha paytdagi prezident Asqar Akayevning buyrugʻi bilan Isfanaga shahar maqomi berilgan.

Razzoqov Laylak tumanining administrativ markazidir. Mirzapochcha, Samat, Chimgen, Oqbuloq, Taylon va Gʻoʻlva qishloqlari ham Isfana shahar boshqarmasiga qaraydi.[3] Qirgʻiz Respublikasi Statistika qoʻmitasi maʼlumotga koʻra, Razzoqov va unga qarashli qishloqlarning umumiy aholisi 34 219 kishidir. Shaharning oʻzida esa taxminan 23 038 kishi istiqomat qiladi.[1]

Shahar nomi

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Shahar belgilari
Isfana 2022-yilda qayta nomlanishiga qadar shaharning shimoli-gʻarbiy qismida boʻlgan belgi.
Isfananing sharqiy qismida oʻrnatilgan yangi belgi. Isʼhoq Razzoqov haykali shahar markazidan koʻchirib olib kelingan.

„Isfana“ soʻzi „asbanikat“, „asbanikent“ yoki „aspanakent“ degan qadimiy sugʻd soʻzdan kelib chiqqan boʻlib, „otlar makoni“ degan maʼnoni anglatadi, deb ishoniladi.[4][5] Tarixchi Noʻmon Negmatovga koʻra, I—IX asrlarda Isfana Asbanikat oʻlaroq maʼlum boʻlgan. X—XII asrlarda Aspanikent deb atalgan.[6] 12-yoki XIII asrdan boshlab shahar nomi Asbani, Aspana, Asvona, Isvona, nihoyat, Isfana boʻlib oʻzgargan.[4]

„Isfana“ soʻzi qirgʻizcha soʻz boʻlmagani uchun qirgʻiz millatchilari yillar davomida shaharni Qirgʻiziston SSR Kommunist partiyasining birinchi kotibi boʻlib ishlagan Isʼhoq Razzoqov nomi bilan qayta nomlashga chaqirishdi.[7][8][9] 2021-yilning dekabrida, qoʻshni Tojikiston bilan chegarada vaziyat tang boʻlib qolayotgan paytda[9] prezident Sadir Japarov shaharni Razzoqov nomiga qayta nomlashga qaror qilganini maʼlum qildi.[10][11] Keyinchalik Japarov „Botken viloyati Laylak tumani Isfana shahrini Razzoqov shahri deb qayta nomlash toʻgʻrisida“gi qonunni imzoladi, 2022-yilning 16-martida qonunni Jogorku Kengesh qabul qildi.[12]

Tarixi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Qadimgi tarixi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Isfana tarixi IX—XVI asrlarga borib taqaladi.[13][14] 1957-yil arxeolog Yu. A. Zadneprovskiy shahar hududida XIV—XVI asrlardan qolgan jismlarni topdi.[13] Noʻmon Negmatov Isfana oʻrta asrlardagi Asbanikat shahridir, degan fikrni ilgari surgan.[13] Isfana dastlab Ustrushona tarkibida boʻlgan. Keyini uni somoniylar zabt etgan. 1221-yilda Isfanani Moʻgʻullar davlati qamalga olgan va zabt etgan. Razzoqovning moʻgʻullar bostirib kirgan shimoli-gʻarbiy qismi hozirgi kungacha „Moʻgʻul bosgan“ deb ataladi.[15]

Isfana tarixiy shahri hozirgi Razzoqov shaharning markaziy qismida joylashgan boʻlgan. Isfanada XII asrda qurilgan yirik qalʼa boʻlgan.[4] Isfana qalʼasi devorlarining saqlanib qolgan soʻnggi qismi 1970-yillarda buzib tashlangan.[16]

XVIII—XIX asrlar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Tarixda Razzoqov hozirgi Oʻzbekiston hududiga mos keluvchi yerlarni boshqargan davlatlar tarkibida boʻlgan. 1709-yildan 1876-yilgacha Isfana Qoʻqon xonligi tarkibida boʻlgan. XIX asrning oʻrtasiga kelib Rossiya imperiyasi hozirgi Markaziy Osiyo hududini bosib ola boshlagan. XIX asrning oxiriga kelib Rossiya imperiyasi hozirgi Oʻzbekiston hududiga toʻgʻri keluvchi yerda hukm surgan barcha uch xonlikni qoʻlga kiritgan.[17] Xiva xonligi 1873-yil magʻlub boʻlgan. Buxoro xonligi 1866-yil bosib olingan. Qoʻqon xonligi esa 1876-yil Rossiya imperiyasi tarkibiga rasman qoʻshib olingan.

Rossiyalik lingvist Mirsolih Bekchurin 1866-yilda Isfanada 500 xoʻjalik boʻlgani haqida yozgan.[18] Ammo oʻzbek tarixchisi Temirboy Yoqubov isfanaliklar qadimdan 1 000 xonadon soligʻini toʻlaganini aytib, bu iddaoga eʼtiroz bildirgan.[19] Bekchurin Isfanani 200 nafar sarbozdan iborat garnizon qoʻriqlashi, ular „faqat nayza va qilichlar bilan qurollangani“ haqida yozgan.[18]

Sovet va zamonaviy tarixi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ruslar Turkiston Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasini avtonom oblastlarga parchalayotganda Isfanani Qora-Qirgʻiz avtonom oblasti tarkibiga kiritgan. Bu oblast keyinchalik Qirgʻiz avtonom oblasti va soʻngra Qirgʻiz SSR etib qayta tuzilgan. SSRI parchalanganidan keyin Qirgʻiz SSR Qirgʻiziston boʻldi. Shu asnoda asosan oʻzbeklar yashagan Isfana Qirgʻiziston tarkibiga qoldi.

Isfana bozori 1990-yilda

Baʼzi manbalarga koʻra, sovetlar atayin chegaralarni milliy guruhlarning tarixiy yashash joyiga mos kelmaydigan qilib chizishgan. Bunday qilishdan maqsad ushbu hududlarning tarixiy egalarini butunlay Moskvaga tobe boʻlishlarini taʼminlash va shu yoʻl bilan ularni boshqarishni osonlashtirish boʻlgan.[20] Bu manbalarga koʻra, alohida mamlakatlar yaratishdan maqsad Oʻrta Osiyoda panturkistik va panislomistik oqimlarning oldini olish boʻlgan.[21] Bu strategiyani baʼzilar Iosif Stalinning „boʻl va boshqar“ siyosati deb nomlaydi.[20][21] Hozir Qirgʻizistonda mahalliy aholisi asosan oʻzbeklardan iborat boʻlgan koʻplab aholi punktlari bor — Oʻzbekistonda esa qirgʻizlar yashab kelgan aholi punktlari bor. Markaziy Osiyoda yashayotgan koʻpchilik aholi aslida boshqa mamlakat tarkibida boʻlishlari kerakligiga ishonishadi.[20] Ayrim olimlarning fikriga koʻra, sovetlar Markaziy Osiyo mamlakatlari chegaralarini belgilayotgan paytda bu yerlarda koʻp millat vakillari birga yashagani uchun milliy va hududiy chegaralarini aniq belgilashning iloji boʻlmagan.[22]

Sovet davrida Razzoqovda katta oʻzgarishlar sodir boʻlgan. Bu davrda Isfana rivojlanmagan musulmon qishloqdan tipik sovet qishlogʻiga aylantirilgan. 1937-yil Isfana qishloq kengashiga (selsovetiga) asos solingan. Ikkinchi jahon urushi yillarida qishloqning 571 turgʻuni safarbar qilingan, ularning 385 nafari halok boʻlgan.[23]

1996-yil Isfana kengashi qishloq boshqarmasiga oʻzgartirilgan. 2001-yil oʻsha paytdagi prezident Asqar Aqayevning buyrugʻi bilan Isfanaga shahar maqomi berilgan.

Geografiyasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Razzoqov Botken Viloyatining gʻarbiy qismida, dengiz sathidan 1 320 metr balandlikda joylashgan. Shaharni uch tomondan togʻlar oʻrab turadi. Bu togʻlar Razzoqovdan bir necha kilometr masofada joylashgan. Bu togʻlar ichida eng balandlari Turkiston tizmasi togʻlari boʻlib, ular shaharning janubiy tarafida joylashgan. Turkiston tizmasi Hisor-Olay togʻ tizimiga kiradi.

Hududi

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Razzoqov janubidagi Turkiston tizmasi togʻlari

Razzoqovning hududi 41.35 km² ni tashkil qiladi.

Aholi punkti Hudud (km²)
Razzoqov 2.52
Mirzapochcha 0.26
Samat 1.16
Chimgen 0.87
Taylon 0.49
Oqbuloq 0.3
Gʻoʻlva 0.28

Iqlimi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Razzoqovning iqlimi keskin kontinental boʻlib, qishda havo ancha sovuq, yozda esa ancha issiqdir. Bahor va kuzda koʻp yomgʻir yogʻadi, ammo yozda yogʻingarchilik koʻp boʻlmaydi.

Razzoqovda koʻplab bugʻdoy va arpa dalalari mavjud boʻlib, ular uchun qishda yoqqan qor va bahorda yoqqan yomgʻir juda muhim. Razzoqovda yoz uzun boʻlib, odatda maydan sentabrgacha davom etadi. Yoz oylarida havo keskin isishi mumkin. Shaharda yoz oylarida juda oz yogʻingarchilik kuzatiladi, ayniqsa iyundan sentabrgacha.

Isfana iqlimi
Koʻrsatkich Yan Fev Mart Apr May Iyun Iyul Avg Sen Okt Noy Dek Yil
Oʻrtacha maksimal, °C 4 5 9 17 22 27 29 27 25 17 11 7 16,7
Oʻrtacha minimal, °C −4 −3 2 8 11 15 17 16 11 6 2 −2 6,6
Yogʻingarchilik meʼyori, mm 24 27 51 45 30 9 3 0 6 18 21 27 261
Manba: [24]

Demografiyasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Bir guruh razzoqovlik xorijlik sayyohlar bilan

Razzoqov va unga qarashli qishloqlarning umumiy aholisi 34 219 kishidir. Shaharning oʻzida boʻlsa taxminan 23 038 kishi istiqomat qiladi.[1]

2009-yilgi aholi sanogʻiga koʻra, shaharning aholisi oʻsha yili 18 244 kishi, Razzoqov va unga qarashli qishloqlarning umumiy aholisi esa 27 965 kishi boʻlgan.[25] 1999-yilgi sanoqqa koʻra, oʻsha paytda qishloq boʻlgan Isfananing aholisi 15 910 kishidan iborat boʻlgan.[25] 2009-yilgi aholi sanogʻiga koʻra Isfana va unga qarashli qishloqlarning aholisi quyidagichadir:[25]

Aholi punkti Aholi soni
Razzoqov 18 244
Mirzapochcha 770
Samat 2 076
Chimgen 3 325
Taylon 1 360
Oqbuloq 681
Gʻoʻlva 1 506
Aholining oʻsishi
YilAholi±%
19799 629—    
198913 193+37.0%
199915 910+20.6%
200918 244+14.7%
202123 038+26.3%
[1][25][25]

Razzoqov aholisining aksar qismi Rossiyada muhojir ishchidir. Chetda ishlayotgan razzovoqvliklar soni haqida rasmiy maʼlumot yoʻq.

Razzoqovda koʻp millat vakillari yashaydi. Oʻzbeklar eng katta etnik guruhdir. Ammo Razzoqov va unga qarashli qishloqlar aholisi birga qaralsa, qirgʻizlar eng katta guruhdir. 2005-yilgi maʼlumotlarga koʻra, Razzoqov va unga qarashli qishloqlarda aholining etnik tarkibi quyidagichadir: 50.2 % qirgʻiz, 45.86 % oʻzbek, 0.3 % tatar, 0.3 % tojik va qolgani boshqa millat vakillari.[14]

Shahar aholisining asosiy qismi Islom diniga eʼtiqod qiladi. Dindorlar islom dinining sunna mazhabida. Shaharda yetti masjid bor. Boshqa din vakillarining katta guruhlari mavjud emas.

Iqtisodi

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Razzoqovning asosiy bozori

Sovet davrida Razzoqovda bir necha ishlab chiqarish fabrikalari va zavodlar boʻlgan. Shuningdek, yirik kolxoz mavjud boʻlgan. 1991-yil Qirgʻiziston mustaqil boʻlganidan keyin deyarli barcha zavod-fabrikalar yopildi.

Shahar aholisining aksar qismi chetga ishlagani boradi. Eng koʻp Rossiyaga boriladi. Bundan tashqari, Razzoqov aholisi qoʻshni Qozogʻiston, Tojikiston, Oʻzbekistonga ham borib ishlaydi. Chetda ishlaganlarning aniq soni haqida toʻliq va ishonarli maʼlumot yoʻq.

Razzoqovda qoladigan aholi esa asosan savdogarchilik va qishloq xoʻjaligi bilan shugʻullanadi. Chorvachilik ham keng tarqalgan. Dehqonchilik bilan shugʻullanuvchilar asosan donli oʻsimliklar, mevalar, sabzavotlar va moy chiqaruvchi oʻsimliklar yetishtiradi.

Razzoqovda ikki yirik bozor mavjud. Bozorda ishlovchilar mollarni asosan Oʻsh, Qorasuv va Xoʻjanddan olib kelishadi.

Razzoqov iqtisodi boshqa Qirgʻiziston shaharchalari iqtisodi kabi doʻkon iqtisodidir. Savdoning katta qismi shahar boʻylab joylashgan bozor va doʻkonlarda amalga oshadi. Savdo odatda yaqindan nazorat qilinmaydi.

Hukumati

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Razzoqovda mer va shahar kengashi shaharni boshqaradi. Merni Shahar kengashi aʼzolari saylashadi. Shahar kengashida 30 aʼzo bor. Mirzapochcha, Samat, Chimgen, Oqbuloq, Taylon va Gʻoʻlva qishloqlari ham Razzoqov shahar boshqarmasiga qaraydi. Razzovoqning hozirgi meri Chingiz Risovdir.[26]

Razzoqov meriyasi binosi
Isfana merlari roʻyxati
№ Mer Faoliyati boshlanishi Faoliyati yakuni
1 Saliha Muratova 02.02.2001 10.04.2001
2 Umarali Isabekov 12.04.2001 18.12.2005
3 Maʼrifjon Moʻminov 20.12.2005 09.02.2009
4 Isak Pazilov 10.03.2009 16.07.2010
5 Berdimurat Jalilov 16.07.2010 27.08.2011
6 Hamza Salyamov 27.08.2011 31.01.2013
7 Tashpolot Qozubayev 31.01.2013 16.12.2014
8 Muxtar Anarbotoyev 15.01.2015 24.08.2018
9 Abdivali Xamrayev 18.09.2018 07.06.2021
10 Chingiz Risov 07.06.2021 Hozirgacha

Razzoqov Laylak tumanining maʼmuriy markazidir. Laylak tumanining barcha mahkamalari Razzovoqda joylashgan.

Boshqa millat vakillarining yirik guruhlari mavjud boʻlgan boshqa Qirgʻiziston aholi punktlaridagidek Laylak tumanida ham deyarli barcha davlat ishlarida qirgʻiz millatiga mansub shaxslar ishlaydi.[27][28] Qirgʻiziston mustaqil boʻlganidan beri Laylak tumanining barcha hokimlari qirgʻiz boʻlib kelmoqda. Hozir Razzoqov meriyasida va Kengashida oz sonli oʻzbek ishchi bor.

Taʼlimi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Maktablar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Razzoqovdagi ikki gimnaziyadan biri boʻlmish Oʻzbek gimnaziyasi binosi

Razzoqovda bir necha taʼlim muassasasi bor. Shaharda ikkita gimnaziya bor: Usmon Matkarimov nomli gimnaziya-oʻrta maktab (qisqacha Oʻzbek gimnaziyasi deb ataladi) va 1-son gimnaziya (qisqacha Qirgʻiz gimnaziyasi deb ataladi). Bu ikki gimnaziya oʻqishga layoqati yuqori boʻlgan oʻquvchilarni qabul qiladi. Shuningdek, shaharda kam taʼminlangan oilalarda ulgʻayayotgan bolalar uchun moʻljallangan maktab-internat — „Oq chiyir“ bolalar taʼlim markazi bor.

Shaharda oltita oʻrta maktab mavjud. Bu maktablarning aksarida oʻquvchilar oʻzbek tilida taʼlim oladi. Baʼzi maktablarda ham oʻzbek, ham qirgʻiz sinflar bor. Shahardagi eng katta oʻrta maktablar Alisher Navoiy, „Isfana“ va Yuriy Gagarin oʻrta maktablaridir. Alisher Navoiy nomli oʻrta maktabda darslar oʻzbek, qirgʻiz va rus tillarida olib boriladi. Gagarin maktabida darslar asosan rus tilida oʻtiladi. Ushbu maktabda qirgʻiz sinflar ham bor. „Isfana“ oʻrta maktabida darslar faqat oʻzbek tilida olib boriladi. Amir Temur va Toʻqtogʻul oʻrta maktablarida ham faqat oʻzbek sinflar mavjud. „Issiqkoʻl“ oʻrta maktabi Isfanadagi eng kichik maktab boʻlib, u yerda darslar oʻzbek va qirgʻiz tillarida olib boriladi.

Bu maktablarning barchasida ingliz tili chet tili sifatida oʻqitiladi. Ammo ingliz tili oʻqitish darajasining sifati yuqori emas. Oʻquvchilar, shuningdek, qirgʻiz va rus tillarini oʻrganishadi. Bu ikki til Qirgʻizistonda rasmiy tildir. Umuman olganda, Isfanada oʻzbek sinflardagi oʻquvchilar toʻrt, qirgʻiz sinflardagi oʻquvchilar uch tilni oʻrganishadi (oʻzbek tili bilan).

Kollej va litseylar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Razzoqovda Menejment, qonun, moliya va biznes xalqaro akademiyasining (ruscha: Международная Академия управления, права, финансов и бизнеса) filiali bor. Bu akademiyaning asosiy binosi Bishkekda joylashgan. Shaharda, shuningdek, 48-son kasb-hunar litseyi joylashgan. Litsey tikuvchilarni, duradgorlarni, elektr toki ishchilarini va haydovchilarni tayyorlaydi.

Madaniyati

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Razzoqovda ikki kutubxona bor: umumiy kutubxona va bollar kutubxonasi. Bu kutubxonalarning ikkisi ham ommaviy kutubxonadir. Umumiy kutubxona shahar madaniyat uyi binosida joylashgan. Umumiy kutubxonada 42 515 ta, bollar kutubxonasida esa 27 206 ta nusxa bor.[14]

Shaharda uch muzey bor: Tarix muzeyi (1986-yil ochilgan), Isʼhoq Razzoqov muzeyi (1990-yil ochilgan) va Shon-shuhrat muzeyi (1990-yil ochilgan). Shaharda bollar musiqa maktabi ham bor. U yerda oʻquvchilar qoʻshiq kuylashni, raqsga tushishni va akkordeon, qoʻmuz va pianino kabi musiqa asboblarini chalishni oʻrganishadi. Maktabda 2014-yilgacha doira, dutor va rubob darslari ham boʻlgan. Shaharda, shuningdek, bolalar hunar oʻrganish markazi mavjud. U yerda rassomlik, raqs, haykaltaroshlik, toʻquvchilik, komputer va chet tillari boʻyicha toʻgaraklar uyushtiriladi.

Razzoqovda faqat bitta park — Samat Sodiqov parki mavjud. Park markazidan futbol stadioni joy olgan. 5 000 gacha odam sigʻadigan stadionda koʻp tadbirlar oʻtkaziladi. Razzoqovdagi asosiy kinoteatr 1990-yillar boshida Qirgʻiziston mustaqil boʻlganidan beri ishlamaydi.

Razzoqovda oʻzbek milliy-madaniy markazi mavjud.[14] Ammo bu markazning faoliyati 2010-yil Qirgʻiziston janubida oʻzbeklar va qirgʻizlar toʻqnashgan milliy nizodan keyin cheklandi. 10-iyundan 14-iyungacha davom etgan bu toʻqnashuvlar paytida Isfanada vaziyat tang boʻlib qoldi, ammo ikki millat vakillari orasida qonli toʻqnashuvlar yuz bermadi.[29]

Isfana musiqada

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  • Uzukjamol Tursunboyeva ijrosidagi „Isfanam“ qoʻshigʻi
  • Guljigit Satibekov ijrosidagi „Isfana“ qoʻshigʻi
  • Baxtiyor Mullayev ijrosidagi „Isfana“ qoʻshigʻi

Transporti

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Razzoqov butunlay quruqlikda joylashgan. Eng yaqin temir yoʻl stansiyasi 45 km masofada Tojikistonning Proletarsk shaharchasida joylashgan. Razzoqov va Botken Viloyati markazi Botken shahri orasidagi masofa 150 km dir. Koʻmir qazib olinadigan Sulukta shahri Razzoqovdan 16 km masofada joylashgan.

Yer

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Razzoqovda jamoat transporti yaxshi rivojlanmagan. Shahar boʻylab marshrutkalar yuradi. Asosiy yoʻllar boʻylab xususiy taksichilar turadi. Shaharda faqat bitta avtobus stansiyasi bor. Stansiyadan Qirgʻizistonning boshqa shahar-qishloqlariga avtobuslar, mikroavtobuslar va taksilar qatnaydi.

Razzoqov yoʻllarning juda oz qismi asfalt bilan qoplangan. Yoʻllar yaxshi taʼmirlanmaydi va katta remontga muhtoj. Razzoqovni boshqa Qirgʻiziston aholi punktlari bilan katta yoʻllar bogʻlab turadi. Razzoqov bilan Botken va Oʻsh shaharlarini bogʻlab turuvchi yoʻl Qirgʻiziston mustaqil boʻlganidan keyin uzoq yillar mobaynida yaxshi taʼmirlanmagan. Mamlakat bu yoʻlni qayta taʼmirlash uchun Jahon banki, Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki va Osiyo taraqqiyot bankidan mablagʻ oldi.[30] Razzoqovdan Bishkekkacha boʻlgan masofa 960 km ni tashkil qiladi. Mashinada poytaxtga 20 soat atrofida yetish mumkin.

Havo

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Isfana aeroportida Sky Bishkek havo yoʻllariga qarashli Saab 340A samolyoti

Shaharda Sovet davrida qurilgan aeroport bor. Hozirgi kunda shahardan faqat poytaxt Bishkekka reyslar bor. Isfana aeroporti oʻz ishini 1940-yillarda Razzoqov yaqinida qoʻnish liniyasi sifatida boshlagan. Sulukta shahri uchun xizmat koʻrsatgan Qalʼacha aeroporti yopilganidan soʻng Isfana aeroporti Sulukta aholisi uchun ham xizmat koʻrsata boshlagan. Hozirgi trassa va terminal 1974-yil qurib bitirilgan. 1980-yillar oxirida Isfana aeroporti texnik muammolar sabab oʻz ishini toʻxtatdi. Aeroport 20 yilcha yopiq turdi. 2007-yil terminal binosi va uchish yoʻli taʼmirlanib, aeroport qaytadan ochildi.[31]

Isfana aeroporti 3C sinfidagi hududiy aeroportdir. Trassa 22 tonna yuk koʻtara oladi va aeroportda asboblar yordamida qoʻnish mumkin emas. Aeroport faqat kunduzi faoliyat yuritadi. Isfana aeroporti Tojikiston chegarasiga yaqin boʻlsa ham, unda chegara nazorati yoʻq va shuning uchun aeroportdan faqat mamlakat ichidagi punktlarga reyslar bor.

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 „Численность населения районов, городов, поселков городского типа, айылных аймаков и сел Баткенской области“ (ruscha). Qirgʻiz Respublikasi Statistika qoʻmitasi. 2021-yil 10-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 21-mart.
  2. ↑ „Isfana“ (ruscha). SPR. 2016-yil 9-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 1-may. (Wayback Machine saytida 9-iyun 2016-yil sanasida arxivlangan)
  3. ↑ „Государственный классификатор - Система обозначений объектов административно-территориальных и территориальных единиц Кыргызской республики“ (ruscha) 40–42. Qirgʻiz Respublikasi Statistika qoʻmitasi (2021).
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 Yoqubov 2001, s. 9.
  5. ↑ „Интересные факты о городе Исфана“ [Isfana shahri haqida qiziqarli maʼlumotlar] (ruscha). Limon (2015-yil 23-yanvar). Qaraldi: 2019-yil 18-sentyabr.
  6. ↑ Yoqubov 2001, s. 20.
  7. ↑ 2015-yil Isʼhoq Razzoqov yili boʻladi (qirgʻizcha). Ata Jurt (2014-yil 13-dekabr), s. 2.
  8. ↑ Isfanaga Isʼhoq Razzoqov nomini berish kerak (qirgʻizcha). SuLey Info (2014-yil 13-dekabr), s. 2.
  9. ↑ 9,0 9,1 Леонард, Питер; Леонард, Питер. „Kyrgyzstan: Town near Tajik border renamed in nationalist gesture“ (inglizcha). Eurasianet (2021-yil 30-dekabr). Qaraldi: 2022-yil 21-mart.
  10. ↑ „Город Исфана будет переименован в город Раззаков, - президент“ (ruscha). AKIpress (2021-yil 25-dekabr). Qaraldi: 2021-yil 25-dekabr.
  11. ↑ Kudayarov, Borubek. „Садыр Жапаров решил переименовать Исфану в Раззаков“ (ruscha). Kaktusmedia (2021-yil 25-dekabr). Qaraldi: 2021-yil 25-dekabr.
  12. ↑ Маслова, Дина. „Город Исфана в Баткенской области переименован в Раззаков“ (ruscha). Kaktus (18-mart 2022-yil). Qaraldi: 21-mart 2022-yil.
  13. ↑ 13,0 13,1 13,2 B. Oruzbayeva, ed (1987). "Исфана" (ruscha). Oʻsh viloyati: Ensiklopediya. Frunze: Qirgʻiz sovet ensiklopediyasi bosh tahririyati. p. 247. 
  14. ↑ 14,0 14,1 14,2 14,3 „Isfana: City Profile“ (inglizcha). Qirgʻiz Respublikasi shaharlari birlashmasi. 24-oktabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 28-aprel. (Wayback Machine saytida 24-oktabr 2014-yil sanasida arxivlangan)
  15. ↑ Yoqubov 2001, s. 14.
  16. ↑ Yoqubov 2001, s. 10.
  17. ↑ Fierman, William (2009). "Uzbekistan" (inglizcha). Microsoft Student. Redmond, WA: Microsoft Corporation. 
  18. ↑ 18,0 18,1 Mir-Solih Bekchurin. Записки Оренбургскаго отдѣла Императорскаго Русскаго Географическаго Общества (ruscha), Qozon, 1871 — 228-bet. Qaraldi: 2016-yil 31-may (2017-yil 10-mayda asl nusxadan arxivlangan). 
  19. ↑ Yoqubov 2001, s. 31.
  20. ↑ 20,0 20,1 20,2 Mayhew, Bradley; Richard Plunkett, Simon Richmond. Lonely Planet Markaziy Osiyo, 2 (inglizcha), Lonely Planet Publications, 2000 — 34, 159-bet. ISBN 0-86442-673-9. 
  21. ↑ 21,0 21,1 Soviet Central Asia: The Failed Transformation (inglizcha) William Fierman: . Boulder: Westview Press, 1991 — 17-bet. ISBN 0-8133-7907-5. 
  22. ↑ Tishkov, Valeriy. Ethnicity, Nationalism and Conflict in and after the Soviet Union. The Mind Aflame (inglizcha). London: Sage Publications, 1997 — 30-31-bet. ISBN 978-0761951858. 
  23. ↑ Yoqubov 2001, s. 51-57.
  24. ↑ „Isfana Weather“ (inglizcha). World Weather Online. Qaraldi: 2013-yil 26-aprel.
  25. ↑ 25,0 25,1 25,2 25,3 25,4 „Kyrgyzstan“ (en). City Population. Qaraldi: 30-dekabr 2015-yil.
  26. ↑ „Чынгызбек Рысов избран мэром города Раззаков. Резюме“ (ruscha). Turmush (2021-yil 6-avgust). Qaraldi: 2021-yil 8-oktyabr.
  27. ↑ „Kyrgyzstan: Widening Eethnic Divisions in the South“ (inglizcha) (hisobot). International Crisis Group (2012-yil 29-aprel). 24-noyabr 2013-yilda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 15-noyabr. (Wayback Machine saytida 24-noyabr 2013-yil sanasida arxivlangan)
  28. ↑ „Узбеки Кыргызстана жалуются на дискриминацию и коррупцию“ (ruscha) (2006-yil 30-yanvar). 2012-yil 29-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 29-aprel.
  29. ↑ Kowalchuk, Darren (29.11.2012). Froese, Ursula (muh.). „Исфана (Кыргызстан): переход оттуда сюда“. OSCE Magazine (ruscha). № 4/2012. Vienna: OSCE. 27-bet. Qaraldi: 13.05.2014. {{cite magazine}}: sana kiritilishi kerak boʻlgan parametrga berilgan qiymatni tekshirish lozim: |accessdate= va |date= (yordam)
  30. ↑ Sitenkova, Darya. „За годы независимости Кыргызстан получил более $1 миллиарда кредитов на реабилитацию дорог“ (ruscha) (2013-yil 16-sentyabr). 2013-yil 21-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 20-sentyabr.
  31. ↑ „В Киргизии спустя 20 лет вновь открыт аэропорт Исфана“ (ruscha) (2007-yil 23-avgust). 2014-yil 16-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 20-aprel.

Havolalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Vikiomborda „Razzoqov“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor.

Galereya

  • Laylak nohiyasi administratsiyasi binosi
    Laylak nohiyasi administratsiyasi binosi
  • Isfananing asosiy koʻchalaridan biri
    Isfananing asosiy koʻchalaridan biri
  • Isfananing sharqiy qismidagi bugʻdoy dalalari
    Isfananing sharqiy qismidagi bugʻdoy dalalari
  • Isfananing sharqiy qismi kunbotar paytida
    Isfananing sharqiy qismi kunbotar paytida
  • Isfana janubida joylashgan Turkiston tizmasi togʻlari
    Isfana janubida joylashgan Turkiston tizmasi togʻlari
  • Isfanada qish
    Isfanada qish

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Isfana?oldid=730440" dan olindi