Ish davri

Иш даври — и.ч. вақтининг бир қисми бўлиб, иш вақтидан фойдаланиш даражасини ифодаловчи кўрсаткич. И.д. давомида бевосита меҳнат амалга ошади, маҳсулот қиймати яратилади, И. д.нинг ҳақиқий ўртача давомийлиги кўрсаткичлари (иш йили, чораги, ойи) тегишли даврда ҳақиқий ишланган кишикунларини ишчиларнинг айни даврдаги рўйхат бўйича ўртача сонига бўлиш билан; иш куни эса ҳақиқий ишланган киши-соатларини ҳақиқий ишланган киши-кунларга бўлиш билан; иш ҳафтаси давомийлиги иш кунининг ҳақиқий ўртача давомийлигини иш кунлари сонига (олти иш кунлик ҳаф-тада — олтига, беш иш кунлик ҳафтада — бешга) кўпайтириш орқали ҳисобланади. И.д. асосида иш йили, чораги, ойи, ҳафтаси, кунидан фойдаланиш коэффициенти ҳисобланади, бу коэффициент И.д.нинг хақиқий давомийлигини белгиланган давомийликка бўлиш орқали аниқланади. ИСҲ КУНИ — сутканинг маълум қисмида ишчи, хизматчининг корхонада меҳнат қиладиган, и.ч. фаолиятида банд бўладиган вакти. ХВИИИ аср охирида кўп мамлакатларда И.к. 16—17, Биринчи жаҳон уруши арафасида 10—12 соатни ташкил этган. 1919-йил халқаро миқёсда 8 соатлик И.к. жорий этиш ҳақида Вашингтонда расмий равишда келишиб олинди. Ўзбекистонда ҳамма ишчи ва хизматчилар учун 6 кунлик иш ҳафтасида 7 соат, 5 кунлик иш ҳафтасида 8 соат И.к., кон саноатида ва ер ости ишларида етакчи касбдаги ишчилар ва б. учун 6 соатлик И.к. жорий этилган. Ўсмирлар учун (15 ёшдан 16 ёшгача) 4 соатлик И.к., вояга етмаганлар (16 ёшдан 18 ёшгача) учун 6 соатлик И.к. белгиланган. Ҳозир саноатда иш ҳафтаси 40 соат. И.к.нинг аста-секин қисқариши ва бўш вақтнпт кўпая бориши ҳозирги тараққиётнинг муҳим қонуниятларвдан биридир.