Ишкур (шум. д Искур; идеография: д ИМ) — қадимги Месопотамия мифологиясида, бўрон худоси, Каркара шаҳрининг ҳомийси. „Ишкур“ номи билан у шумер миххат ёзувларида, аккад тилидаги манбаларда Адад вақт ўтиши билан у Шумер худосининг қиёфасини ўзлаштирди.

Исм

Идеограмма д ИМ Нео- Сумер миххат ёзувида

"Ишкур" номининг келиб чиқиши номаълум: бу теоним шумер этимологиясига эга бўлиши мумкин, аммо у бошқа тилдан олинган бўлиши ҳам мумкин: шумер бўлмаган ва яҳудий бўлмаган, шумергача бўлган субстратга тегишли эди ёки бошқа келиб чиқиши бўлган[1]. Матнлардаги худонинг тўлиқ исми одатда д ИМ[1] идеограммаси билан алмаштирилган, бу ерда ИМ шум. им („ёмғир, ёмғир бўрони“[2]), аммо Ишкур номининг энг қадимги эслатмаси (Урук даври шаҳарлари рўйхатида) НИ 2 белгиси билан ифодаланган бўлиши мумкин[1]. Шумер сўзларидаги урғу умуман номаълум; Адам Фалкенстеин(олм.) назариясига кўра[3] ва И. М. Дяконов[4], исмлардаги урғу биринчи бўғинга тушди, агар бу бўғиннинг унлиси протез характерига эга бўлмаса[4]; бўлмаса, урғу иккинчи бўғинга тушган[4].

Манбаларда эслатиб ўтиш

Шумер ёзма манбаларида, Ишкур ҳақидаги энг қадимги эслатма Урук даври шаҳарлари рўйхатида (милоддан аввалги ИВ минг йиллик) билвосита тасдиқланган: Каркарни билдирувчи НИ 2 ки топонимида: КИ белгиси (шум. "ер", „жой“) аҳоли пунктини белгиловчи, НИ 2 эса маҳаллий бош худонинг исмини етказиш учун ишлатиладиган логограммадир[1]. Илк сулола даврида Ишкур Телл-Фара ва Абу-Салабийдан келган худолар рўйхатида тилга олинган[5].

Мифология

Ишкур чорвачилик, овчилик, деҳқончилик ва ҳарбий юришларга ҳомийлик қилган.

Шумерлар Ишкурнинг отаси деб ҳисоблаган одамни аниқлаш қийин. Одатда улар уни Нанна деб номлаган, аммо Ишкур шарафига мадҳияда улар Ану ёки Энлил деб номланган.

Тарихнинг дастлабки босқичларида, энг муҳим шумер худолари, эҳтимол, алоҳида ихтисосликка эга бўлмаган: уларнинг ҳар бири фақат концепциянинг кенг маъносида ернинг унумдорлиги ва одамларнинг фаровонлиги учун масʻул бўлган ҳудудий жамоасининг ҳомийси эди. Ишкур худосига сиғинадиган жамоанинг диний маркази жанубий Месопотамиядаги Каркар шаҳрида жойлашган бўлиб, унинг аниқ локализацияси мунозара мавзуси бўлиб қолмоқда[6].

Яна қаранг

Изоҳлар


Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Счwемер 2007.
  2. ↑ ПСД & 1984 —.
  3. ↑ Фалкенстеин 1959.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 Дьяконов 1967.
  5. ↑ Счwемер 2001.
  6. ↑ Поwелл 1980.

Адабиётлар

  • Афанасева В. К. Адад // Мифи народов мира : Энсиклопедия в 2-х тт. / Гл. ред. С. А. Токарев. — М.: Совецкая энсиклопедия, 1991. — Т. 1. — С. 39.
  • Дьяконов И. М.. Языки древней Передней Азии. М.: Наука, 1967. 
  • М. Б. Ладигин, О. М. Ладигина Краткий мифологический словар — М.: Издателство НОУ „Полярная звезда“, 2003.
  • В. М. Макаревич, И. И. Соколова. Энциклопедия всемирная история. Дрофа, 2003. ИСБН 5710774316. 
  • Беаулиэу, П.-А. 2003. Тҳе Пантҳеон оф Урук ин тҳе Нео-Бабйлониан Период. Леиден: Брилл-Стйх.
  • Биэнкоwски, П., анд Миллард, А. Р., эдс. 2000. Диcтионарй оф тҳе Анcиэнт Неар Эаст. Лондон: Бритиш Мусеум Пресс.
  • Cоҳен, М.Э. 1981. Сумериан Ҳймнологй: Тҳе Эрšэмма. Ҳебреw Унион Cоллеге Аннуал Супплеменц 2.
  • Фалкенстеин, А.. Дас Сумерисче, Ҳандбуч дер Ориэнталистик, Абт. 1, Бд. 2, Абсчнитт 1-2, Лиэф.1. Леиден: Брилл, 1959. 
  • Георге, А.Р. 1993. Ҳоусе Мост Ҳигҳ. Тҳе Темплес оф Анcиэнт Месопотамиа. Месопотамиан Cивилизатионс, 5. Wинона Лаке, Индиана: Эисенбраунс.
  • Грайсон, А. К. 1991. Ассйриан Рулерс оф тҳе Эарлй Фирст Милленниум БC, 1 (1114—859 БC). Тҳе Роял Инсcриптионс оф Месопотамиа: Ассйриан Периодс, 2. Торонто: Университй оф Торонто Пресс.
  • Фостер, Б.Р. 2005. Бефоре тҳе Мусес: ан Антҳологй оф Аккадиан Литературе. 3рд эдитион. Бетҳесда, МД: CДЛ Пресс.
  • Литке, Р.Л. 1998. А Реcонструcтион оф тҳе Ассйро-Бабйлониан Год-Лисц, Ан: дА-ну-ум анд Ан: Ану šá амēли. Бетҳесда: CДЛ Пресс.
  • Поwелл, М. А. Каркар, Дабрум, анд Талл Ǧидр: Ан Унресолвед Геограпҳиcал Проблем // Жоурнал оф Неар Эастерн Студиэс. — Чиcаго: Тҳе Университй оф Чиcаго Пресс, 1980. — Вол. 39/1. — П. 47—52.
  • Счwемер, Д.. Wеттерготтгесталтен. Диэ Wеттерготтгесталтен Месопотамиэнс унд Нордсйриэнс им Зеиталтер дер Кеилсчрифткултурен: Материалиэн унд Студиэн нач ден счрифтличен Қуэллен. Wиэсбаден: Ҳаррассоwитз, 2001. ИСБН 3-447-04456-Х. 
  • Счwемер, Д. Тҳе Сторм-Годс оф тҳе Анcиэнт Неар Эаст: Суммарй, Сйнтҳесис, Реcент Студиэс. Парт И. (англ.) // Жоурнал оф Анcиэнт Неар Эастерн Религионс (ЖАНЕР). — Леиден: Брилл Аcадемиc Публишерс, 2007. — Вол. 7/2. — П. 121—168. — ИССН 1569-2116. — дои:10.1163/156921207783876404.
  • Старр, И. 1983. Ритуалс оф тҳе Дивинер. Библиотҳеcа Месопотамиcа, 12. Малибу: Ундена.
  • Тҳе Сумериан Диcтионарй оф тҳе Университй оф Пеннсйлваниа. Пҳиладелпҳиа: Бабйлониан Сеcтион оф тҳе Университй Мусеум, 1984 —.  (Wайбаcк Мачине сайтида 2013-06-26 санасида архивланган) Архивная копия от 26-июня 2013 на Wайбаcк Мачине