Iskandar Chelebiy
Iskandar Chelebiy (1535-yil martda vafot etgan) – Sulton Sulaymon I hukmronligi davrida uzoq vaqt xizmat qilgan Usmoniylar imperiyasi defterdari (moliya kotibi).
1532-yil oktyabrida Iskandarga Bosh vazir Pargali Ibrohim posho bilan birga yurishga borish buyurilgan. Iskandar dala qoʻshinlari bosh qoʻmondoni boʻlgan va Istanbuldan Safaviylar chegarasiga tomon yoʻl olgan. Yurish boshlanishiga qadar Pargali Ibrohim posho Iskandar Chelebiyni qimmatli bilimlar bera oladigan ota oʻrnida koʻrgan.
Iskandar Chelebiy sultonning marhamatiga sazovor boʻlgan va shaxsan Sultonning oʻzi Pargali Ibrohim poshoga unga qarshi chiqmaslikni tayinlagan edi. Shu sababdan Iskandar Chelebiy yurish jarayonida hukmron shaxsga aylangan. U hatto Halabdan Bagʻdodga yoʻl olayotgan Pargali Ibrohim poshoga yoʻnalishni oʻzgartirib, Ozarbayjonga borishini buyurgan. Bu harakat Pargali Ibrohim poshoning istaklariga zid boʻlsa-da, u Chelebiyga eʼtiroz bildira olmagan. Biroq bu narsa ikki shaxs oʻrtasidagi munosabatlarning sovishiga sabab boʻlgan. Pargali Ibrohim posho oʻzini yurishning oliy qoʻmondoni (Sultondan keyingi ikkinchi shaxs) boʻlsa-da, qarorlari inkor qilinayotganini his qilgan.
Iskandar Chelebiyning taqdirini hal qilgan ikkinchi voqea aynan Ozarbayjonda sodir boʻlgan. U Pargali Ibrohim poshoning fikrini rad etib: „Qoʻshin shu yerda qoladi, bu Sultonning irodasi“ degan, ammo Sulton Sulaymon Tabrizga kelganida qoʻshin dushman hududining oʻrtasida turganini koʻrib hayratga tushgan va qoʻshin va oʻzining hayotini xavf ostiga qoʻyadigan bunday harakatni kechira olmagan. Iskandar Chelebiyning javobi Sultonni qoniqtirmagan va natijada u sultonning marhamatidan mahrum boʻlib, 1535-yil mart oyida Bagʻdodda osib oʻldirilgan. Oradan koʻp oʻtmay, sultonning Pargali Ibrohim poshodan ham koʻngli qolib, keyingi yili uni qatl qilingan.
Iskandar Chelebiyning 6000–7000 ga yaqin quli boʻlgan, bu son hatto uning raqibi boʻlgan Pargali Ibrohim poshonikidan (u ancha qudratli Bosh vazir lavozimida turgan boʻlsa-da) ham ancha koʻp edi[1].
Madaniyat
„Muhtasham yuz yil“ turk serialida Iskandar Chelebiy rolini turk aktyori Hasan Küçükçetin ijro etgan.
Manbalar
- ↑ Eric Dursteler. Venetians in Constantinople: Nation, Identity, and Coexistence in the Early Modern Mediterranean. JHU Press, 2006 — 72-bet. ISBN 978-0-8018-8324-8. „Under Süleyman I, for example, the official İskender Çelebi owned six to seven thousand slaves, many more than the grand vizier's approximately 1,700.“